تبادل حملات موشکی و پهپادی میان ایران و آمریکا در پی نارضایتی ترامپ از مذاکرات

آتش‌بس شکننده‌ای که از ۱۸ فروردین / ۷ آوریل در جنگ سه ماهه ایران برقرار شده بود، پنج‌شنبه ۷ خرداد / ۲۸ مه پس از سلسله عملیات نظامی متقابل میان واشنگتن و تهران، بار دیگر در آستانه فروپاشی قرار گرفت.

این رویارویی نظامی مستقیم، امیدها به دستیابی به یک توافق صلح پایدار را کم‌رنگ کرد و بلافاصله بازار جهانی را تحت تأثیر قرار داد؛ به‌طوری که قیمت نفت خام آمریکا پس از سقوط ۵ درصدی در روز چهارشنبه، با جهشی ۳ درصدی روبه‌رو شد، شاخص سهام سقوط کرد و ارزش دلار افزایش یافت.

جزئیات تقابل نظامی؛ از بندرعباس تا کویت و اسرائیل

جرقه درگیری‌های اخیر بامداد پنج‌شنبه زمانی زده شد که نیروهای فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) چهار پهپاد انتحاری ایرانی را در اطراف تنگه هرمز سرنگون کردند. مقامات آمریکایی که نخواستند نامشان فاش شود، به رویترز گفتند که ارتش این کشور همچنین یک ایستگاه کنترل زمینی پهپاد را در بندرعباس هدف قرار داد که آماده پرتاب پنجمین پهپاد بود. این مقامات حملات مذکور را «حساب‌شده و کاملاً دفاعی» و در راستای حفظ آتش‌بس توصیف کردند.

در پاسخ، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با تأیید وقوع حمله در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی بندرعباس، اعلام کرد که در یک اقدام تلافی‌جویانه، پایگاه هوایی آمریکا را که این حمله از آن‌جا هدایت می‌شد، هدف قرار داده است. سپاه به نام یا موقعیت جغرافیایی این پایگاه اشاره‌ای نکرد.

همزمان با این رویدادها، ارتش کویت — که میزبان یک پایگاه نظامی بزرگ ایالات متحده آمریکا است — اعلام کرد که هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته است. اگرچه ارتش کویت جزئیاتی از اهداف یا منشأ این حملات ارائه نداد و هیچ گروهی مسئولیت آن را بر عهده نگرفت، اما این کشور در طول جنگ بارها از سوی ایران و شبه‌نظامیان شیعه تحت حمایت تهران در عراق هدف قرار گرفته بود.

هنوز مشخص نیست آیا حمله به کویت ارتباط مستقیمی با تبادل آتش در بندرعباس داشته است یا خیر. همزمان در جبهه‌ای دیگر، اسرائیل نیز از به صدا درآمدن آژیرهای خطر در شمال این کشور به دلیل فعالیت پهپادهای متخاصم خبر داد.

سنتکام روز دوشنبه ۴ خرداد / ۲۵ مه نیز اعلام کرد که نیروهای این کشور در جنوب ایران مجموعه‌ای از حملات «دفاعی» انجام داده‌اند. به‌گفته این نهاد، اهداف حمله دوشنبه شامل «سایت‌های پرتاب موشک» و قایق‌هایی بوده که به ادعای مقام‌های آمریکایی در حال مین‌گذاری در آب‌های منطقه بودند. یک روز پس از این حملات رسانه‌های ایران اسامی چهار نفر از کشته‌شدگان آن را منتشر کردند. گفته می‌شود که این افراد عضو سپاه پاسداران بودند.

رد پیش‌نویس توافق توسط کاخ سفید و تهدید بی‌سابقه عمان

این تشدید بی‌سابقه خصومت‌ها تنها چند ساعت پس از آن صورت گرفت که کاخ سفید، گزارش صداوسیمای جمهوری اسلامی مبنی بر دستیابی به یک پیش‌نویس توافق غیررسمی را به‌شدت رد کرد.

صداوسیمای جمهوری اسلامی روز چهارشنبه اعلام کرد که به پیش‌نویس غیررسمی این تفاهم‌نامه دست یافته است، هرچند این متن نهایی نیست و ممکن است مورد موافقت قرار نگیرد.

بر اساس گزارش صداوسیما، مفاد سند توافق حکایت از آن دارد که ایالات متحده ملزم به پایان دادن به محاصره دریایی ایران خواهد بود. در مقابل، تهران متعهد می‌شود که ظرف مدت یک ماه، حجم تردد شناورهای تجاری را به‌حالت پیش از آغاز تنش‌ها بازگرداند؛ توافقی که البته شامل کشتی‌های نظامی نمی‌شود.

همچنین مدیریت و هدایت خطوط کشتیرانی با همکاری مشترک ایران و عمان صورت می‌گیرد. هرچند آمریکا پذیرفته است که آرایش نظامی خود را در محیط پیرامونی ایران برچیند، اما گستردگی این عقب‌نشینی—و این‌که شامل نیروهای تازه‌وارد به منطقه می‌شود یا پایگاه‌های دائمی را نیز در بر می‌گیرد—همچنان به مذاکرات بیشتر مشروط شده است.

در نهایت، در صورت حصول توافق قطعی در یک بازه زمانی ۶۰ روزه، این مفاد در قالب یک قطعنامه الزام‌آور در شورای امنیت سازمان ملل به تصویب خواهد رسید.

در این گزارش هیچ اشاره‌ای به برنامه هسته‌ای ایران که ایالات متحده خواهان برچیده شدن آن است، نشده بود. همچنین هنوز مشخص نیست که عقب‌نشینی نظامی آمریکا به صورتی که صداوسیمای جمهوری اسلامی توصیف کرده، چگونه خواهد بود.

کاخ سفید این گزارش را تکذیب کرد و آن را «نادرست» و «یک سند کاملاً ساختگی» خواند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا روز گذشته در جلسه کابینه دولت بر مواضع سخت‌گیرانه خود پافشاری کرد و گفت که هنوز از روند گفت‌وگوها با ایران راضی نیست و موضوع کاهش تحریم‌ها اصلاً مطرح نیست.

او صراحتاً اعلام کرد: «هیچ کشوری به تنهایی کنترل تنگه هرمز را در دست نخواهد داشت؛ این‌ها آب‌های بین‌المللی هستند.» ترامپ حتی کشور عمان را که دهه‌ها روابط نظامی و اقتصادی با واشنگتن دارد، تهدید کرد و گفت: «عمان هم باید مثل بقیه رفتار کند وگرنه مجبور می‌شویم آن‌ها را منفجر کنیم.»

ایران بارها اعلام کرده که درباره کنترل تنگه هرمز با عمان در حال مذاکره است.

تحریم «نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس»

از سوی دیگر، وزارت خزانه‌داری آمریکا در اقدامی جدید، «نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس» را به فهرست تحریم‌های امنیت ملی خود اضافه کرده است.

وزارت خزانه‌داری ایالات متحده در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که دفتر کنترل دارایی‌های خارجی این وزارتخانه (OFAC)، «نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس» را به فهرست تحریم‌های خود اضافه کرده است.

بر اساس این بیانیه که تحت عنوان اقدامات مربوط به مبارزه با تروریسم منتشر شده، این نهاد جمهوری اسلامی به‌دلیل وابستگی و ارتباط با سپاه پاسداران در لیست تحریم‌های واشنگتن قرار گرفته است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا هشدار داده است که به همین دلیل هرگونه همکاری با «نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس»، مشمول خطر «تحریم‌های ثانویه» آمریکا قرار خواهد گرفت.

«نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس»، مرجع رسمی جمهوری اسلامی برای صدور مجوز و سامان‌دهی تردد دریایی در تنگه هرمز، ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ و هم‌زمان با بحران در این تنگه تشکیل شد. این نهاد اعلام کرده است که هرگونه دریانوردی در محدوده تعیین‌شده تنگه هرمز ــ که پیش‌تر از سوی نیروهای مسلح و مقامات ایران مشخص شده بود ــ تنها با هماهنگی و دریافت مجوز از این مرجع امکان‌پذیر است و عبور بدون مجوز، اقدامی غیرقانونی محسوب می‌شود.

گره‌های کور در مذاکرات صلح

در حال حاضر، مذاکرات برای پایان دادن به این درگیری سه ماهه با گره‌های کوری مواجه است.

ایران اصرار دارد که ایالات متحده باید تمامی دارایی‌های مسدود شده این کشور را به‌طور کامل و بدون قید و شرط آزاد کند. علی باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، این اقدام را حق قانونی ایران دانسته است.

 واشنگتن خواهان برچیده شدن کامل توانمندی و ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در این باره تأکید کرد: «نکته اصلی این است که ایران هرگز سلاح هسته‌ای نخواهد داشت.» این در حالی است که منابع ایرانی می‌گویند موضوع هسته‌ای باید در دور دوم مذاکرات بررسی شود و تأکید دارند که برنامه آن‌ها کاملاً صلح‌آمیز است؛ رویکردی که به‌نظر می‌رسد برای حامیان تندروی ترامپ قابل پذیرش نخواهد بود.