گربه و مدیرعامل خیالی: چطور ردپای دیجیتال، ماشین پولشویی جدید بابک زنجانی را لو داد 

روی کاغذ، «الیزابت نیومن» یک غول دنیای مالی است که دو صرافی ارز دیجیتال مستقر در بریتانیا را مدیریت می‌کند؛ صرافی‌هایی که مدعی‌اند روزانه بیش از یک میلیارد دلار دارایی‌ دیجیتال را پردازش می‌کنند.

اگر بخواهیم سوابق شرکتی بریتانیا و یک ویدیوی تبلیغاتی را ملاک قرار دهیم، او زن دومینیکنیِ چهل‌وچند ساله‌ای با موهای کوتاه است که آدرس‌های متعددی را ثبت کرده؛ از ملک ساحلی در دریای کارائیب گرفته تا اقامتگاهی در محله دل‌انگیز «کاونت گاردن» لندن و یک آسمان‌خراش ۶۸ طبقه در دبی.

اما در دنیای واقعی چنین فردی اصلاً وجود خارجی ندارد.

با این حال، بررسی‌های «سازمان گزارش‌دهی جنایت سازمان‌یافته و فساد» (OCCRP) نشان می‌دهد زنی که با عنوان مدیر این دو غول کریپتو به دنیا نشان داده شده، در حقیقت یک مدل عکس‌های تبلیغاتی است. در حالی که اداره ثبت شرکت‌های بریتانیا، «نیومن» را به‌عنوان «فرد دارای کنترل قابل‌توجه» پذیرفته بود، خبرنگاران هیچ مدرکی دال بر این‌که شخصی با نام «الیزابت نیومن» و با مشخصات درج‌شده در اسناد وجود خارجی داشته باشد پیدا نکردند.

شرکت‌های «نیومن» در اسناد رسمی ثبت شرکت‌ها به‌عنوان (غیرفعال) فهرست شده بودند. اما مقامات ایالات متحده ادعا می‌کنند که این شرکت‌ها در واقع موتورهای فعال بابک زنجانی بوده‌اند؛ که ماه گذشته به دلیل حمایت مالی از پروژه‌های کلیدی سپاه پاسداران و به‌طور کلی رژیم ایران، بار دیگر  تحت تحریم قرار گرفت.

بریتانیا به فردی مثل «نیومن» اجازه داده بود که چهره صوری این مؤسسات باشد و به این صورت پوششی از مشروعیت غربی برای یک شبکه کریپتویی فراهم شد که هدفش دور زدن تحریم‌های جهانی بود.

ایران زنجانی را  سال ۲۰۱۶ به اتهام اختلاس از درآمدهای نفتی دولتی به اعدام محکوم کرده بود، اما زنجانی دوباره به صحنه بازگشت؛ حکم اعدام او در سال ۲۰۲۴ به ۲۰ سال حبس کاهش یافت و در نهایت سال گذشته رسماً آزاد شد.

وزارت خزانه‌داری ایالات متحده مدعی است که او برای پولشویی به نفع همان رژیمی که زندانی‌اش کرده بود، آزاد شده تا به سپاه پاسداران برای دور زدن تحریم‌ها و انتقال میلیاردها دلار از مجرای مراکز مالی جهانی و در گمنامی کامل کمک کند.

دو شرکت صرافی به نام‌های «زد‌سکس» (Zedcex) و «زدکسیون» (Zedxion) از جمله جدیدترین ابزارها در مجموعه ابتکارهای عمدتاً پیچیده‌ای هستند که تهران برای انجام کارهای مالی خود در زمان تحریم‌ها از آن‌ها بهره می‌برد.

این دو صرافی از جمله جدیدترین ابزارها در مجموعه ابتکارهای عمدتاً پیچیده‌ای هستند که تهران برای انجام کارهای مالی خود در زمان تحریم‌ها از آن‌ها بهره می‌برد.

ماه ژانویه شرکت تحلیل بلاک‌چین «تی‌آر‌اِم لبز» (TRM Labs) در گزارشی اعلام کرد که به‌نظر می‌رسد ارزهای دیجیتال نقش فزاینده و برجسته‌ای در تأمین مالی سپاه پاسداران ایفا می‌کنند.

به گزارش گروه‌های حقوق بشری، سپاه پاسداران نقش اصلی را در سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات سراسری دی‌ماه (ژانویه) مردم ایران ایفا کرد؛ در جریان این سرکوب هزاران نفر کشته شدند.

«تی‌آر‌ام لبز» (TRM Labs) گزارش داده است که صرافی‌های ارز دیجیتالِ زنجانی همچنین ترتیب انتقال میلیون‌ها دلار وجه از سوی سپاه پاسداران را به فردی داده‌اند که آمریکا او را به تأمین مالی یک گروه مسلح یمنی متهم می‌کند؛ گروهی که مسئول حمله به کشتی‌های تجاری در دریای سرخ است.

طبق گزارش TRM، صرافی‌های ارز دیجیتالِ زنجانی در بریتانیا به نام‌های «زد‌سکس» و «زد‌کسیون»، حدود یک میلیارد دلار وجوه مرتبط با سپاه پاسداران را جابه‌جا کرده‌اند.

در پی اعتراضات مردمی دی‌ماه ۱۴۰۴، دولت‌های غربی برای قطع شریان‌های مالی دولت که در اختیار سپاه قرار می‌گرفت، وارد عمل شدند.

۱۰ بهمن ۱۴۰۴ (۳۰ ژانویه ۲۰۲۶)، اسکات بسنت وزیر خزانه‌داری آمریکا در بیانیه‌ای در خصوص تحریم زنجانی و دو صرافی بریتانیایی او گفت:  

زنجانی در واکنش به تحریم، در حساب کاربری خود در شبکه اکس گفت که اتهامات آمریکا «مبنی بر تأمین مالی سپاه و جابه‌جایی ۹۴ میلیارد دلار از طریق صرافی رمز‌ارز او، صرفاً بهانه‌ای برای توقیف ۶۶۰ میلیون تتر و باج‌گیری بوده است.» با این حال، او پیوند خود را با این شرکت‌های رمز ارزی صراحتاً رد نکرده است.

زنجانی، به پرسش‌هایی در مورد نقش خود در این صرافی‌های رمز ارز پاسخی نداد.

OCCRP سوالات مربوط به الیزابت نیومن را برای «زدسکس» و «زدکسیون» فرستاد، اما پاسخی از سوی آن‌ها دریافت نکرد.

مدیر با عکسی ساختگی

هر دو صرافی رمز ارز بر اساس آنچه در وب‌سایت‌هایشان آمده توسط زنی به نام «الیزابت نیومن» اداره می‌شوند، اما با وجود جست‌وجوی چندین ماهه، گزارشگران OCCRP موفق نشدند هیچ فرد واقعی را که با نام و پیشینه‌ی«الیزابت نیومن» مطابقت داشته باشد، پیدا کنند. در یک ویدیو بازاریابی که «زدکسیون» مارس ۲۰۲۲ منتشر کرد، تصویری از زنی به نام «الیزابت» به‌عنوان «مدیر اجرایی» نشان داده شد.

در واقع، این خانم یک مدل در ویدیوهای آماده (Stock Footage) بود که آن را در سایت شاتراستاک با عنوان «زن سیاه‌پوست زیبا در حال صحبت با دوربین» می‌توانید پیدا کنید. در همان ویدیو، «اسمیت» به‌عنوان مسئول امور مالی و «محمد» به‌عنوان سرپرست تیم معرفی شده بودند، اما تصاویر آن‌ها نیز متعلق به ویدیوهای آماده (Stock Footage) بود.

خبرنگاران همچنین اسناد ثبت شرکت‌ها در سطح جهان و پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی را به‌دقت جست‌وجو کردند و از افراد و شرکت‌های مرتبط با هویت «الیزابت نیومن» پرس وجو کردند؛ اما تمامی سوال‌ها بی‌پاسخ ماند. اداره کل مهاجرت جمهوری دومینیکن نیز به پرسشی در مورد تأیید شهروندی زنی به نام «الیزابت نیومن» در این کشور، پاسخی نداد.

یک منبع آشنا با این شرکت‌ها به OCCRP گفت که «الیزابت نیومن» وجود خارجی ندارد.

این صرافی‌ها به این دلیل با هویت‌های ساختگی قادر به فعالیت بودند که سیستم ثبت شرکت‌های بریتانیا تاکنون بر اساس اعتماد به اظهارات متقاضی عمل می‌کرد و از نظر قانونی وظیفه‌ای برای بررسی صحت اطلاعات نداشت.

 اما با تصویب قانون جدید جرایم اقتصادی و شفافیت در سال ۲۰۲۳، این رویه در حال تغییر از یک بایگانی ساده به یک سیستم نظارتی دقیق است. قوانین جدید با هدف اجتناب از سوء‌استفاده‌ از ثبت شرکت‌ها در بریتانیا تنظیم شده است، به‌ویژه در مواردی که در آن از هویت‌های دزدی یا جعلی برای کلاهبرداری‌های مالی استفاده می‌شود.

طبق این قانون، هویت تمامی مدیران و افراد کلیدی شرکت‌ها باید توسط اداره ثبت شرکت‌های بریتانیا تأیید شود. 

مدیران فعلی از جمله نیومن، تا یک سال فرصت دارند تا مدارک خود را ارائه دهند. بر این اساس، آخرین مهلت برای صرافی‌های رمز ارز زنجانی، ۱۹مه سال جاری میلادی (۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵) است.

گراهام بارو، کارشناس بریتانیایی مبارزه با پولشویی، به OCCRP گفت که تا پیش از معرفی این تدابیر جدید، ثبت نام یک مدیر اجرایی خیالی در اداره ثبت شرکت‌ها «در واقع ساده‌ترین کار ممکن در دنیا بود».

اما اقدامات بریتانیا برای سخت‌گیرانه‌تر کردن ثبت شرکت‌ها و همچنین تحریم زنجانی که اوایل همین ماه انجام شد، بسیار دیر صورت گرفت؛ آن‌قدر دیر که دیگر هیچ تأثیری بر شبکه‌های مالی حامیِ عاملان خونریزی‌های اخیر در خیابان‌های ایران نداشت.

بر اساس گزارش وزارت خزانه‌داری آمریکا، صرافی «زد‌سکس» از اواسط سال ۲۰۲۲ تاکنون بیش از ۹۴ میلیارد دلار جابه‌جایی مالی داشته است. این حجم باورنکردنی از سرمایه توسط هویتی خیالی مدیریت شده و از شرکتی عبور کرده که بر اساس اسناد رسمی در بریتانیا، گزارش می‌داده که فعالیت تجاری نداشته است.

سرکوب خونین و حملات دریایی

 جدیدترین اعتراضات ایران در ابتدا با نارضایتی شدید ایرانیان از دشواری‌های اقتصادی ـ از جمله تورم بی‌سابقه و سقوط ارزش پول ملی ـ آغاز شد. این اعتراضات به‌سرعت گسترش یافت و به یکی از بزرگ‌ترین و مرگبارترین تظاهرات ضدحکومتی از زمان تأسیس جمهوری اسلامی در سال ۱۳۵۷ (۱۹۷۹) تبدیل شد؛ نبردی برای بقای رژیم که در آن، بر اساس تخمین کمپین حقوق بشر ایران احتمالاً بیش از ۲۰ هزار نفر کشته شده‌اند. روزهای اعتراضات سراسری در ۱۸ و ۱۹ دی (۸ و ۹ ژانویه) به اوج خود رسید؛ زمانی که نیروهای امنیتی از جمله سپاه پاسداران، در پوشش قطع تقریباً کامل اینترنت و شبکه‌های مخابراتی، به کشتار جمعی تظاهرکنندگان دست زدند.

۲۹ دی ۱۴۰۴ (۱۹ ژانویه ۲۰۲۶)، الکس سوبل، قانون‌گذار بریتانیایی، در پارلمان این کشور نگرانی‌هایی را درباره نقش بالقوه شرکت‌های بریتانیایی «زد‌کسیون» و «زد‌سکس» در تأمین مالی سرکوب‌ها مطرح کرد. 

سوبل گفت:

دو هفته بعد، بریتانیا زنجانی را تحریم و او را یک بازرگان ایرانی توصیف کرد که با اداره شبکه‌ای از شرکت‌ها منابع مالی لازم را برای فعالیت‌های مجرمانه سپاه پاسداران، از جمله سرکوب معترضان، فراهم و روند انتقال آنها را تسهیل می‌کند.

ردیابی تراکنش‌های این صرافی‌ها که توسط شرکت TRM صورت گرفته همچنین از ارتباط این شبکه با تأمین مالی یک شبه‌نظامی یمنی که ایالات متحده آن را در فهرست «تروریست‌های جهانی با طبقه‌بندی ویژه» قرار داده، حکایت دارد.

TRM تراکنش‌هایی به ارزش بیش از ۱۰ میلیون دلار به یک تبعه یمنی به نام «سعید احمد محمد الجمال» شناسایی کرده است؛ فردی که وزارت خزانه‌داری آمریکا او را یکی از مقامات ارشد مالی حوثی‌ها و تحت حمایت نیروی قدس سپاه پاسداران توصیف کرده است. دسترسی به الجمال برای اظهار نظر در این‌باره میسر نشد.

برخلاف ایالات متحده، بریتانیا آن دو صرافی رمز ارزی را که با زنجانی مرتبط دانسته شده و ظاهراً توسط نیومن اداره می‌شدند، مورد تحریم قرار نداد.

از پای چوبه دار تا دنیای کریپتو

بر اساس آنچه قوه قضاییه ایران اعلام کرده، زنجانی تا آوریل ۲۰۲۴ (اردیبهشت ۱۴۰۳) در انتظار اجرای حکم اعدام در زندان بود تا اینکه حکمش تغییر می کند. با این حال، اسناد زندان که توسط OCCRP مشاهده شده نشان می‌دهد که او احتمالاً از اوایل سال ۲۰۱۹ اجازه خروج از زندان را داشته است؛ یعنی دو سال پیش از آنکه شبکه رمزارز او راه‌اندازی شود.

شرکت صرافی «زدکسیون» (Zedxion Exchange Ltd) ماه مه ۲۰۲۱ در بریتانیا ثبت شد. بر اساس اسناد سازمان ثبت شرکت‌های بریتانیا، فردی هلندی با نام «مهمت حسن‌چبی» شرکت را تأسیس کرده.

پنج ماه بعد، مدیریت این شرکت به فردی دارای گذرنامه امارات متحده عربی به نام «بابک مرتضی» واگذار شد که مشخصات هویتی او با بابک زنجانی مطابقت دارد. (وزارت خزانه‌داری ایالات متحده، نام کامل زنجانی را «بابک مرتضی زنجانی» فهرست کرده است.)

سپس دهم اوت یک سال بعد (۱۹ مرداد ۱۴۰۱)، فردی به نام «الیزابت نیومن» با شهروندی جمهوری دومینیکن، سمت مدیریت شرکت را بر عهده گرفت.

تنها چند روز بعد، شرکت «زدسکس» در همان آدرس ثبت‌نام گروهی (که به‌عنوان فضای کار اشتراکی و دفتر خدمات اداری نیز استفاده می‌شود) یعنی پلاک ۷۱-۷۵ خیابان شلتون در منطقه «کاونت گاردن» لندن ثبت و نیومن به‌عنوان مدیر این شرکت معرفی شد.

هر دو صرافی ارز دیجیتال از آن زمان تاکنون، هر ساله مدارکی را به سازمان ثبت شرکت‌ها ارائه کرده‌اند که نشان می‌دهد این شرکت‌ها غیرفعال هستند.

مؤسسه «تی‌آر‌ام لبز» (TRM Labs) در گزارش خود آورده است:

هر دو شرکت در وب‌سایت‌های خود ادعا کرده‌اند که بنیان‌گذار و مدیرعامل آن‌ها زنی به نام «الیزابت نیومن» است؛ و او را فارغ‌التحصیل دانشگاه «اژه» Ege معرفی کرده‌اند ـ همان دانشگاهی در ترکیه که محل تحصیل خودِ زنجانی بوده است.

اما نشانه‌هایی وجود دارد که ثابت می‌کند زنجانی در تمام این مدت پشت این شرکت‌ها بوده است؛ حتی زمانی که بر اساس روایت‌های رسمی حکم اعدام داشت یا در حال گذراندن دوران حبس خود بود.

به‌عنوان مثال در متادیتای (Metadata) نسخه بازبینی‌شده‌ی «اوراق سفید» صرافی «زدکسیون» که در سپتامبر ۲۰۲۳ نوشته شده، نام زنجانی به‌عنوان نویسنده نوشته شده. این سند، نقشه راه فنی شرکت را ترسیم می‌کند و در عین حال به‌عنوان یک ابزار بازاریابی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اکتبر سال گذشته، زنجانی ویدیویی را در یوتیوب منتشر کرد که او را در دفتر کار، پشت میزی در مقابل یک تلویزیون بزرگ نشان می‌داد؛ تلویزیونی که پلتفرم معاملاتی «زدسکس» روی صفحه آن در حال نمایش بود. یک هفته بعد، تصویری از نمای نزدیک (اسکرین‌شات) همین ویدیو در حساب فیس‌بوک او نیز منتشر شد.

در یک ویدیو تبلیغاتی رسمی از «زدکسیون» در مارس ۲۰۲۲، تصویری از زنی به نام «الیزابت» نمایش داده شد که به‌عنوان «مدیر اجرایی» پلتفرم معرفی شده بود. در واقع، آن زن یک مدل در ویدیوهای آماده (Stock Footage) بود که در سایت شاتراستاک با عنوان «زن سیاه‌پوست زیبا در حال صحبت با دوربین» قرار داشت.

گربه‌ای با زنگوله بنفش

اگرچه به نظر می‌رسد شخصی به نام «الیزابت نیومن» وجود خارجی نداشته باشد، اما زنی در زندگی زنجانی حضور دارد که ظاهراً نقش مستقیمی در مدیریت هر دو صرافی ایفا کرده است.

«سولماز بانی»، مدل سابق که با نام «نیوشا بانی» نیز فعالیت می‌کرده، ردپایی در شبکه‌های اجتماعی به‌جا گذاشته که نشان می‌دهد چندین سال شریک عاطفی زنجانی بوده است؛ این ردپاها شامل عکس‌ها و کامنت‌هایی که این دو نفر در ابراز علاقه به یکدیگر منتشر کرده‌اند می‌شود.

«بانی» سال ۲۰۲۲ در حساب‌ فیس‌بوکی خود نوشت: «بهترین حس این است که کسی که دوستش داری، او هم تو را دوست داشته باشد. خوشحالم که عاشق تو هستم و محبوبِ توام. B.Z من.» دو سال بعد (در سال ۲۰۲۴) نیز نوشت: «تولدت مبارک بوبو (Booboo).»

گزارشگران OCCRP دریافتند که «بانی» همچنین در چندین شرکت که ایالات متحده مدعی است با عملیات‌های رمزارز زنجانی مرتبط هستند، از جمله «زدکسیون» و «زدسکس»، نقش داشته است.

داده‌های ثبت اینترنتی نشان می‌دهد که «بانی» دامنه‌های وب‌سایتی را ثبت کرده که برای توزیع خبرنامه‌های آنلاین «زدکسیون» و همچنین ارسال ایمیل‌های ثبت‌نام و یادآوری رمز ورود به سیستم در صرافی «زدسکس» از آن استفاده می‌شد.

علاوه بر این، نام «سولماز» به همراه نام «بابک» برای مدت کوتاهی در بخش جزئیاتِ پر کردن خودکار (Auto-fill) در یک ویدئوی آموزشی که در کانال رسمی یوتیوبِ صرافی «زدکسیون» بارگذاری شده بود، نمایش داده شد.»

مه ۲۰۲۴، کانال رسمی تلگرام «زدکسیون» تصویری از یک گربه سفید با لکه‌های متمایز خاکستری و قهوه‌ای که یک زنگوله بنفش روشن بر روی قلاده‌اش آویزان بود منتشر کرد. حیوانی با ویژگی‌های کاملاً مشابه ـ و زنگوله بنفش یکسان ـ در فوریه ۲۰۲۵ در عکسی در صفحه فیس‌بوکِ هویت جایگزینِ «سولماز بانی»، یعنی «Niu Niu»، ظاهر شد. (این حساب کاربری در ماه دسامبر، به همراه سایر صفحات او در شبکه‌های اجتماعی حذف شد.)

گربه در آن عکس زیر میز و صندلی‌هایی با پایه‌های متمایز نشسته است. در تصویر دیگری که در یک صفحه طرفداران اینستاگرامی زنجانی منتشر شده، بابک در کنار همان میز و صندلی‌ها در حال بازی با یک سگ دیده می‌شود.

امپراطوری بی.زد BZ 

«بانی» همچنین در چندین شرکت که بخشی از «گروه بی.زد» (BZ Group) مستقر در دوبی هستند نقش کلیدی داشته؛ شرکت‌هایی که همگی حروف اول نام زنجانی BZ را بر خود دارند و به او مرتبط هستند.

او در شبکه‌های اجتماعی، تا پیش از حذف حساب‌هایش در ماه دسامبر، خود را «رئیس گروه بی.زد» و همچنین «قلب تپنده ❤️ بی.زد» معرفی می‌کرد.

نام او به‌عنوان فرد رابط برای وب‌سایت گروه بی.زد در امارات متحده عربی ثبت شده است و «بانی» همچنین مالکِ دارای حق کنترل یک شرکت بریتانیایی با همین نام (که اکنون منحل شده) بود.

او همچنین دارای سهم اقلیت در شرکت «بی.زد موتورسیکلت» (BZ Motorcycles L.L.C) است؛ یکی دیگر از شرکت‌های تابعه «گروه بی.زد» که در وب‌سایت خود، کانال رسمی تلگرام «زدکسیون» را به‌عنوان رابط پشتیبانی درج کرده بود. (این شرکت پس از تماس OCCRP و درخواست توضیح، لینک کانال را از وب‌سایت خود حذف کرد.)

شخصیت جعلی «الیزابت نیومن» نیز در دنیای «بی.زد» ظاهر می‌شود ـ نام او در اسناد شرکتی بریتانیا به‌عنوان مالک و مدیر یک شرکت منحل‌شده به نام «بی.زد بروکر» (BZ Broker Limited) ثبت شده بود که وب‌سایتش «زدکسیون» و «زدسکس» را در میان شرکای خود فهرست کرده بود.

اما «بانی» در پشت صحنه هم فعالیت می‌کرد ـ در وب‌سایت یک سرویس توسعه بلاک‌چین، یک گواهی رضایت مشتری (Testimonial) از طرف «بی.زد بروکر» منتشر شده که به «سولماز بانی» نسبت داده شده است.

در این متن رضایت‌نامه آمده است:

وب‌سایت «بی.زد بروکر» همچنین از لوگوی متمایز (BZ) متعلق به گروه «بی.زد» دوبی استفاده می‌کرد؛ همان گروهی که «بانی» در بیوگرافی اینستاگرامش خود را رئیس آن معرفی کرده بود.

حتی اگر «الیزابت نیومن» نتواند تا مهلت مقرر ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۱۹ مه) هویت خود را تأیید کند و شرکت‌های پشت «زد‌کسیون» و «زد‌سکس» دیگر قادر به فعالیت در بریتانیا نباشند، صدها میلیون دلار تا کنون برای سپاه پاسداران در فضای دیجیتال جابه‌جا شده است. در تهران، این دستاورد احتمالاً باعث تقویت اعتبار و وجهه مردی خواهد شد که در گذشته خود را یک «بسیجی اقتصادی» توصیف کرده بود.