پاکستان مَهرنگ بلوچ، فعال جنبش دادخواهی ناپدیدشدگان بلوچستان را به حبس ابد محکوم کرد

دادگاه ضدتروریسم پاکستان مَهرنگ بلوچ، پزشک و از چهره‌های شاخص جنبش دادخواهی ناپدیدشدگان بلوچستان، و صبغت‌الله شاه، دیگر فعال مدنی همراه او را به حبس ابد محکوم کرد. به‌گزارش بی‌بی‌سی جهانی، حکم آن‌ها روز دوشنبه یکم تیر / ۲۲ ژوئن ابلاغ شد.

این دو فعال بلوچ متهم به دست داشتن در قتل یک سرباز شبه‌نظامی در جریان تظاهرات سال ۲۰۲۴ در شهر بندری گوادر، اقدام علیه امنیت ملی و فتنه شده‌اند.

متهمان تمامی این اتهامات را رد کرده و اعلام کرده‌اند که به این حکم اعتراض خواهند کرد. نادیه بلوچ، خواهر و عضو تیم حقوقی مَهرنگ، پس از صدور حکم در گفت‌وگو با رسانه‌ها بر ایستادگی خانواده تأکید کرد و گفت آن‌ها این تصمیم را در دادگاه‌های عالی به چالش خواهند کشید.

او با لحنی اندوهبار افزود هنوز شجاعت ملاقات با خواهرش را در زندان پیدا نکرده است، چرا که احساس می‌کند در تحقق عدالت برای او ناموفق بوده است.

برای مَهرنگ بلوچِ ۳۳ ساله، موضوع ناپدیدشدگان پدیده‌ای صرفاً سیاسی نیست، بلکه زخمی عمیق و شخصی است. در سال ۲۰۰۹ و زمانی که او تنها ۱۶ سال سن داشت، پدرش عبدالغفار لنگو که او نیز فعال سیاسی بود، ناپدید شد. سه سال بعد، جسد شکنجه‌شده او در منطقه لسبیله پیدا شد.

مَهرنگ پیش از دستگیری در آخرین گفت‌وگوی خود یادآوری کرده بود که پدرش همان لباس‌های زمان دستگیری را بر تن داشت، اما پاره‌پاره و غرق در آثار شکنجه شدید بود.

خانواده بلوچ در سال ۲۰۱۷ بار دیگر با بحرانی دیگری مواجه شد؛ نیروهای امنیتی پاکستان برادر مَهرنگ را بازداشت و سه ماه در مکانی نامعلوم نگهداری کردند. مَهرنگ گفته بود که این حادثه ترسناک، نقطه عطف زندگی او برای ورود جدی‌تر به میدان مبارزه علیه قتل‌های فراقضائی و ناپدیدسازی‌های قهری شد.

بلوچستان، بزرگترین ایالت پاکستان با پوشش ۴۴ درصد از خاک این کشور، مخزن غنی گاز، زغال‌سنگ، مس و طلا است. با این حال، مردمان این منطقه با فقر شدید، نبود زیرساخت‌ها، قطعی مکرر برق و کمبود آب دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

از زمان استقلال پاکستان در سال ۱۹۴۸، این منطقه همواره شاهد تنش‌های استقلال‌طلبانه و درگیری میان ارتش و گروه‌های شبه‌نظامی مانند ارتش آزادی‌بخش بلوچ بوده است. فعالان حقوق بشر ادعا می‌کنند که طی دو دهه گذشته نیروهای امنیتی نزدیک به ۷ هزار شهروند بلوچ را بدون طی مراحل قانونی ناپدید، شکنجه یا کشته‌اند.

در مقابل، دولت پاکستان این آمار را بزرگ‌نمایی و تبلیغات سازمان‌یافته می‌خواند. سرفراز بوگتی، وزیر اعلای بلوچستان، پیش‌تر پدیده خود-ناپدیدسازی را مطرح کرده و گفته بود اثبات این‌که چه کسی توسط نهادهای اطلاعاتی یا پلیس ناپدید شده، ممکن نیست. دولت مدعی است ۸۰ درصد از حدود دو هزار و ۹۰۰ پرونده ثبت‌شده از سال ۲۰۱۱ تاکنون حل شده است.

مَهرنگ بلوچ از طریق کمیته یکپارچگی بلوچ رهبری تظاهرات گسترده‌ای را بر عهده گرفت. در اواخر سال ۲۰۲۳، او کاروانی از صدها زن معترض را در یک راهپیمایی ۱۶۰۰ کیلومتری تا اسلام‌آباد رهبری کرد تا صدای مادران و همسران چشم‌انتظار را به پایتخت برساند؛ سفری که در طول آن دو بار بازداشت شد. فعالیت‌های مدنی او سبب شد تا در سال ۲۰۲۴ در فهرست ۱۰۰ زن تأثیرگذار جهان از سوی بی‌بی‌سی و فهرست رهبران نسل آینده مجله تایم قرار گیرد و سال گذشته نیز نامزد جایزه نوبل صلح شود. مقامات امنیتی در نهایت او را در مارس ۲۰۲۵ و در جریان اعتراض به دفن دسته‌جمعی ۱۳ جسد ناشناس در کویته دستگیر کردند. دولت مدعی بود این جسدها متعلق به شبه‌نظامیان حادثه قطار در گردنه بولان است، ادعایی که هرگز به‌طور مستقل تأیید نشد.

تیم حقوقی مَهرنگ بلوچ روند دادگاه او را کاملاً غیرشفاف و ناعادلانه توصیف کرده است. به‌گفته نادیه بلوچ، در جریان اعتراضات برای برگزاری دادگاه علنی، وکلای اصلی مَهرنگ تغییر کردند، وکلای تسخیری دولتی برای او تعیین شد و به مدارک، جزئیات و اظهارات شهود دسترسی داده نشد.

حکم حبس ابد، جدی‌ترین اقدام اسلام‌آباد برای سرکوب مستقیم رهبریِ جنبش‌های مدنی در بلوچستان محسوب می‌شود. با این حال، مَهرنگ بلوچ پیش از زندانی شدن هشدار داده بود که سیاست مشت آهنین و رها کردن جسدها در خیابان‌ها، آتش مقاومت را شعله‌ورتر خواهد کرد.

خانواده او اعلام کرده‌اند که مَهرنگ در زندان همچنان مصمم است و پیام او روشن است: این مبارزه ادامه خواهد داشت.