جهش قیمت نفت و تشدید بحران پس از حمله به تأسیسات گازی پارس جنوبی

در پی حمله به میدان گازی پارس جنوبی در ایران، بازار جهانی انرژی روز چهارشنبه ۲۷ اسفند / ۱۸ مارس به سرعت واکنش نشان داد و قیمت نفت با جهشی محسوس روبه‌رو شد؛ به‌طوری‌که بهای نفت خام برنت با عبور از مرز ۱۰۸ دلار در هر بشکه، بیش از پنج تا شش درصد افزایش یافت. نفت وست‌تگزاس اینترمدیت نیز به نزدیکی ۹۸ دلار رسید. تحلیلگران این افزایش را ناشی از نگرانی فزاینده نسبت به اختلال در عرضه نفت و گاز از یکی از حیاتی‌ترین مناطق انرژی جهان می‌دانند.

ساعاتی پیش‌تر تأسیسات انرژی ایران در پارس جنوبی و عسلویه هدف حمله قرار گرفت. گزارش‌ها از اصابت به چند فاز از این میدان گازی عظیم حکایت دارند؛ میدانی که بزرگ‌ترین ذخیره شناخته‌شده گاز جهان به‌شمار می‌رود و بخش عمده‌ای از مصرف داخلی ایران را تأمین می‌کند. هنوز ارزیابی دقیقی از میزان خسارت‌ها منتشر نشده، اما مقام‌های ایرانی وقوع حمله را تأیید کرده‌اند. نشریه اکسیوس نوشته است این حمله توسط اسرائیل و با چراغ سبز آمریکا انجام شده است.

در همین حال، قطر به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی بازار گاز طبیعی، به این حمله واکنش نشان داد. ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه این کشور حمله به تأسیسات گازی ایران را «خطرناک و غیرمسئولانه» خواند و تأکید کرد که هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی، تهدیدی مستقیم برای امنیت انرژی جهانی، محیط زیست و ثبات منطقه است.

دوحه همچنین خواستار خویشتن‌داری طرف‌ها و پایبندی به قواعد بین‌المللی شد.

امارات متحده عربی نیز حمله به تأسیسات گازی پارس جنوبی را محکوم کرد و آن را نشانه‌ای از افزایش تنش‌های منطقه‌ای از سوی ایران، آمریکا و اسرائیل دانست. وزارت خارجه این کشور در موضعی کم‌سابقه هشدار داد که چنین اقداماتی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای امنیت انرژی و ثبات منطقه داشته باشد.

در بیانیه وزارت خارجه امارات تأکید شده است که «هدف قرار دادن تأسیسات انرژی… یک تشدید خطرناک محسوب می‌شود» و این‌گونه حملات نه‌تنها امنیت انرژی جهان را تهدید می‌کند، بلکه می‌تواند خطرات زیست‌محیطی و تهدیدی مستقیم برای غیرنظامیان و زیرساخت‌های حیاتی به همراه داشته باشد.

اهمیت این موضع‌گیری از آن‌جا ناشی می‌شود که قطر خود در میدان گازی مشترک با ایران ذی‌نفع است و هرگونه ناامنی در این زمینه، مستقیماً منافعش را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

در سوی دیگر، سپاه پاسداران با صدور هشداری، دامنه تنش را به خارج از مرزهای ایران گسترش داد. در این هشدار گفته شده که پالایشگاه‌های سامرف و مجتمع پتروشیمی الجبیل در عربستان سعودی، میدان گازی الحصن در امارات متحده عربی و مجتمع پتروشیمی مسیعید و پالایشگاه رأس لفان در قطر در ساعت‌های آینده هدف قرار خواهند گرفت و از تمام شهروندان، مقیمان و کارکنان خواسته شده است تا «فوراً این مناطق را ترک کرده و بدون هیچ‌گونه تأخیر به مکانی امن منتقل شوند».

پیامدهای این حمله به سرعت از مرزهای ایران فراتر رفت. در عراق، مقام‌های رسمی اعلام کردند جریان گاز وارداتی از ایران به‌طور کامل متوقف شده است؛ رخدادی که می‌تواند تأمین برق این کشور را با اختلال جدی مواجه کند، چرا که بین یک‌سوم تا ۴۰ درصد نیاز انرژی عراق به گاز ایران وابسته است.

در داخل ایران مقام‌های مسئول اعلام کرده‌اند که با وجود آتش‌سوزی و انتشار دود ناشی از سوختن مواد هیدروکربنی، تاکنون گزارشی از نشت مواد سمی ثبت نشده و شرایط تحت کنترل است.

با این حال، آن‌چه اکنون اهمیت یافته، زنجیره واکنش‌ها و تهدیدهایی است که پس از حمله شکل گرفته است. زیرساخت‌های انرژی، به‌عنوان یکی از حساس‌ترین نقاط ژئوپولیتیکی، بار دیگر در مرکز یک بحران رو به گسترش قرار گرفته‌اند؛ بحرانی که در صورت تداوم، می‌تواند بازارهای جهانی را با شوکی تازه مواجه کند.