رویترز: نیمی از مبلغ صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری توافق ایران و آمریکا تأمین شده است

خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۲۷ خرداد / ۱۷ ژوئن به‌نقل از یک منبع آگاه از جزییات تفاهم‌نامه ایران و ایالات متحده آمریکا نوشت در چارچوب این توافق، ایجاد یک صندوق خصوصی ۳۰۰ میلیارد دلاری با هدف جهش سرمایه‌گذاری در ایران پیش‌بینی شده که بیش از نیمی از این رقم از هم‌اکنون تعهد و تأمین شده است.

این منبع که به‌دلیل علنی نشدن این طرح پیش از امضای رسمی آن در روز جمعه، خواست نامش فاش نشود، گفت: «هدف از تشکیل این صندوق، ایجاد انگیزه اقتصادی برای هر دو طرف جهت دستیابی به یک توافق نهایی و پایان دادن به جنگ است.»

اگرچه پیش از این گزارش‌هایی درباره وجود چنین صندوقی منتشر شده بود، اما رویترز برای نخستین بار فاش کرده است که بیش از نیمی از این مبلغ از قبل تعهد شده و سرمایه آن به‌طور کامل از سوی بخش خصوصی تأمین خواهد شد.

مقامات آمریکایی و ایرانی روز یکشنبه اعلام کردند که بر سر چارچوبی برای پایان دادن به جنگ به توافق رسیده‌اند؛ جنگی که با حمله نیروهای آمریکایی و اسرائیلی به ایران در ۹ اسفند / ۲۸ فوریه آغاز شد. این توافق همچنین شامل توقف محاصره ایران از سوی آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز (شاهرگ حیاتی انتقال نفت و گاز جهان) خواهد بود.

به‌گفته این منبع آگاه، این صندوق جدید ابزار سرمایه‌گذاری خصوصی است و برنامه بازسازی یا پرداخت غرامت به‌شمار نمی‌رود؛ بنابراین هیچ‌گونه بودجه یا کمک دولتی را شامل نمی‌شود. او افزود شرکت‌هایی از آمریکا، کشورهای عرب حوزه خلیج فارس، آسیا، آمریکای جنوبی و آفریقا برای تأمین مالی آن اعلام آمادگی کرده‌اند. این سرمایه‌گذاری‌های متعهدشده بخش‌های انرژی، لجستیک، تولید و حمل‌ونقل را در بر بگیرد.

در همین حال، یک مقام بلندپایه ایرانی به رویترز گفت که تهران ابتدا به‌عنوان خسارت جنگ، خواستار دریافت ۴۰۰ میلیارد دلار غرامت از آمریکا شده بود، اما واشنگتن اعلام کرد که چنین مبلغی را پرداخت نخواهد کرد؛ پس از آن بود که ایده تشکیل این صندوق با عنوان «صندوق بازسازی و توسعه» شکل گرفت.

این منبع ایرانی افزود که سازوکار این صندوق به‌گونه‌ای طراحی شده که کشورهای منطقه به روش‌های مختلف در آن مشارکت کنند؛ از جمله از طریق تضمین وام‌ها، گشایش خطوط اعتباری یا تأمین مالی مستقیم بازسازی پروژه‌های آسیب‌دیده در جنگ، مانند مجتمع فولاد مبارکه، پالایشگاه‌ها، فرودگاه‌ها و به‌طور کلی زیرساخت‌های آسیب‌دیده از این جنگ.

ایران به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین اقتصادهای خاورمیانه، در چهار دهه گذشته به‌دلیل موج‌های پی‌درپی تحریم‌های آمریکا و بین‌المللی و محرومیت از بازارهای سرمایه جهانی، تقریباً هیچ سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی چشمگیری جذب نکرده است. این در حالی است که این کشور دارنده دومین ذخایر گاز طبیعی و چهارمین ذخایر نفت در جهان است. ایران همچنین از جمعیتی جوان و تحصیل‌کرده بالغ بر ۹۲ میلیون نفر، پایه صنعتی متنوع و پتانسیل‌های دست‌نخورده فراوان در بخش‌های مختلف از پتروشیمی و معدن گرفته تا گردشگری و کشاورزی بهره می‌برد.

منبع آگاه با بیان این‌که این دو موضوع، دو سازوکار مالی مجزا با هدف‌ها و زمان‌بندی‌های متفاوت هستند، تأکید کرد که این صندوق سرمایه‌گذاری کاملاً از مسیر موازی مذاکرات برای رفع تحریم‌های آمریکا و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران در خارج از کشور جدا است.

این صندوق تا زمانی که توافق نهایی و رضایت‌بخش حاصل نشود، تشکیل نشده و اجرایی نخواهد شد. تفاهم‌نامه‌ای که قرار است امضا شود، مأموریت دارد طی ۶۰ روز آینده به این هدف دست یابد.

منبع آگاه به رویترزگفت: «این صندوق تنها پس از امضای توافق نهایی ایجاد خواهد شد. طی این ۶۰ روز، مدیران صندوق با طرف‌های ایرانی و سرمایه‌گذاران برای برنامه‌ریزی و ارزیابی پروژه‌ها همکاری خواهند کرد.»

وزارت امور خارجه ایران و وزارت امور خارجه پاکستان (که به میانجی‌گری در توافق این صندوق سرمایه‌گذاری کمک کرده است)، به درخواست‌های رویترز برای اظهار نظر پاسخ نداده‌اند.

سخنگوی کاخ سفید نیز در این رابطه به مصاحبه روز دوشنبه جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا با شبکه سی‌بی‌اس اشاره کرد. ونس در این مصاحبه گفته بود در صورت پایبندی ایران به توافق با واشنگتن از جمله برچیدن برنامه هسته‌ای، از بین بردن ذخایر مواد غنی‌شده و پذیرش نظام بازرسی و نظارت سخت‌گیرانه، این کشور می‌تواند به یک صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری با پشتوانه کشورهای حوزه خلیج فارس دسترسی پیدا کند.

منبع آگاه رویترز از افشای نحوه مدیریت این صندوق یا هویت متولیان آن خودداری و اشاره کرد که جزئیات کلیدی آن هنوز در حال تدوین است. او از شرکت‌هایی در کره جنوبی، ژاپن، سنگاپور، مالزی و ایالات متحده به‌عنوان بخشی از متعهدان این صندوق نام برد، اما از ارائه فهرست کامل خودداری کرد.

تفاهم‌نامه ۶۰ روزه چارچوب اولیه‌ است و نه یک توافق نهایی؛ انتظار می‌رود مذاکره‌کنندگان ایرانی و آمریکایی در این مدت در چندین مسیر موازی، موضوعات مربوط به مسائل هسته‌ای، تحریم‌ها و امنیت منطقه‌ای را پیش ببرند.