رئیس آژانس بین‌المللی انرژی: بحران انرژی ناشی از جنگ ایران، معادل شوک‌های نفتی دهه ۷۰ و تبعات جنگ اوکراین است

فاتح بیرول، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) روز دوشنبه ۳ فروردین / ۲۳ مارس هشدار داد که بحران جهانی انرژی ناشی از جنگ در ایران، با قدرت ترکیبی شوک‌های دوگانه نفتی دهه ۱۹۷۰ و تبعات تهاجم روسیه به اوکراین برابری می‌کند.

بیرول اظهار داشت که پیامدهای فزاینده این بحران می‌تواند با اختلال در «شریان‌های حیاتی اقتصاد جهانی» از جمله محصولات پتروشیمی، کودهای شیمیایی، گوگرد و هلیوم، به‌شدت وخیم‌تر شود.

بیرول که در باشگاه ملی مطبوعات استرالیا در کانبرا سخن می‌گفت افزود که عمق مشکلات در بازارهای انرژی که در پی بمباران‌های آمریکا و اسرائیل در ایران و بسته‌شدن استراتژیک تنگه هرمز ایجاد شده، در ابتدا توسط رهبران جهان به‌درستی درک نشده بود.

به‌گفته بیرول، این وضعیت سبب شد تا او هفته گذشته مداخله کرده و آژانس بین‌المللی انرژی را به سمت پیشنهاد تدابیر مدیریت تقاضا سوق دهد؛ اقداماتی نظیر افزایش شمار دورکاری کارکنان، کاهش موقت محدودیت سرعت در بزرگراه‌ها و کاهش سفرهای هوایی.

او هشدار داد که دست‌کم ۴۰ تأسیسات انرژی در منطقه خلیج فارس بسیار شدید آسیب دیده‌اند، به‌طوری که حتی پایان جنگ نیز بلافاصله عرضه انرژی را به‌حالت قبل باز نمی‌گرداند.

فاتح بیرول خاطرنشان کرد که در دو بحران سال‌های ۱۹۷۳ و ۱۹۷۹، روزانه حدود ۵ میلیون بشکه نفت از دست رفته بود. همچنین تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، حدود ۷۵ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی را از بازارهای بین‌المللی حذف کرد. اما بحران فعلی که با بمباران‌ها علیه حکومت تهران در ۲۸ فوریه (۹ اسفند) آغاز شد، تا همین حالا نشان‌دهنده از دست رفتن روزانه ۱۱ میلیون بشکه نفت و حدود ۱۴۰ میلیارد متر مکعب گاز است.

بیرول پیش از دیدار با آنتونی آلبانیز، نخست‌وزیر استرالیا، به خبرنگاران گفت: «این بحران، با وضعیت فعلی، معادل دو بحران نفتی و یک بحران گازی است که همگی با هم ترکیب شده‌اند.»

بیرول در ۲۰ اسفند / ۱۱ مارس بر آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک نظارت کرد که بزرگترین اقدام اضطراری در تاریخ این سازمان محسوب می‌شود.

در آغاز سال ۲۰۲۶، بازار جهانی نفت با مازاد عرضه روبه‌رو بود، اما حملات به کشتی‌ها در تنگه هرمز — مسیری که حدود ۲۰ درصد از عرضه نفت جهان از آن عبور می‌کند — جرقه کمبودها و اضطراب‌های فزاینده را در سراسر جهان زد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در پایان هفته، ۴۸ ساعت به ایران مهلت داد تا تنگه هرمز را به روی کشتیرانی باز کند و هشدار داد که در صورت عدم اقدام، تهران با نابودی زیرساخت‌های برق خود روبه‌رو خواهد شد. این ضرب‌الاجل قرار است اواخر دوشنبه شب به پایان برسد.

بیرول گفت که منطقه آسیا-پاسیفیک به‌شدت از این انسداد آسیب دیده است. او تأکید کرد: «مهم‌ترین راهکار برای این مشکل، بازگشایی تنگه هرمز است.»

در پاسخ به تهدید ترامپ، ارتش ایران اعلام کرد که زیرساخت‌های انرژی و آب‌شیرین‌کن‌های «متعلق به آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه» را هدف قرار خواهد داد. همچنین شورای دفاع ایران گفت تهدیدهای ترامپ می‌تواند به مین‌گذاری گسترده و مسدود شدن کامل خلیج فارس از سوی جمهوری اسلامی منجر شود.

ترامپ از اعضای ناتو و همچنین استرالیا، ژاپن و کره جنوبی به‌دلیل عدم کمک در تنگه هرمز انتقاد کرده است. روز یکشنبه، ژاپن اعلام کرد که در صورت دستیابی به آتش‌بس، می‌تواند اعزام نیروی نظامی برای عملیات مین‌روبی را بررسی کند.

بیرول گفت که در حال رایزنی با رهبران جهان در آسیا، اروپا و آمریکای شمالی درباره آزادسازی احتمالی دیگری از ذخایر اضطراری نفت است و اشاره کرد که اقدام اولیه تنها ۲۰ درصد از کل ذخایر بوده است. او گفت: «در صورت نیاز، می‌توانیم نفت بیشتری، اعم از نفت خام و فرآورده، به بازارها تزریق کنیم. آزادسازی ذخایر ما به آرامش بازارها کمک می‌کند، اما این راه حل نهایی نیست؛ این کار فقط درد وارد شده بر اقتصاد را کاهش می‌دهد.»

او از بیان این‌که چه عاملی باعث آزادسازی بیشتر ذخایر می‌شود خودداری کرد و گفت: «ما شرایط را بررسی خواهیم کرد. بازارهای ارزیابی‌شده را تحلیل کرده و با کشورهای عضو خود گفت‌وگو می‌کنیم.»

در پاسخ به این پرسش که آیا اتخاذ مواضع تدافعی کشورها در قبال ذخایر سوخت خود، نگران‌کننده است یا خیر، بیرول گفت که این حرکات در کشورهای آسیایی یک معضل است. تغییرات در عرضه گازوئیل و سوخت جت در اروپا آشکارا حس می‌شود، اما افزایش تولید نفت در کانادا و مکزیک به بهبود اوضاع کمک خواهد کرد.

رئیس آژانس بین‌المللی انرژی در پایان گفت: «فکر می‌کنم اگر بحران در همین مسیر ادامه یابد، هیچ کشوری از اثرات آن مصون نخواهد ماند، بنابراین نیاز به تلاش‌های جهانی وجود دارد.»