مذاکره در عمان، نتیجه: نامعلوم

تصویری را که در زیر می‌بینید خبرگزاری فارس منتشر کرده است. تصویر بخشنامه «نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس» است.

«نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس» در ۱۵ اردیبهشت امسال تأسیس و خبر آن در ۲۸ اردیبهشت از سوی شورای عالی امنیت ملی اعلام شد. هدف از تأسیس آن، ساماندهی عبور کشتی‌ها و هماهنگی مستقیم با سپاه پاسداران به عنوان «مسئول امنیت تنگه» عنوان شده است. دولت ایران اکنون این نهاد را متولی امور تنگه هرمز می‌داند. نهاد اعلام کرده که ایران محدوده نظارتی مدیریت تنگه هرمز را مشخص کرده و تردد در این محدوده تنها با هماهنگی و دریافت مجوز از این مرجع امکان‌پذیر است.

مسئله اما این است که این نهاد و بخشنامه‌های آن را عمان هم که خط ساحلی جنوب تنگه را تشکیل میدهد به رسمیت نمی‌شناسد.

عباس عراقچی دیروز (۲۰ تیر) در عمان بود تا برای رسیدن به سازوکاری برای مدیریت تنگه هرمز با این شریک در سرنوشت آبراه به توافق برسد. هنوز همه چیز مبهم است.

مذاکره در مسقط

اسماعیلی بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در مورد مذاکرات روز شنبه در مسقط درباره تنگه هرمز گفته که در جریان آن توافق شده «گفت‌وگوها را در سطوح سیاسی و فنی و حقوقی برای رسیدن به تفاهم مشترک در رابطه با تامین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز ادامه دهند.»

به گفته سخنگوی وزارت خارجه

از مجموع اظهارات درباره دیدار اخیر در مسقط برمی‌آید که تنها توافق شده که گفت‌وگوها ادامه یابد. این که در وضعیت کنونی که فضای آن جنگی است، مذاکره به نتیجه برسد ناروشن است. ایران خواهان اعمال مدیریت بر تنگه هرمز است و می‌خواهد از این آبراهه به عنوان اهرم فشار استفاده کند و کنترل آن را مهمترین سلاح خویش برای مقابله با آمریکا و متحدان آن در ناحیه خلیج فارس می‌داند. عمان اما نگاه ایران را به تنگه هرمز ندارد و خواهان وضعیتی چون پیش از درگیری‌های اخیر است. گفته می‌شود با نوعی مدیریت عبور و مرور موافق است اما بدون گرفتن عوارض.

آیا توافق سه‌جانبه با آمریکا ممکن است؟

علیرغم لحن تند دونالد ترامپ که تفاهم‌نامه را «پایان‌یافته» قلمداد کرده، کاخ سفید به تیم دیپلماتیک خود دستور داده است که روند گفتگوها را از طریق کانال‌های فرعی مسقط و دوحه قطع نکنند.

رسیدن به توافقی میان ایران و عمان که آمریکا آن را بپذیرد منوط به تحقق یک شرط ساختاری است: جداسازی حق حاکمیت آب ساحلی از کنترل ترافیک بین‌المللی.

بنابر مواضع اعلام شده از سوی مقامات واشنگتن، آمریکا توافقی را خواهد پذیرفت که در آن ایران و عمان به عنوان مدیران سرزمینی آبراه به رسمیت شناخته شوند (پذیرش ادعای ایران روی کاغذ)، اما در عمل، مکانیسم ناوبری تحت نظارت استانداردهای سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) باقی بماند تا هیچ تانکری به دلایل سیاسی متوقف نشود.

وضع کنونی تنگه هرمز: بن‌بست کامل ناوبری

در میدان عمل، وضعیت آبراه هرمز به شدت بحرانی است. پس از حملات نظامی مجدد و اعلام انسداد کامل تنگه از سوی ایران، عملاً هیچ کشتی تجاری یا تانکر بزرگی با سیستم ناوبری (Transponder) روشن از کریدور شمالی (سمت ایران) عبور نکرده است.

در آخرین ساعات روز شنبه، فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) اعلام کرد که ، نیروهای سپاه به کشتی کانتینربر M/V GFS Galaxy در سواحل عمان حمله کرده‌اند که منجر به آتش‌سوزی و آسیب جدی به موتورخانه کشتی شد؛ خدمه این کشتی توسط نیروهای محلی عمان نجات یافتند.

در روز یکشنبه چند نقظه در استان مسندم عمان هدف حملات پهپادی قرار گرفت.  به گزارش خبرگزاری فارس شیخ خالد بن هشیل المصلحی، معاون وزارت امور خارجه عمان در امور اداری و مالی، موسی فرهنگ، سفیر جمهوری اسلامی ایران در عمان، را احضار و یادداشت اعتراضی این کشور را درباره هدف قرار گرفتن مناطقی در استان‌های مسندم و باطنه با پهپاد به وی ابلاغ کرد.

دیپلماسی در موازنه وحشت

در حال حاضر، ترافیک دریایی به صورت محدود به «کریدور جنوبی عمان» منتقل شده است؛ مسیری که نیروهای آمریکایی برای دور زدن پهپادهای ساحلی ایران ایجاد کرده‌اند، اما به دلیل ریسک بالای بیمه جنگی (افزایش حق بیمه به بالای ۵ درصد ارزش کشتی) و هزینه سرسام‌آور اجاره تانکرها (ثبت رکورد بی‌سابقه ۴۲۴ هزار دلار در روز)، عملاً خطوط کشتیرانی جهانی را به سمت فلج شدن کامل سوق داده است.

سفر عراقچی به عمان نشان داد که هنوز شعله‌های دیپلماسی کاملاً خاموش نشده‌اند. با این حال، نتیجه‌بخش بودن این سفر به این بستگی دارد که آیا تهران آماده است تن به توافق بدهد، چیزی که با اصرار بر یک خواسته حداکثری، یعنی کنترل کامل تنگه با «ترتیبات ایرانی» میسر نخواهد بود.

محسن رضایی که اینک از او به عنوان «مشاور فرمانده کل قوا» نام برده می‌شود به تازگی در مورد تنگه هرمز گفته است:

چنین نگاهی طبعا نمی‌تواند مبنای مذاکره و توافق قرار گیرد.