تهدیدهای ترامپ علیه ایران؛ از «حمله گسترده» تا مصادره دارایی‌ها برای جبران خسارت کشتی‌ها

فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد آخرین موج حملات به ایران که کمی پیش از ساعت ۵ صبح به وقت محلی روز جمعه ۲ مرداد / ۲۴ زوئیه به پایان رسید، با هدف «تضعیف بیشتر توانایی ایران در تهدید دریانوردان غیرنظامی و شناورهای تجاری» انجام شد.

بر اساس اعلام رسانه‌های داخلی و دولتی ایران، در جریان حملات بامداد جمعه توسط جنگنده‌ها و موشک‌های آمریکایی، مناطق و شهرهای قشم، اهواز، بندرعباس، اندیمشک، امیدیه، جاسک، خرم‌آباد، خنداب (اراک) و نائین هدف قرار گرفتند.

در جریان حملات موشکی آمریکا به حومه اهواز روی رودخانه کارون، ۴ نفر کشته و ۵ نفر مجروح شدند. همچنین حمله در استان لرستان در غرب ایران ۲ زخمی بر جا گذاشت و ۲ نفر دیگر نیز بر اثر انفجارها در شهر بندری بندرعباس زخمی شدند.

انفجارهای دیگری نیز در جزیره قشم گزارش شد که محل نگهداری دارایی‌های نیروی دریایی از جمله قایق‌های پهپادی ایران است. همچنین استان اصفهان که شامل یک پایگاه عمده هوایی و یکی از سایت‌های هسته‌ای ایران است، همراه با استان‌های خوزستان در جنوب‌ غرب و فارس در جنوب ایران هدف حملات قرار گرفتند.

هم‌زمان در سوی دیگر خلیج فارس، کشور بحرین در ساعات اولیه روز جمعه آژیرهای خطر خود را فعال کرد و از شهروندان خواست چند ساعت پس از اعلام پایان حملات آمریکا، در برابر شلیک‌های شناسایی‌شده پناه بگیرند. کشورهای حاشیه خلیج فارس طی هفته گذشته و در پی تبادل حملات تصاعدی میان آمریکا و ایران بر سر کنترل تنگه هرمز، بارها زیر آتش قرار گرفته‌اند.

در همین حال، علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق که کشورش روابط نزدیکی با هر دو کشور آمریکا و ایران دارد، روز پنج‌شنبه برای دعوت به صلح و گفت‌وگو در تهران حضور یافت. دفتر نخست‌وزیری عراق اعلام کرد او قول داده است که اجازه ندهد از خاک عراق برای حمله به ایران استفاده شود. الزیدی در نیمه ماه ژوئیه با ترامپ در واشنگتن دیدار کرده بود.

هم‌زمان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، شب گذشته در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «از این لحظه به بعد، هزینه هرگونه خسارت واردشده به کشتی‌ها، محموله‌ها یا هر چیز مرتبط با آن‌ها، از محل پول‌های ایران که در اختیار و تحت کنترل ایالات متحده است، پرداخت خواهد شد.»

او افزود: «این خسارت‌ها ممکن است بسیار قابل‌توجه باشند، اما با وجود این، این کار منصفانه و عادلانه است.»

در واکنش، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در شبکه ایکس نوشت: «زمانی که دولت‌ها مصادره اموال را به امری عادی‌ تبدیل کنند، دارایی هیچ‌کس امن نخواهد بود. هرج‌ومرج ناشی از آن زیبا و مسالمت‌آمیز نخواهد بود.»

ترامپ در گفت‌وگو با آکسیوس نیز اعلام کرد که در آستانه تصمیم‌گیری برای اجرای یک «حمله گسترده» علیه ایران است؛ حمله‌ای در ابعادی بسیار بزرگتر از آن‌چه تاکنون در این درگیری‌های چندماهه دیده شده است.

ترامپ گفت: «من در حال بررسی یک حمله گسترده هستم. بزرگتر از هر زمان دیگری. به گرفتن تصمیم نزدیک شده‌ام و همه چیز برای آن آماده است.»

او اعتراف کرد که چنین تصمیمی پیامدهایی خواهد داشت اما گفت هنوز تصمیم نهایی را نگرفته است. ترامپ افزود که اسرائیل «اگر از آن‌ها بخواهم در عرض دو دقیقه ملحق خواهند شد»، اما بلافاصله گفت: «ما به هیچ‌کس نیاز نداریم.»

ترامپ در روزهای اخیر ادبیات خود را تندتر کرده و گفته که آمریکا آماده است مجتمع تونل‌های زیرزمینی در منطقه «کوه کلنگ» را بمباران کند؛ جایی که اسرائیل مدعی است تهران سانتریفیوژهای غنی‌سازی اورانیوم را در آن‌جا پنهان کرده است.

ترامپ روز چهارشنبه نیز گفته بود آمریکا به ازای هر شلیک ایران به یک کشتی در تنگه هرمز، یک پل یا نیروگاه را در ایران نابود خواهد کرد. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، با اشاره به کشته شدن چند نظامی آمریکایی در حمله ایران به پایگاه هوایی «موفق السلطی» در اردن، گفت ترامپ به دنبال «گرفتن سر در برابر چشم» است.

با این حال، روبیو در حاشیه نشست آسه‌آن در مانیل مدعی شد ایران «التماس معامله می‌کند» و تأکید کرد آن‌ها «باید به خود بیایند» و «تاوان بسیار سنگینی برای کارهایی که می‌کنند خواهند پرداخت».

از سوی دیگر، حوثی‌های یمن روز گذشته اعلام کردند دو نفتکش عربستان سعودی به نام‌های «انسیلیا» و «لیلا» را در دریای سرخ هدف قرار داده و باعث آتش‌سوزی در آن‌ها شده‌اند. این نخستین حمله گزارش‌شده آن‌ها پس از اعلام محاصره کشتیرانی مرتبط با عربستان بود که تلفات جانی نداشت.

حوثی‌ها تهدید کرده‌اند که با بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران، باب‌المندب، مسیر تجاری کلیدی دیگر را نیز به روی اقتصاد جهانی خواهند بست. آن‌ها محاصره بنادر سعودی، به‌ویژه بندر «ینبع» در دریای سرخ را اعلام کرده‌اند؛ بندری که ریاض میلیون‌ها بشکه نفت صادراتی خود را از طریق خط لوله زمینی به آن متصل کرده بود تا در طول جنگ، نفت را به آسیا برساند.

موسسه تحلیل داده‌های دریایی «لویدز لیست» اعلام کرد حملات حوثی‌ها محموله‌های نفتی از بندر ینبع را به خطر انداخته و یک «ضربه مهلک دوگانه» را افزون بر اختلال در تنگه هرمز ایجاد کرده و اعتبار این مسیر را زیر سوال برده است.

تنگه باب‌المندب در جنوب شبه‌جزیره عربستان، دریای سرخ را به خليج عدن متصل می‌کند. حدود ۱۲ درصد از تجارت جهانی، شامل یک‌چهارم حمل‌نقل کانتینری دنیا، از طریق کانال سوئز مصر در میان اروپا و آسیا از این تنگه عبور می‌کند.

ترامپ در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «اگر حوثی‌ها دوباره این کار را بکنند، آمریکا ایران را مسئول خواهد دانست، چرا که حوثی‌ها جانشین و نیابتی ایران هستند و مجازات نظامی سنگینی بر ایران و البته خود حوثی‌ها وارد خواهد شد.»

پیامدهای اقتصادی این تنش‌های نظامی بلافاصله بر بازارهای جهانی تأثر گذاشت. قیمت هر بشکه نفت خام برنت با جهش بیش از ۶ درصدی به حدود ۱۰۰ دلار رسید. روز پنج‌شنبه قیمت برنت حتی تا ۱۰۲ دلار بالا رفت و روی ۱۰۰,۶۹ دلار (رشد ۷ درصدی) تثبیت شد، هرچند صبح جمعه در آسیا با ۰,۸ درصد کاهش به ۹۹,۸۷ دلار رسید. نفت شاخص آمریکا نیز با ۱,۱ درصد کاهش به ۹۱,۲۳ دلار رسید. (پیش از آغاز جنگ ایران در اواخر فوریه، نفت در محدوده ۷۲ دلار معامله می‌شد).

افزایش قیمت نفت باعث افزایش هزینه شرکت‌ها و کاهش قدرت خرید مشتریان شد و بازارهای بورس را به شدت پایین کشید. شاخص S&P 500 وال‌استریت ۱,۲ درصد افت کرد، داوجونز ۵۰۶ واحد (یک درصد) کاهش یافت و ناسداک ۲,۲ درصد سقوط کرد.

در بازارهای آسیا، شاخص کوسپی کره جنوبی ۵.۷ درصد سقوط کرد و سهام سامسونگ ۷,۶ درصد و اس‌کی هاینیکس ۸,۳ درصد افت کردند. در توکیو، شاخص نیکئی ۲۲۵ حدود ۲,۷ درصد افت کرد و سافت‌بنک ۷,۴ درصد پایین آمد. هانگ‌سنگ هنگ‌کنگ ۱,۴ درصد، کامپوزیت شانگهای ۱,۴ درصد و S&P/ASX 200 استرالیا ۰,۸ درصد کاهش یافتند.

در همین حال، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، به شورای امنیت هشدار داد خاورمیانه به «لبه پرتگاهی غیرقابل تصور» رانده شده است. بریتانیا دیپلمات‌های خود را موقتاً از تهران خارج کرد، آلمان دو شناور خود را از دریای سرخ فراخواند و سفارتخانه‌های آمریکا نسبت به لغو پروازها هشدار دادند.

در تحولی دیگر، ترامپ اعلام کرد که توافق هسته‌ای آمریکا و عربستان سعودی، مستلزم پیوستن عربستان به پیمان ابراهیم و عادی‌سازی روابط با اسرائیل است؛ شرطی که ریاض تا زمان احقاق حقوق فلسطینی‌ها با آن مخالفت کرده و مشخص شد ترامپ قبلاً درباره این شرط جدید با عربستان صحبت نکرده است.

در واشنگتن، با توجه به افت شدید محبوبیت ترامپ در نظرسنجی‌ها و نارضایتی مردم از جنگ با ایران در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای پاییز، مجلس نمایندگان آمریکا با اختلاف کم قطعنامه‌ای را برای توقف اقدامات نظامی در ایران به تصویب رساند که دومین هشدار به ترامپ برای خروج از تله تصاعد بحران محسوب می‌شود.