تکمیل شورای موقت رهبری: پزشکیان، اژه‌ای و اعرافی تا انتخاب رهبر جدید وظایف رهبری را بر عهده گرفتند

اعضای شورای موقت رهبری تکمیل شدند: مسعود پزشکیان (رئیس‌جمهور)، غلامحسین محسنی اژه‌ای (رئیس قوه قضاییه) و آیت‌الله علیرضا اعرافی (فقیه شورای نگهبان). سخنگوی مجمع تشخیص مصلحت نظام اعلام کرد که اعرافی به عنوان عضو فقیه شورای نگهبان در این شورا انتخاب شده است. طبق اصل ۱۱۱ قانون اساسی، این شورای سه‌نفره تا تعیین رهبر جدید توسط مجلس خبرگان رهبری، وظایف رهبری را به‌طور موقت بر عهده دارد تا رهبری نظام بدون وقفه ادامه یابد.

آیت‌الله علیرضا اعرافی (متولد ۱۳۳۸ در میبد یزد) فقیه شیعه، مدیر حوزه‌های علمیه سراسر کشور، عضو فقهای شورای نگهبان، نایب‌رئیس دوم مجلس خبرگان رهبری و نماینده استان تهران در این مجلس است.

او از ابتدای انقلاب اسلامی مسئولیت‌های متعددی داشته؛ از جمله ریاست سابق جامعه المصطفی العالمیه (برای ترویج شیعه در جهان)، امام جمعه قم، عضویت در شورای عالی انقلاب فرهنگی و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.  

از نظر سیاسی، اعرافی به ولایت فقیه پایبند است و حوزه را همیشه سیاسی، انقلابی، مردمی و بین‌المللی می‌داند؛ سیاست شریعت‌مدار و فقه‌محور را ذات حوزه می‌‌پندارد و بر حمایت از نیروهای مسلح، مقابله با استکبار (به ویژه آمریکا و وهابیت)، حفظ وحدت اسلامی تأکید دارد.

او در سال‌های اخیر به دلیل انتصاب‌های متعدد از سوی رهبر سابق، نفوذ در ساختارهای حوزوی و شورای نگهبان، و سفرهای دیپلماتیک به عنوان یکی از گزینه‌های احتمالی جانشینی آیت‌الله خامنه‌ای مطرح بوده است.

آیت‌الله علیرضا اعرافی در تیرماه ۱۴۰۳ (ژوئیه ۲۰۲۴) به روسیه سفر کرد. این سفر به دعوت رسمی شیخ راویل عین‌الدین (مفتی و رئیس اداره دینی مسلمانان روسیه) برای شرکت در کنفرانس بین‌المللی «راه ابریشم معنوی» و پنجمین اجلاس علمای اوراسیا و کشورهای عضو بریکس انجام گرفت.

در جریان این سفر، اعرافی با مقام‌های رسمی روسیه دیدار کرد، از جمله نشست با ایران‌شناسان و شرق‌شناسان روس در مسکو، ملاقات با نایب‌رئیس شورای فدراسیون، رئیس آکادمی علوم روسیه و دیگر مسئولان. این سفر که پوشش رسانه‌ای گسترده‌ای داشت، به عنوان نشانه‌ای از تقویت روابط ایران-روسیه و نقش اعرافی در دیپلماسی فرهنگی و مذهبی تفسیر شد و برخی تحلیل‌ها آن را مرتبط با جایگاه او در ساختار قدرت ایران دانستند.

اعرافی از فقیهان تأثیرگذار و نزدیک به ساختارهای سنتی جمهوری اسلامی ایران است. دیدگاه‌های او عمدتاً جهت‌گیری انتقادی نسبت به غرب دارد و بر مقابله با آنچه استکبار جهانی می‌خواند (به‌ویژه ایالات متحده و نظام‌های سیاسی غربی) تأکید می‌ورزد. او الگوهای سیاسی غربی را رد کرده و از الگوی حکمرانی دینی با رویکردی اصولگرا حمایت می‌کند. برخی منابع او را به تلاش برای گسترش گفتمان انقلاب اسلامی از طریق شبکه حوزه‌های علمیه و دانشگاه بین‌المللی المصطفی متهم می‌کنند که گفته می‌شود با گروه‌هایی مانند حزب‌الله لبنان نیز ارتباط دارد.

در سناریوهای احتمالی آینده درباره جانشینی، تغییر چشمگیر در رویکرد او نسبت به غرب دور از انتظار ارزیابی می‌شود. به‌ویژه آنکه نظام در شرایط بحرانی، بیشتر به بازنمایی قدرت تأکید دارد تا انعطاف در مواضع. بنابراین، بعید به نظر می‌رسد که  اعرافی در حوزه‌های سیاسی و امنیتی نرمش قابل توجهی از خود نشان دهد و احتمالاً بر همان چارچوب پیشین پایبند خواهد ماند. با توجه به ترکیب شورای موقت رهبری متشکل از مسعود پزشکیان (رئیس‌جمهور با گرایش اصلاح‌طلبانه و تمایل به تعامل با غرب برای احیای برجام و کاهش تحریم‌ها، بر اساس احترام متقابل و تمرکز بر مسائل اقتصادی)، غلامحسین محسنی اژه‌ای (رئیس قوه قضاییه با دیدگاه‌های اصولگرایانه تندرو و ضدغربی، تأکید بر مقابله با استکبار و سرکوب مخالفان)، و آیت‌الله علیرضا اعرافی (فقیه شورای نگهبان با رویکرد محافظه‌کارانه، پایبندی به ولایت فقیه و مقابله با غرب و وهابیت)، رویکرد کلی شورا را همچنان ضدغربی می‌توان ارزیابی کرد.