آخرین تحولات جنوب ایران: از بمب‌های آمریکایی در آسمان تا زمینی که دو بار لرزید

جنوب ایران و چند کشور حاشیه خلیج فارس، از صبح شنبه ۱۸ ژوئیه تا بامداد یکشنبه ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶، یکی از فشرده‌ترین دوره‌های تبادل آتش در دور تازه جنگ ایران و آمریکا را پشت سر گذاشتند. 

پس از پایان هفتمین شب حمله ایالات متحده، ایران در طول شنبه حملات موشکی و پهپادی به مواضع آمریکا در اردن، کویت و بحرین را ادامه داد؛ و از نیمه‌شب، ارتش آمریکا موج هشتم حملات را علیه نقاطی در هرمزگان و خوزستان آغاز کرد. هم‌زمان، دو زمین‌لرزه در سرگز هرمزگان و سالند خوزستان ثبت شد که بر اساس داده‌های موجود، هیچ نشانه‌ای از ارتباط آنها با عملیات نظامی وجود ندارد.

از کشته‌شدن نظامیان آمریکایی تا انهدام هوادگردها

صبح شنبه با انتشار گزارش‌های مربوط به هفتمین شب پیاپی حملات آمریکا آغاز شد. سنتکام اعلام کرد که در این موج، مراکز دیده‌بانی، زیرساخت‌های لجستیکی نظامی، انبارهای زیرزمینی تسلیحات و توانایی‌های دریایی ایران را هدف گرفته است. رسانه‌های دولتی ایران در مقابل گزارش دادند که حملات شبانه به هرمزگان، افزون بر اهداف نظامی، به تأسیسات برق و آب‌شیرین‌کن، دو تونل و چند پل و جاده در مسیر بندرعباس آسیب زده است. رویترز به نقل از تلویزیون دولتی ایران نوشت که در حملات بامداد شنبه سه نفر کشته و هشت نفر زخمی شدند. آسیب به تونل‌ها و پل‌ها نیز رفت‌وآمد در یکی از محورهای اصلی منتهی به بندرعباس را مختل کرد.

در طول روز شنبه، مرکز ثقل تبادل آتش از جنوب ایران به پایگاه‌ها و تأسیسات منطقه‌ای منتقل شد. کویت اعلام کرد که با موج‌های پی‌درپی موشک‌ها و پهپادهای ایرانی مقابله کرده است. مقام‌های کویتی از اصابت به یک تأسیسات نفتی، وقوع آتش‌سوزی در یک مرکز آب‌شیرین‌کن و خارج‌شدن چند واحد تولید برق از مدار خبر دادند. شماری از کارکنان بخش نفت و نیروهای آتش‌نشانی نیز زخمی شدند. ایران گفت اهدافش نه تأسیسات غیرنظامی، بلکه مراکز نظامی آمریکا در اردوگاه عریفجان و پایگاه هوایی علی‌السالم بوده‌اند. سپاه مدعی شد یک مرکز پشتیبانی نیروهای زمینی آمریکا در عریفجان و یک رادار در علی‌السالم را منهدم کرده است؛ ادعاهایی که تا زمان تنظیم این گزارش، تصاویر قابل مکان‌یابی یا ارزیابی مستقلی برای تأیید میزان خسارت آنها منتشر نشده است.

هم‌زمان، جزئیات حمله ایران به پایگاه محل استقرار نیروهای آمریکایی در اردن روشن‌تر شد. سنتکام روز شنبه رسماً تأیید کرد که در جریان مقابله با حمله موشکی و پهپادی روز جمعه ۱۷ ژوئیه، دو نظامی آمریکایی کشته و یک نظامی دیگر مفقود شده است. چهار نظامی نیز به بیمارستان‌های اردن انتقال یافتند و سپس مرخص شدند. ایران مدعی شده که در حمله به پایگاه الازرق، دو جنگنده و سه هواگرد دیگر آمریکا را منهدم کرده است؛ اما رسانه‌های غیرایرانی نتوانسته‌اند این ادعا را مستقلاً تأیید کند و سنتکام نیز درباره انهدام هواگردها توضیحی نداده است.

در عصر و شب شنبه، مجتبی خامنه‌ای نیز در پیامی که متن آن در وب‌سایت رسمی رهبر جمهوری اسلامی منتشر شد، نقض تفاهم‌نامه میان تهران و واشینگتن را نشانه «بی‌ارزش و بی‌اعتبار» بودن امضای رئیس‌جمهوری آمریکا دانست. او هشدار داد که ادامه جنگ برای آمریکا «هزینه‌های سنگین‌تر» و «بی‌آبرویی بیشتر» در پی خواهد داشت و گفت ملت ایران و «جبهه مقاومت» برای آمریکا «درس‌های فراموش‌نشدنی» دارند. این پیام، در کنار ستایش نیروهای نظامی و مردم جنوب ایران، بر حفظ انسجام داخلی و حمایت از مسئولان نیز تأکید داشت.

موج هشتم حملات آمریکا و پاسخ‌های پهپادی ایران

موج هشتم حملات آمریکا ساعت شش عصر شنبه به وقت شرق آمریکا، برابر با ساعت ۲۲ گرینویچ و حدود ساعت ۱:۳۰ بامداد یکشنبه به وقت ایران، آغاز شد. سنتکام اعلام کرد که این عملیات ساعت ۱۱:۳۰ شب به وقت شرق آمریکا، برابر با حدود ساعت هفت صبح ایران، پایان یافته است. به گفته فرماندهی مرکزی آمریکا، اهداف شامل تأسیسات دیده‌بانی ساحلی و پدافند هوایی، توانایی‌های دریایی و انبارهای موشک و پهپاد بود. سنتکام همچنین تصریح کرد که نیروهای سپاه مرتبط با حمله مرگبار به نظامیان آمریکایی در اردن نیز هدف قرار گرفته‌اند.

گزارش‌های رسمی ایران از حمله به نقطه‌ای در حوالی سیریک در ساعت ۱:۳۰ و نقطه‌ای در اطراف حاجی‌آباد حدود ساعت ۲:۱۰ خبر دادند. پس از آن، صدای انفجار در بندرعباس شنیده شد و حمله به حوالی قشم نیز تأیید شد. استانداری هرمزگان اعلام کرد که در این حملات، مصدومیت غیرنظامی یا خسارت به زیرساخت‌های مسکونی و تجاری گزارش نشده است. در خوزستان نیز معاون امنیتی استانداری از اصابت موشک به نقطه‌ای در اطراف شادگان خبر داد و گفت این حمله تلفات جانی نداشته است.

ارتش ایران نیز صبح یکشنبه دو مرحله دیگر از عملیات پهپادی «صاعقه» را اعلام کرد. در اطلاعیه مرحله شانزدهم گفته شد انبار مهمات آمریکا در اردوگاه العدیری و رادار پاتریوت و رادار هوایی مستقر در پایگاه علی‌السالم کویت هدف «حمله پرحجم پهپادهای انهدامی» قرار گرفته‌اند. در اطلاعیه بعدی، ارتش از اجرای مرحله هفدهم خبر داد و گفت انبار مهمات العدیری و سوله‌های تجهیزات و استقرار نیروها در علی‌السالم برای بار دوم هدف قرار گرفته‌اند. اصل اعلام حمله پهپادی ارتش ایران به این دو پایگاه مستند شده است، اما نتیجه اصابت‌ها و ادعای انهدام رادارها یا انبار مهمات هنوز مستقلاً تأیید نشده است.

دو زمین‌لرزه در میانه حملات

نخستین زمین‌لرزه ساعت ۰۰:۱۶ و شش ثانیه بامداد یکشنبه، یعنی بیش از یک ساعت پیش از زمان اعلام‌شده برای آغاز موج هشتم حملات آمریکا، در حوالی سرگز هرمزگان رخ داد. مرکز لرزه‌نگاری کشوری بزرگی آن را ۳,۷ و عمق کانون را ۲۲ کیلومتر ثبت کرد. مرکز زمین‌لرزه در ۱۴ کیلومتری سرگز، ۴۱ کیلومتری تخت، ۴۷ کیلومتری زیارتعلی و ۸۸ کیلومتری بندرعباس قرار داشت. گزارشی از تلفات یا خسارت منتشر نشده است.

زمین‌لرزه دوم و شدیدتر، ساعت ۵:۵۵ و ۲۱ ثانیه در حوالی سالند، در شمال شهرستان دزفول، رخ داد. بزرگی این زلزله پنج و عمق کانون آن ۱۲ کیلومتر اعلام شد. کانون زمین‌لرزه در ۲۳ کیلومتری سالند، ۲۷ کیلومتری اندیمشک و ۲۹ کیلومتری دزفول بود. هلال احمر دو تیم ارزیاب به روستاهای نزدیک کانون اعزام کرد و استاندار خوزستان گفت تا صبح یکشنبه گزارشی از خسارت دریافت نشده است.

هم‌زمانی زلزله سالند با ادامه حملات آمریکا و گزارش اصابت در اطراف شادگان، در فضای مجازی به گمانه‌زنی‌هایی دامن زده است. با این حال، سالند در شمال کوهستانی خوزستان قرار دارد و شادگان در جنوب استان است؛ هر دو زمین‌لرزه نیز با زمان، عمق و مختصات مشخص در شبکه لرزه‌نگاری ثبت شده‌اند. هیچ نهاد رسمی زمین‌شناسی یا مدیریت بحران، میان این رخدادها و حملات نظامی رابطه‌ای مطرح نکرده است. آنچه تا ظهر یکشنبه می‌توان با اطمینان گفت، وقوع موج هشتم حملات آمریکا به چند نقطه در هرمزگان و خوزستان، ادامه حملات پهپادی و موشکی ایران به مواضع آمریکا در کویت و اردن، کشته‌شدن دو نظامی آمریکایی و مفقودشدن یک نفر، و ثبت دو رخداد لرزه‌ای مستقل است. میزان واقعی خسارت به تأسیسات نظامی دو طرف همچنان مهم‌ترین بخش مبهم این رشته رویدادهاست.