شش سازمان حقوق‌بشری و آزادی رسانه‌ها: توافق‌نامه لبنان و اسراییل نقض قوانین بین‌المللی است

عفو بین‌الملل، دیده‌بان حقوق بشر، گزارشگران بدون مرز همراه با مرکز حقوق بشر لبنان (CLDH)، لگال آجندا (Legal Agenda) و اتحادیه روزنامه‌نگاران لبنان در بیانیه‌ای مشترک، هشدار دادند به نظر می‌رسد بخش‌هایی از این توافق‌نامه «با هدف جلوگیری از عدالت‌خواهی قربانیان جنایات بین‌المللیِ جدی در مراجع و دادگاه‌های بین‌المللی» تنظیم شده است.

این سازمان‌ها گفتند به صورت ویژه بندهای ۳ و ۱۳ این توافق‌نامه که با میانجی‌گری ایالات متحده در تاریخ ۲۶ ژوئن در این کشور به امضا رسید، نگران‌کننده هستند، چرا که «لبنان و اسرائیل را از رجوع به دادگاه‌های بین‌المللی، از جمله دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) و دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) منع می‌کنند».

بر اساس پیوست امنیتی بند سوم این توافقنامه «ارتش لبنان به تدریج مسئولیت کامل و مؤثر امنیتی را در مناطق آزمایشی بر عهده خواهد گرفت که به عنوان مکانیسمی برای استقرار مجدد مرحله‌ای و تأیید شده نیروهای دفاعی اسرائیل و استقرار نیروهای دفاعی لبنان عمل خواهد کرد. دو منطقه اولیه توسط ارتش اسرائیل و ارتش لبنان مورد توافق قرار گرفته است و مناطق آزمایشی آینده نیز با رضایت متقابل مورد توافق قرار خواهند گرفت.»

ارتش لبنان تنها «پس از تأیید خلع سلاح موفقیت‌آمیز گروه‌های مسلح غیردولتی و برچیدن زیرساخت‌های آنها در این مناطق، ارتش لبنان مسئولیت کامل و مؤثر امنیتی را در این مناطق بر عهده خواهد گرفت».

این سند بازگشت ساکنان این مناطق را به «غیرنظامیان» و البته پس از «تایید خلع سلاح» و خروج نظامیان اسراییل محدود و مشروط کرده است.

شش سازمان بین‌المللی و ملی گفتند بند ۳ این سند «قوانین بین‌المللی و ممنوعیت کوچ اجباری را نقض می‌کند، زیرا بازگشت ساکنان به مناطق مشخص‌شده در امتداد مرز را که در حال حاضر در اشغال اسرائیل است، مشروط به ”خلع سلاح موفقیت‌آمیز گروه‌های مسلح غیردولتی و برچیدن زیرساخت‌های آن‌ها“ می‌کند».

در بیانیه مشترک آن‌ها آمده است: «بر اساس حقوق بین‌الملل بشردوستانه، پس از پایان درگیری‌ها یا از بین رفتن دلایل آوارگی، باید به مردم اجازه داده شود که به خانه‌های خود بازگردند.»

دیگر نگرانی این سازمان‌ها بند ۱۳ توافقنامه است که غیرنظامیان را از «اقدام در مراجع سیاسی یا حقوقی بین‌المللی» منع می‌کند.

بند ۱۳ این سند اسرائیل و لبنان را به انجام «اقداماتی با حسن نیت»، از جمله «توقف تمام اقدامات خصمانه یا نامطلوب در مجامع سیاسی یا حقوقی بین‌الملل» متعهد کرده است.

شش سازمان در بیانیه مشترک گفتند این بند به صورت ویژه نگران کننده است، چرا که پس از «ماه‌ها درگیری که منجر به آسیب‌های عظیمی به غیرنظامیان شده است؛ آسیب‌هایی که از جمله پیامدهای جنایات جنگی، نقض حقوق بین‌الملل بشردوستانه و نقض فاحش حقوق بشر هستند»، مانع پیگیری حقوقی می‌شود.

آنها همچنین تاکید کردند به نظر می‌رسد توافق‌نامه تحت میانجی‌گری آمریکا «با تعهدات حقوقی و بین‌المللی این کشورها برای پیگیری مسئولیت‌پذیری در قبال جنایات بین‌المللیِ جدیِ انجام‌شده در خاک آن‌ها مغایرت دارد»، هرچند که «به نظر نمی‌رسد اسرائیل را ملزم به متوقف کردن اقداماتش در مراجع بین‌المللی علیه حزب‌الله کند».

اگنس کالامار، دبیرکل سازمان عفو بین‌الملل گفت: «قربانیان جنایات جنگی و سایر موارد نقض حقوق بشر، شایسته عدالت هستند. هر توافقی که حقوق آن‌ها را برای دست‌یابی به عدالت، پاسخگویی و جبران خسارت در اولویت قرار ندهد، در نهایت زیر بار همان مصونیتی که خود ایجاد کرده، شکست خواهد خورد.»

غیده فرنجیه، رئیس بخش دادخواهی در سازمان لِگال آجندا (Legal Agenda) هم گفت: «پاسخگویی و احترام به قوانین بین‌المللی، ابزار معامله نیستند؛ بلکه تعهداتی قانونی هستند. قوانین بین‌المللی شفاف است: دولت‌ها نمی‌توانند از تعهد خود برای تحقیق و تعقیب جدی‌ترین جنایاتی که مایه نگرانی کل جامعه بین‌المللی است، چشم‌پوشی کنند یا در مورد آن مذاکره نمایند. دولت‌ها همچنین نمی‌توانند حقوق فردی افراد برای دست‌یابی به حقیقت، عدالت و جبران خسارت را از بین ببرند.»

رئیس‌جمهور لبنان اما بدون توجه به انتقادها، از این توافقنامه دفاع کرد و منتقدان را «برخی که به قرار گرفتن زیر سایه قیمومیت عادت کرده‌اند — قیمومیتی که ما را کنترل کند، برای ما تصمیم بگیرد و به نام ما مذاکره کند»، خواند.

میشل عون گفت که این توافق «تصمیم حاکمیتی ما برای جدا کردن مسیر خود از مسیر ایران و آمریکا» است و برای برخی «یک مشکل محسوب می‌شود».

او مدعی شد توافق‌نامه با اسرائیل «به ادامه اشغال خاک لبنان توسط اسرائیل مشروعیت نمی‌بخشد»، بلکه به ارتش لبنان قدرت می‌دهد تا اقتدار خود را بر سراسر خاک این کشور گسترش دهد.

عون که با وعده خلع سلاح حزب‌الله لبنان قدرت را در دست گرفت، گفت ارتش لبنان «پس از عقب‌نشینی نیروهای اسرائیلی، مسئولیت‌های خود را در تأمین امنیت و ثبات در جنوب به طور کامل بر عهده خواهد گرفت.». او اما نگفت نظامیان اسراییل چه زمانی از لبنان خارج خواهند شد.

بسیاری از منتقدان این توافق‌نامه — که ارتش اسرائیل را مجبور به عقب‌نشینی از مناطق تحت اشغالش نمی‌کند — همان افرادی هستند که بیشترین آسیب را از این جنگ دیده‌اند؛ جنگی که از اوایل ماه مارس تاکنون دست‌کم ۴,۳۰۰ کشته و بیش از ۱۲,۰۰۰ مجروح برجای گذاشته و صدها هزار نفر را مجبور به ترک خانه‌های خود کرده است.

منتقدان توافق در لبنان میشل عون را به اتکاء بە آمریکا و اسراییل به هدف «تقویت موضع سیاسی و فرقه‌ای خود» متهم کرده‌اند. آنها همچنین هشدار دادند که این توافق لبنان را «درگیر جنگ داخلی خواهد کرد».

به‌رغم امضاء این توافقنامە، اسراییل همچنان حملات به لبنان را ادامه می‌دهد. مقام‌های اسراییلی گفته‌اند که توافق آتش‌بس را نمی‌پذیرند. در حالیکه بر اساس توافق ایران و آمریکا، آتش‌بس شامل لبنان نیز خواهد بود، اسراییل بارها لبنان را بمباران کرد.