شش شرکت بزرگ ماشین‌آلات عمرانی ممکن است در جنایات جنگی اسرائیل در لبنان شریک باشند

روزنامه گاردین بریتانیا چهارشنبه ۲۷ خرداد / ۱۷ ژوئن در گزارشی نوشته است که تصاویر تازه منتشرشده از جنوب لبنان بار دیگر نقش شرکت‌های بزرگ چندملیتی در جنگ‌های معاصر را به کانون توجه نهادهای حقوق بشری کشانده است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، کارشناسان حقوق بشر معتقدند شش شرکت بزرگ تولیدکننده تجهیزات عمرانی جهان ممکن است به‌دلیل تأمین ماشین‌آلات مورد استفاده ارتش اسرائیل در عملیات تخریب گسترده روستاهای جنوب لبنان، در معرض اتهام همدستی در جنایات جنگی قرار گیرند.

این اتهامات پس از انتشار مجموعه‌ای از تصاویر و ویدئوهای راستی‌آزمایی‌شده مطرح شده است؛ تصاویری که نشان می‌دهد ارتش اسرائیل از بیل‌های مکانیکی و بولدوزرهای ساخت شرکت‌های کاترپیلار، ولوو، هیوندای، دوسان، هیتاچی و کوماتسو برای تخریب خانه‌ها، مغازه‌ها و زیرساخت‌های عمومی در مناطق مرزی لبنان استفاده کرده است.

بررسی‌های مبتنی بر تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که در منطقه‌ای به وسعت حدود ۶۰۸ کیلومترمربع در امتداد مرز لبنان و اسرائیل، ده‌ها روستا با خسارت‌های سنگین روبه‌رو شده‌اند. طبق این ارزیابی‌ها، دست‌کم ۴۶ روستا در جنوب لبنان آسیب جدی دیده‌اند و بخش مهمی از این تخریب‌ها پس از برقراری آتش‌بس میان لبنان و اسرائیل در ۲۸ فروردین / ۱۷ آوریل رخ داده است.

مقام‌های اسرائیلی این اقدامات را بخشی از عملیات مقابله با زیرساخت‌های حزب‌الله توصیف می‌کنند. یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، پیش‌تر خواستار تخریب همه خانه‌های واقع در روستاهای مرزی لبنان شده بود تا به‌گفته او «تهدیدهای امنیتی» از میان برداشته شود.

اما نهادهای حقوق بشری این توجیه را کافی نمی‌دانند. سازمان دیده‌بان حقوق بشر هشدار داده است که تخریب گسترده و سیستماتیک اموال غیرنظامیان می‌تواند مصداق «ویران‌سازی بی‌ضابطه» باشد؛ اقدامی که در حقوق بین‌الملل بشردوستانه در زمره جنایات جنگی قرار می‌گیرد.

در یکی از نمونه‌های مستند، تصاویر ثبت‌شده در شهر مرزی میس‌الجبل حضور تجهیزات هر شش شرکت مورد اشاره را در میان خانه‌های ویران‌شده نشان می‌دهد. همچنین ویدئوهایی از شهرهای ناقوره و دبل، استفاده از ماشین‌آلات سنگین خارجی برای تخریب خانه‌ها، تأسیسات آبرسانی و سامانه‌های تولید برق خورشیدی را ثبت کرده‌اند.

کارشناسان حقوق بشر معتقدند در صورتی که ثابت شود این تجهیزات با آگاهی از خطر استفاده در نقض حقوق بشر به اسرائیل فروخته شده‌اند، شرکت‌های تولیدکننده و حتی مدیران ارشد آن‌ها ممکن است با مسئولیت حقوقی مواجه شوند.

مارک دامت از سازمان عفو بین‌الملل تأکید کرده است که شرکت‌ها موظف‌اند پیش از فروش محصولات خود، خطر مشارکت در نقض حقوق بشر را ارزیابی و برای جلوگیری از آن اقدام کنند.

این موضوع در حالی مطرح می‌شود که سابقه استفاده ارتش اسرائیل از بولدوزرها و بیل‌های مکانیکی خارجی در تخریب خانه‌های فلسطینی‌ها به چند دهه قبل بازمی‌گردد. بولدوزر زرهی «دی۹» (D9) ساخت کاترپیلار یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌هاست که بارها در عملیات تخریب منازل فلسطینی‌ها مورد استفاده قرار گرفته است.

در واکنش به این انتقادها، برخی شرکت‌ها از جمله ولوو، هیتاچی، کوماتسو و شرکت تجهیزات عمرانی اچ‌دی (مالک برند هیوندای در حوزه ماشین‌آلات عمرانی ـ HD Construction Equipment) اعلام کرده‌اند که سیاست‌های مشخصی برای رعایت حقوق بشر دارند و در قراردادهای فروش نیز این موضوع لحاظ شده است. با این حال، آن‌ها می‌گویند پس از فروش تجهیزات به نمایندگی‌ها و مشتریان، کنترل چندانی بر نحوه استفاده از محصولات خود ندارند.

با وجود این دفاعیات، بسیاری از حقوق‌دانان بین‌المللی معتقدند حجم گسترده شواهد موجود درباره استفاده از این تجهیزات در مناطق درگیری، امکان استناد به «بی‌اطلاعی» را روزبه‌روز دشوارتر می‌کند.

به‌گفته کارشناسان، روند جهانی نیز به سمت افزایش پاسخگویی شرکت‌ها در قبال نقش احتمالی آن‌ها در نقض حقوق بشر و جنایات بین‌المللی در حال پیشرفت است؛ روندی که می‌تواند در آینده دامنه مسئولیت شرکت‌های چندملیتی فعال در مناطق بحران‌زده را بیش از گذشته گسترش دهد.