تلاش برای پایان دادن به جنگ: اعلام آمادگی پاکستان برای میزبانی از مذاکرات صلح

در حالی که تنش‌ها در منطقه همچنان ادامه دارد، نخست‌وزیر پاکستان روز سه‌شنبه ۴ فروردین / ۲۴ مارس از آمادگی کشورش برای میزبانی مذاکرات میان ایران و ایالات متحده آمریکا خبر داد. این پیشنهاد درست یک روز پس از آن مطرح شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با «سازنده» خواندن گفت‌وگوهای اولیه با جمهوری اسلامی، تهدید خود مبنی بر بمباران نیروگاه‌های برق ایران را به تعویق انداخت.

به‌گزارش رویترز، شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس ضمن استقبال از تلاش‌های جاری برای پایان دادن به جنگ، نوشت:

«در صورت موافقت ایالات متحده و ایران، پاکستان با افتخار آماده است تا به‌عنوان میزبان، تسهیل‌گر گفت‌وگوهایی معنادار و تعیین‌کننده برای دستیابی به یک توافق جامع باشد.»

 بن‌بست دیپلماتیک و جرقه جنگ

ایالات متحده آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند / ۲۸ فوریه، پس از ادعای شکست در پیشبرد مذاکرات هسته‌ای، حملات خود را به ایران آغاز کردند؛ این در حالی بود که عمان، به‌عنوان میانجی سنتی، از پیشرفت‌های قابل ‌توجه مذاکرات در آن مقطع خبر داده بود.

از زمان آغاز جنگ، ایران با هدف قرار دادن پایگاه‌های میزبان نیروهای آمریکایی و زیرساخت‌های انرژی در خلیج فارس، عملاً تنگه هرمز را مسدود کرده است. این اقدام، که مسیر انتقال یک‌پنجم نفت و گاز مایع جهان را تحت تأثیر قرار داده، بزرگترین شوک عرضه انرژی در تاریخ را رقم زده است.

یک منبع دولتی در پاکستان اعلام کرد که رایزنی‌ها برای برگزاری این نشست در مراحل پیشرفته‌ای است و در صورت نهایی شدن، این دیدار احتمالاً ظرف یک هفته آینده برگزار خواهد شد.

 تکذیب مذاکرات از سوی تهران؛ نبرد روایت‌ها

به‌رغم ادعای دونالد ترامپ مبنی بر انجام گفت‌وگوهای «بسیار خوب و سازنده» با حضور استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان خود، مقامات ایران هرگونه مذاکره مستقیم را به‌شدت تکذیب کرده‌اند.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران که منابع اسرائیلی او را طرف مذاکره احتمالی معرفی کرده‌اند، گزارش‌های مربوط به گفت‌وگوی مستقیم را «اخبار جعلی» خواند. همچنین، در پی اظهارات ترامپ درباره کنترل مشترک تنگه هرمز، سفارت ایران در آفریقای جنوبی با انتشار تصویری کنایه‎‌آمیز از یک فرمان اسباب‌بازی صورتی‌رنگ در سمت شاگرد خودرو، به این ادعاها واکنش نشان داد.

تلاطم در بازار نفت و تشدید درگیری‌های میدانی

تهدید ترامپ به هدف قرار دادن نیروگاه‌های برق ایران، با واکنش متقابل تهران مبنی بر ضربه به زیرساخت‌های انرژی متحدان آمریکا در منطقه همراه شد. این تنش‌ها قیمت نفت برنت را صبح دوشنبه به بیش از ۱۱۴ دلار رساند، هرچند بعدتر در محدوده ۱۰۳ دلار تثبیت شد.

در حالی‌که برخی مقامات اسرائیلی معتقدند ترامپ برای رسیدن به توافق مصمم است، منابع مطلع در تهران می‌گویند با نفوذ بیشتر سپاه پاسداران در دوران جنگ، موضع مذاکراتی ایران سخت‌تر شده و تهران تنها در ازای امتیازهای بزرگ حاضر به عقب‌نشینی خواهد بود.

سخت‌تر شدن موضع تهران

سه منبع ارشد در تهران به رویترز اعلام کردند که از زمان آغاز جنگ، رویکرد مذاکراتی ایران به شکلی تهاجمی سخت‌تر شده است. با افزایش نفوذ سپاه پاسداران در فرآیند تصمیم‌گیری، ایران در صورت ورود به هرگونه مذاکره جدی تحت میانجی‌گری قدرت‌های منطقه، مطالبات و امتیازات سنگینی را از ایالات متحده آمریکا طلب خواهد کرد.

خط قرمزهای جدید؛ از غرامت جنگی تا کنترل تنگه هرمز

به گفته این منابع، ایران در هرگونه گفت‌وگوی احتمالی با واشنگتن، فراتر از توقف جنگ، خواسته‌هایی را مطرح خواهد کرد که احتمالاً «خط قرمز» دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا محسوب می‌شوند. این مطالبات عبارتند از: ارائه تضمین‌های عینی علیه هرگونه اقدام نظامی در آینده؛ پرداخت غرامت بابت خسارت‌های وارده در طول جنگ؛ و به‌رسمیت شناختن حق کنترل رسمی ایران بر تنگه هرمز.

همچنین تهران بار دیگر بر موضع پیشین خود پافشاری کرده و هرگونه مذاکره درباره محدودسازی برنامه موشک‌های بالستیک خود را رد کرده است؛ موضوعی که پیش از آغاز حملات ماه گذشته آمریکا و اسرائیل نیز از خطوط قرمز اصلی ایران بود.

سیگنال‌های متناقض؛ چه کسی مذاکره می‌کند؟

در حالی که دونالد ترامپ روز دوشنبه مدعی شد واشنگتن گفت‌وگوهای «بسیار سازنده» با تهران داشته است، منابع ایرانی اعلام کردند که تاکنون تنها گفت‌وگوهای مقدماتی با پاکستان، ترکیه و مصر برای بررسی زیرساخت‌های لازم جهت مذاکره با آمریکا انجام شده است.

یک مقام اروپایی نیز تأیید کرد که اگرچه مذاکره مستقیمی میان ایران و آمریکا صورت نگرفته، اما مصر، پاکستان و کشورهای حوزه خلیج فارس در حال رد و بدل کردن پیام‌ها هستند. به‌گفته منابع ایرانی، در صورت نهایی شدنِ میز مذاکره، جمهوری اسلامی ایران محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی، وزیر خارجه را اعزام خواهد کرد؛ هرچند تأکید شده که تصمیم نهایی در اختیار نهادهای نظامی و حاکمیتی است.

 تردید اسرائیل و بن‌بست تسلیحاتی

سه مقام ارشد اسرائیلی روز سه‌شنبه ضمن ابراز تردید نسبت به دستیابی به توافق، اعلام کردند بعید است تهران با مطالبات آمریکا مبنی بر توقف کامل برنامه‌های هسته‌ای و بالستیک موافقت کند.

تحلیل‌گران بر این باورند که موشک‌های بالستیک و توانایی بستن تنگه هرمز، تنها ابزارهای بازدارنده مؤثر ایران در برابر حملات هوایی هستند و واگذاری آن‌ها به‌معنای بی‌دفاع ماندن در برابر حملات بعدی خواهد بود. افزون بر این، بدبینی استراتژیک تهران به توافق‌های بین‌المللی – به‌ویژه پس از نقض توافق‌های سال گذشته و ادامه حملات اسرائیل به لبنان و غزه به‌رغم آتش‌بس – مانع بزرگی در مسیر اعتماد‌سازی است.

 متغیرهای داخلی؛ نفوذ سپاه و رهبری جدید

منابع ارشد در تهران اشاره کردند که فضای داخلی ایران نیز میدان مانور دیپلماتیک را محدود کرده است. این منابع از جمله موانع داخلی را افزایش قدرت سپاه پاسداران در ساختار تصمیم‌گیری دوران جنگ؛ ابهام در سطوح عالی از جمله عدم انتشار تصویر یا ویدئویی از مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید، از زمان انتصاب او تاکنون؛ و فشار افکار عمومی و ضرورت حفظ پرستیژ «مقاومت» و ایستادگی در برابر حملات خارجی در روایت‌های رسمی داخلی، بر شمرده‌اند.

 نبرد در چند جبهه؛ از تهران تا تل‌آویو

در جبهه‌ای دیگر، اسرائیل عملیات خود را در لبنان علیه حزب‌الله گسترش داده است. یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، اعلام کرد که این کشور قصد دارد جنوب لبنان را تا رودخانه لیتانی به اشغال درآورد.

در تل‌آویو اصابت موشک‌های ایرانی به قلب تجاری اسرائیل باعث ایجاد گودال‌های عظیم و تخریب ساختمان‌های مسکونی شد.

 در تهران نیروی هوایی اسرائیل مدعی شد بیش از ۵۰ نقطه از جمله مراکز فرماندهی سپاه و وزارت اطلاعات را هدف قرار داده است.

در  تبریز منابع محلی از کشته شدن ۸ نفر و زخمی شدن ۲۸ تن در پی حمله به یک منطقه مسکونی خبر دادند.

در اصفهان ساختمان اپتیک صاایران متعلق به وزارت دفاع جمهوری اسلامی هدف حملات قرار گرفت.

در امارات متحده عربی مقامات ابوظبی از رهگیری ۵ موشک بالستیک و ۱۷ پهپاد ارسالی از سوی ایران خبر دادند.