کمبود انرژی تولید کشاورزی را در ایران تهدید می‌کند

قطع و وصل مکرر برق چاه‌های کشاورزی در استان مرکزی به یکی از مشکلات جدی باغداران، به‌ویژه پسته‌کاران، تبدیل شده است. محمود بارانی، رئیس تعاونی تولیدکنندگان پسته استان مرکزی، به خبرگزاری کار ایران (ایلنا) گفته است پیامد خاموشی‌ها تنها به ساعاتی که برق قطع است محدود نمی‌شود و به تجهیزات چاه‌ها و میزان تولید نیز آسیب می‌زند.

به‌گفته بارانی، راه‌اندازی دوباره موتورهای چاه پس از هر قطع برق فشار زیادی به پمپ‌ها، شفت‌ها و دیگر تجهیزات وارد می‌کند. همچنین پس از وصل برق، مدتی طول می‌کشد تا آب در خطوط انتقال جریان پیدا کند و به باغ برسد. او می‌گوید در نتیجه، خاموشی دو تا سه‌ساعته ممکن است عملاً حدود پنج ساعت از زمان مفید آبیاری را از بین ببرد.

این مسئله برای باغ‌های پسته که در دوره رشد و پُر شدن مغز محصول به آب کافی نیاز دارند، اهمیت بیشتری دارد.

بارانی هشدار داده است که ادامه این وضعیت می‌تواند به کاهش کیفیت و میزان محصول منجر شود.

 قبض‌های سنگین برق

هزینه برق نیز فشار دیگری بر باغداران وارد کرده است. بارانی می‌گوید برخی تولیدکنندگانی که پیش‌تر ماهانه حدود یک میلیون تومان بابت برق پرداخت می‌کردند، اکنون با قبض‌هایی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان روبه‌رو شده‌اند.

او علت این افزایش را تا حدی نحوه محاسبه ظرفیت برق چاه‌ها می‌داند. بسیاری از چاه‌های کشاورزی استان مرکزی دهه‌ها پیش حفر شده‌اند؛ زمانی که سطح آب زیرزمینی بالاتر بود و برای برداشت آب به موتورهای کم‌توان‌تری نیاز بود. با افت سطح آب، کشاورزان برای برداشت همان میزان آب مجاز ناچار به استفاده از موتورهای قوی‌تر شده‌اند و همین مسئله می‌تواند هزینه برق را افزایش دهد.

بارانی خواستار بازنگری در قراردادهای برق چاه‌های کشاورزی و شیوه محاسبه هزینه برق شده است.

خاموشی چاه‌ها در چند استان

قطع برق چاه‌های کشاورزی به استان مرکزی محدود نیست. در خراسان رضوی، برنامه قطع برق چاه‌های کشاورزی در ساعات اوج مصرف اعلام شده و گزارش‌هایی از ادامه خاموشی‌ها در فصل آبیاری منتشر شده است.

در اردبیل نیز از ابتدای تیرماه برق چاه‌های کشاورزی روزانه در ساعات مشخصی قطع شده است. در غرب استان البرز نیز یک نماینده مجلس از قطع روزانه شش‌ساعته برق چاه‌های کشاورزی خبر داده است.

این محدودیت‌ها در شرایطی اعمال می‌شود که کشاورزی ایران همزمان با خشکسالی و افت منابع آب زیرزمینی روبه‌روست و کاهش زمان کار پمپ‌ها می‌تواند مستقیماً امکان آبیاری را کاهش دهد.

بر اساس برآورد مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور در سال ۱۴۰۳، قطع برق چاه‌های کشاورزی می‌تواند باعث کاهش حدود ۸.۹ میلیون تن از تولید محصولات زراعی و باغی شود. ارزش این خسارت در آن برآورد حدود ۱۸۰ هزار میلیارد تومان اعلام شده بود. این ارقام مربوط به همان برآورد و نباید به‌عنوان میزان خسارت قطعی سال جاری تلقی شوند.

در استان مرکزی، باغداران خواستار آن هستند که اگر قطع برق اجتناب‌ناپذیر است، خاموشی‌ها به جای قطع و وصل روزانه، در یک بازه مشخص متمرکز شود تا آسیب کمتری به تجهیزات و روند آبیاری وارد شود.

با ادامه خشکسالی و کاهش منابع آب، کمبود برق اکنون به عاملی دیگر برای فشار بر تولید کشاورزی تبدیل شده است. پیامد آن می‌تواند از آسیب به تجهیزات و کاهش محصول تا افزایش هزینه تولید و قیمت محصولات کشاورزی ادامه پیدا کند.