درگذشت عبدالمجید ارفعی؛ آخرین کتیبهخوان برجسته خط میخی ایلامی
پژوهشهای عبدالمجید ارفعی نخستین مترجم مستقیم منشور کوروش از بابلی نو به فارسی به جای آنکه به چاپ و نشر گسترده برسد، با توقیف کتاب و اعلام «مازاد بر احتیاج» شدن در پی تغییرات پس از انقلاب، به حاشیه رانده شد و او را به ۲۰ سال بیکاری و انزوا محکوم کرد، تا بدان حد که حتی از تربیت شاگردان و انتقال دانش منحصربهفردش به نسل بعد بازماند و آرزوی انتشار بسیاری از آثار ارزشمندش ناکام ماند.
بخش فرهنگ
عبدالمجید ارفعی
استاد عبدالمجید ارفعی، یکی از برجستهترین پژوهشگران زبانهای باستانی ایران و متخصص زبانهای اکدی و ایلامی، نخستین مترجم مستقیم استوانه کوروش از زبان بابلی نو به فارسی و از آخرین بازماندگان مترجمان خط میخی ایلامی در جهان، در ۶ اسفند ۱۴۰۴ (معادل ۲۵ فوریه ۲۰۲۶) در سن ۸۶ سالگی پس از دورهای بیماری ریوی در تهران درگذشت.
عبدالمجید ارفعی، متولد ۱۳۱۸ در بندرعباس، فارغالتحصیل دانشگاه تهران و دانشگاه شیکاگو بود.
او از دوران دبیرستان به یادگیری زبانهای باستانی مانند اوستایی، پهلوی و فارسی باستان روی آورد و با کمک معلمان و کتابهایی از محمدجواد مشکور و ابراهیم پورداوود این زبانها را آموخت. پس از تحصیل در دبیرستان البرز (دیپلم طبیعی) و سپس دارالفنون (دیپلم ادبی)، لیسانس ادبیات فارسی را از دانشگاه تهران گرفت. مشکلات چشمی (لکه روی چشم راست از کودکی در بندرعباس و آسیب شبکیه در نوجوانی) او را در برخی دورهها به تحصیل مستمع آزاد واداشت، اما با پشتکار موفق به گذراندن امتحانات شد. پس از لیسانس، به توصیه پرویز ناتل خانلری به جای ادامه زبانهای ایرانی، زبانهای اکدی و ایلامی را انتخاب کرد و بدون استفاده از بورسیه موجود، به آمریکا رفت و در دانشگاه شیکاگو زیر نظر پروفسور ریچارد هلک در رشته فرهنگ و زبانهای خاور نزدیک دکترا گرفت و روی گلنوشتههای تختجمشید تحقیق کرد.
ارفعی در آمریکا با وجود کار همزمان و سختیهای مالی، به مطالعه الواح هخامنشی پرداخت و بخش عمدهای از آنها را خواند؛ او تنها کتیبهخوان زنده زبان ایلامی در ایران و یکی از معدود متخصصان جهان در این زمینه بود. او نخستین ترجمه مستقیم استوانه کوروش از بابلی نو به فارسی را انجام داد (با نسخهبرداری دقیق از مولاژ موزه بریتانیا به شیوه پنسیلوانیا) که کتاب آن در سال ۱۳۵۷ منتشر و مدتی توقیف شد.
ارفعی پس از انقلاب به دلیل تغییرات مدیریتی در فرهنگستان ادب و هنر «مازاد بر احتیاج» اعلام شد و ۲۰ سال بیکار ماند، که این امر او را از تربیت شاگردان بیشتر بازداشت و حتی به فرزندش اجازه ورود به این حوزه نداد. با این حال، تمرکز اصلیاش بر ترجمه و تحلیل هزاران کتیبه تختجمشید بود که اطلاعات ارزشمندی از زندگی اداری، نذورات دینی، اموال شخصی شاهان و هزینههای سفرها را آشکار میکرد و بر لزوم تحلیل میانرشتهای این متون تأکید داشت.
ارفعی بنیانگذار تالار کتیبههای موزه ملی ایران بود، کتابهایی چون «منشور کوروش بزرگ»، «کتیبههای باروی تختجمشید» و مقالات متعددی در حوزه میانرودان و تاریخ هخامنشی منتشر کرد. او جوایزی مانند جایزه سرو ایرانی (۱۳۹۴) برای یک عمر تلاش فرهنگی و نشان خورشید یونسکو (۱۴۰۱) را دریافت کرد. با وجود بیماری ریوی در سالهای پایانی، تا پایان عمر به پژوهش ادامه داد.
فقدان او ضایعهای بزرگ برای مطالعات باستانی ایران محسوب میشود.
نظرها
نظری وجود ندارد.