آغاز برلیناله ـ ویم وندرس: سینما باید از سیاست فاصله بگیرد؛ جهان را می‌توان تغییر داد، اما نه با بیانیه‌های سیاسی

به‌گزارش رویترز، ویم وندِرس، فیلمساز نامدار آلمانی که ریاست هیئت داوران هفتادوششمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم برلین (برلیناله ۲۰۲۶) را برعهده دارد روز پنج‌شنبه ۲۳ بهمن / ۱۲ فوریه هم‌زمان با آغاز این جشنواره گفت فیلمسازان باید از سیاست دور بمانند و تمرکز خود را بر تغییر طرز فکر مردم بگذارند.

جشنواره برلین که در مقایسه با جشنواره‌های ونیز و کن رویکردی سیاسی‌تر دارد، بارها از سوی فعالان حامی فلسطین به‌دلیل نگرفتن موضعی صریح درباره جنگ غزه مورد انتقاد قرار گرفته است. این انتقادها در حالی مطرح می‌شود که این جشنواره پیش‌تر در قبال جنگ اوکراین و همچنین وضعیت ایران مواضع پررنگ‌تری اتخاذ کرده بود.

ویم وندرس در پاسخ به پرسشی درباره موضع دولت آلمان در قبال غزه گفت: «ما باید از سیاست دور بمانیم، زیرا اگر فیلم‌هایی بسازیم که مستقیماً سیاسی باشند، وارد عرصه سیاست شده‌ایم؛ در حالی‌که ما باید وزنه تعادل در برابر سیاست باشیم.»

موضع آلمان در قبال جنگ غزه از سوی برخی منتقدان بیش از حد محتاطانه توصیف شده است؛ رویکردی که بسیاری آن را ناشی از احساس گناه تاریخی این کشور نسبت به هولوکاست می‌دانند.

وندِرس ۸۰ ساله در گفت‌وگو با خبرنگاران تأکید کرد: «ما باید کار مردم را انجام دهیم، نه کار سیاستمداران را.»

پخش زنده نشست خبری اندکی پس از طرح پرسش درباره غزه قطع شد و خبرنگار پرسش‌کننده، جشنواره را به سانسور متهم کرد. برگزارکنندگان با عذرخواهی، علت این اتفاق را مشکلات فنی اعلام کردند و وعده دادند نسخه کامل نشست را به‌صورت آنلاین منتشر کنند.

وندرس که کارنامه سینمایی‌اش از فیلم‌های «پاریس تگزاس» و «زیر آسمان برلین» در چهار دهه پیش تا «روزهای عالی» در سال ۲۰۲۳ امتداد دارد، حضور در هیئت داوران جشنواره برلین را تجربه‌ای منحصربه‌فرد توصیف کرد. او گفت: «در برلین می‌توانید مطمئن باشید که وجوه بیشتری از جهان را نسبت به هر جشنواره دیگری می‌بینید و این بزرگ‌ترین نقطه قوت برلیناله است.»

برگزارکنندگان جشنواره در ماه‌های اخیر بارها با پرسش‌هایی درباره غزه و درخواست‌هایی برای تحریم از سوی گروه‌های حامی فلسطین روبه‌رو بوده‌اند. از سوی دیگر، مراسم اختتامیه سال ۲۰۲۴ نیز پس از آن‌که چند برنده با مردم فلسطین اعلام همبستگی کردند و از اقدامات اسرائیل پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس انتقاد کردند، با واکنش منفی برخی سیاستمداران آلمانی مواجه شد.

وندرس در پایان گفت: «فیلم‌ها می‌توانند جهان را تغییر دهند؛ نه به شیوه‌ای سیاسی. هیچ فیلمی واقعاً نظر هیچ سیاستمداری را تغییر نداده است. اما ما می‌توانیم نگاه مردم به شیوه زندگی‌شان را تغییر دهیم.»

جشنواره امسال شامگاه امروز پنج‌شنبه ۲۳ بهمن / ۱۲ فوریه با فیلم افتتاحیه «No Good Men» («مردان خوب وجود ندارند») ساخته شهربانو سادات، کارگردان زن افغانستانی آغاز می‌شود و ۲ اسفند / ۲۱ فوریه با مراسم اختتامیه به پایان می‌رسد؛ روزی که ویم وندرس و هیئت داورانش از میان ۲۲ فیلم حاضر در بخش مسابقه، برنده خرس طلایی را معرفی خواهند کرد.

«مردان خوب وجود ندارند» سومین فیلم بلند شهربانو سادات است و خارج از بخش مسابقه به نمایش درمی‌آید. داستان فیلم در کابل می‌گذرد و بر زندگی یک گزارشگر جوان تلویزیونی تمرکز دارد که در آستانه بازگشت طالبان به قدرت، تلاش می‌کند میان زندگی عاطفی و باورهای سیاسی خود تعادل برقرار کند. این گزارشگر که باور دارد «مردان خوب در افغانستان وجود ندارند»، در جریان یک مأموریت کاری، با واقعیت‌هایی مواجه می‌شود که نگاه او را به چالش می‌کشد.

حضور سینمای مستقل و زیرزمینی ایران نیز در برلیناله ۲۰۲۶ پررنگ است. فیلم‌هایی از سینماگران ایرانی در بخش «فروم» و «پانوراما» پذیرفته شده‌اند؛ «آخر هفته سزارین» (Cesarean Weekend) ساخته محمد شیروانی و «میوه‌های ناامیدی» (Fruits of Despair) ساخته نیما نساجی، «رویا» ساخته مهناز محمدی و «عاشق ناخن‌هایت باش!» (Love Your Nails) از نرگس کلهر.

چهار عضو هیئت داوران امسال از آسیا هستند: مین بهادر بام، کارگردان نخستین فیلم نپالی حاضر در بخش مسابقه برلین با عنوان «شامبهالا»؛ بائه دونا، بازیگر کره‌ای؛ شیوندرا سینگ دونگارپور، کارگردان و تهیه‌کننده هندی؛ و هیکاری، کارگردان ژاپنی که به‌تازگی درام «خانواده اجاره‌ای» را ساخته است.

رینالدو مارکوس گرین، کارگردان آمریکایی فیلم «شاه ریچارد» با شش نامزدی اسکار، و اوا پوشچینسکا، تهیه‌کننده سرشناس لهستانی، دیگر اعضای این هیئت داوران هستند.