چند کشور اروپایی دربیانیه‌ای به صورت رسمی کرملین را در قتل الکسی ناوالنی مسئول دانستند

بریتانیا به همراه چهار متحد اروپایی خود سوئد، فرانسه، آلمان و هلند، در بیانیه‌ای مشترک و رسمی که جمعه ۱۳ فوریه ۲۰۲۶ منتشر شد، کرملین را مسئول مستقیم قتل الکسی ناوالنی، برجسته‌ترین رهبر مخالفان ولادیمیر پوتین، معرفی کردند. این بیانیه که همزمان با کنفرانس امنیتی مونیخ اعلام شد، بر اساس تحلیل‌های آزمایشگاهی پیشرفته از نمونه‌های بیولوژیکی ناوالنی تهیه شده و جزئیات جدیدی از نحوه مرگ او در زندان سیبری در دو سال پیش را فاش می‌کند. مقام‌های غربی تأکید دارند که این یافته‌ها شواهد غیرقابل انکاری از دخالت مستقیم دولت روسیه ارائه می‌دهد.

تحقیقات دوساله بر روی نمونه‌های جسد ناوالنی نشان داد که علت مرگ او مسمومیت با ماده سمی نادر «اپی‌باتیدین» (Epibatidine) بوده است؛ سمی که از غدد پوستی قورباغه Phyllobates terribilis در جنگل‌های آمریکای جنوبی استخراج و به عنوان یکی از قوی‌ترین سموم طبیعی شناخته می‌شود. این سم که بیش از ۱۰۰ برابر قوی‌تر از نیکوتین است، بر سیستم عصبی مرکزی تأثیر گذاشته و باعث فلج تنفسی و مرگ سریع می‌شود. ایوت کوپر، وزیر امور خارجه بریتانیا، در سخنرانی خود در کنفرانس امنیتی مونیخ — که سالانه میزبان رهبران جهان برای بحث درباره بحران‌های امنیتی است — تصریح کرد: «تنها دولت روسیه ابزار، انگیزه و فرصت لازم برای استفاده از این سم مرگبار را در دوران حبس ناوالنی داشته است.» او افزود که هیچ توجیه علمی یا طبیعی برای حضور این ماده در بدن ناوالنی وجود ندارد، زیرا اپی‌باتیدین اصلاً در طبیعت روسیه یافت نمی‌شود و دسترسی به آن منحصر به آزمایشگاه‌های پیشرفته یا کانال‌های اطلاعاتی خاص است. این ادعا با تحلیل‌های مشترک آزمایشگاه‌های معتبر در لندن، پاریس، برلین، استکهلم و لاهه پشتیبانی می‌شود.

الکسی ناوالنی، فعال ضدفساد و بنیانگذار بنیاد مبارزه با فساد (FBK)، از سال ۲۰۲۱ پس از یک مسمومیت مشکوک با عامل اعصاب نوویچوک در پرواز از تومسک به مسکو، به زندان افتاد. این فعال سیاسی را به اتهام ایجاد یک «شبکه افراطی» و تأمین مالی «فعالیت‌های افراط‌گرایانه» به ۱۹ سال زندان تحت «شرایط خاص امنیتی» محکوم کرده بودند. او در فوریه ۲۰۲۴ در زندان در منطقه خاباروفسک سیبری درگذشت. ناوالنی در زمان مرگ ۴۷ سال داشت. مرگ ناگهانی او موج اعتراضات جهانی را برانگیخت و اکنون این گزارش جدید، اتهام‌های قبلی درباره نقش کرملین را تقویت می‌کند. ناوالنی به عنوان نماد مقاومت در برابر رژیم پوتین، میلیون‌ها دنبال‌کننده داشت و ویدیوهای تحقیقی‌اش درباره فساد مقام‌های روسی، این رژیم را به چالش کشیده بود.

یولیا ناوالنایا، همسر ناوالنی، در پیامی عمومی ضمن ابراز قدردانی از تلاش‌های متحدان غربی برای تحقیقات دوساله، اظهار داشت: «از روز اول مطمئن بودم همسرم به طور عمدی مسموم شده، اما اکنون مدرک علمی و قانونی داریم که عدالت را مطالبه می‌کند.» کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، در بیانیه‌ای جداگانه شجاعت و تعهد ناوالنی به دموکراسی را ستود و قول داد که دولتش در برابر «مقاصد جنایتکارانه ولادیمیر پوتین و شبکه اطلاعاتی‌اش» ایستادگی کند. او همچنین بر لزوم تحریم‌های جدید علیه مقام‌های روسی تأکید ورزید. این موضع‌گیری‌ها در حالی بیان می‌شود که تنش‌های شرق اروپا به دلیل جنگ اوکراین همچنان بالاست و مرگ ناوالنی به عنوان نقطه‌ای حساس در روابط غرب و روسیه عمل می‌کند.

در مقابل، وزارت خارجه روسیه و سفارت این کشور در لندن، یافته‌های غربی را به شدت رد کرده و آن را بخشی از یک «کارزار اطلاعاتی ساختگی و ضدروسی» توصیف کردند. سخنگوی کرملین ادعا کرد که این اتهام‌ها بدون دسترسی به نمونه‌های اصلی مطرح شده و هدف آن منحرف کردن توجه از شکست‌های اوکراین است. این واکنش پیش‌بینی‌شده، تنش‌های دیپلماتیک را افزایش داده و ممکن است به تحریم‌های تازه یا اخراج دیپلمات‌ها منجر شود. بیانیه مشترک اروپایی‌ها همچنین خواستار تحقیقات مستقل بین‌المللی تحت نظارت سازمان ملل شده است.