در کلاب‌هاوس زمانه: زنان و جنگ در ایران

در کلاب‌هاوس زمانه، نشستی با موضوع «زنان و جنگ در ایران» برگزار می‌کنیم؛ گفت‌وگویی درباره تأثیر جنگ و بحران بر بدن، هویت، زندگی، کار و مبارزات زنان و نیز درباره مقاومت و کنشگری آنان در برابر سرکوب و خشونت سازمان‌یافته.

در این نشست با حضور الهام محتشم‌زاده، نگین شیخ‌الاسلامی وطنی، عاطفه رنگریز و ماندانا قاسم‌زاده تأثیر جنگ و بحران بر زندگی، بدن، هویت، امنیت و مبارزات زنان بررسی می‌شود. جنگ را در این گفت‌وگو نه فقط به‌عنوان درگیری نظامی، بلکه به‌عنوان پدیده‌ای سیاسی و اجتماعی بررسی می‌کنیم که بر حقوق و آزادی‌ها، امنیت، معیشت و حضور زنان در عرصه عمومی اثر می‌گذارد.

یکی از محورهای بحث، تاریخ جنبش زنان در جمهوری اسلامی و مبارزه بر سر بدن، هویت، حق انتخاب، آزادی و برابری خواهد بود. همچنین به اهمیت «زن، زندگی، آزادی» / «ژن، ژیان، ئازادی» و ضرورت تداوم افق‌های برابری‌خواهانه آن در شرایط جنگ و بحران می‌پردازیم. تجربه زنان کُرد و نقش آنان در تاریخ مبارزه و مقاومت نیز از محورهای مهم این نشست است؛ از تجربه زنان در مناطق جنگ‌زده و آوارگی تا حضور زنان گریلایی و پیوند میان جنگ، جنسیت، مقاومت و رهایی. همچنین درباره خشونت مبتنی بر جنسیت، زن‌کشی و تشدید خشونت علیه زنان در شرایط بحران، و نیز تأثیر جنگ و بحران اقتصادی بر اشتغال زنان، نابرابری جنسیتی و حضور آنان در بازار کار گفت‌وگو خواهیم کرد.

زمان و مکان:

از بدن تا هویت: چهار دهه سیاست جنسیتی در جمهوری اسلامی

الهام محتشم‌زاده پژوهشگر دوره دکتری در حوزه تحلیل اجتماعی و فرهنگی است. پژوهش‌های او در تقاطع مطالعات جنسیت، جامعه‌شناسی، مطالعات فیلم و جنبش‌های اجتماعی زنان قرار دارد و تمرکز اصلی او بر مبارزات زنان در ایران، سیاست‌های جنسیتی، مقاومت‌های روزمره و شکل‌گیری جنبش‌های اجتماعی در شرایط اقتدارگرایانه است.

در این سخنرانی، الهام محتشم‌زاده به بررسی چهار دهه سیاست جنسیتی در جمهوری اسلامی و تأثیر آن بر بدن، هویت و زندگی زنان می‌پردازد. او با تمرکز بر مبارزات زنان در ایران، سیاست‌های جنسیتی و مقاومت‌های روزمره، به چگونگی شکل‌گیری و تداوم کنشگری زنان در شرایط اقتدارگرایانه می‌پردازد.

یکی از محورهای بحث، نقش زنان در جنبش‌های اعتراضی معاصر ایران، از جمله «دختران خیابان انقلاب» و جنبش «زن، زندگی، آزادی»، خواهد بود. در این چارچوب، سخنرانی به این پرسش می‌پردازد که چگونه تجربه‌های مشترک و مقاومت‌های فردی و روزمره می‌توانند به شکل‌گیری هویت جمعی و جنبش‌های اجتماعی گسترده‌تر منجر شوند.

همچنین به بازنمایی رسانه‌ای مبارزات زنان و شکل‌گیری همبستگی‌های فراملی پرداخته خواهد شد؛ اینکه چگونه روایت‌ها و تصاویر مبارزات زنان از مرزهای ایران فراتر می‌روند و به بخشی از گفتمان جهانی درباره حقوق زنان و عدالت جنسیتی تبدیل می‌شوند.

جنگ، کردستان و روایت‌های عدالت: زنان کُرد میان مقاومت و هزینه جنگ

نگین شیخ‌الاسلامی وطنی روزنامه‌نگار، نویسنده، فعال حقوق زنان و کنشگر سیاسی است. او دانش‌آموخته ادبیات فارسی و روزنامه‌نگاری از دانشگاه علامه طباطبایی است و سال‌ها در حوزه حقوق زنان، روزنامه‌نگاری و گفت‌وگوی سیاسی فعالیت کرده است. او امروز در آرنانیوز فعالیت می‌کند و مجری برنامه «آگورا» است.

این سخنرانی به بررسی رابطه‌ جنگ، عدالت و تجربه‌ زنان کُرد می‌پردازد. سخنران از مفهوم «جنگ عادلانه» شروع می‌کند و می‌پرسد چه کسی تصمیم می‌گیرد یک جنگ ضروری یا مشروع است و آیا خشونت همیشه تنها راه‌حل در شرایط شکست گفت‌وگوی سیاسی است. او با اشاره به تاریخ کردستان، جنگ را تجربه‌ای مرتبط با هویت، آوارگی، حقوق سیاسی، خانواده، جنسیت و بقا می‌داند.

سخنران همچنین بر نقش‌های مختلف زنان کُرد تأکید می‌کند و آن‌ها را نه فقط قربانی یا مبارز، بلکه مادر، فعال سیاسی، کنشگر صلح و رهبر اجتماعی معرفی می‌کند. او مفهوم «ژن، ژیان، ئازادی» (زن، زندگی، آزادی) را فراتر از یک شعار سیاسی می‌داند و آن را به معنای امکان داشتن زندگی، آزادی بیان و مشارکت سیاسی بدون سلطه‌ خشونت تعریف می‌کند. در پایان، سخنران بر اهمیت گفت‌وگو، عدالت و ایجاد راه‌های سیاسی برای جلوگیری از تبدیل خشونت به زبان اصلی سیاست تأکید دارد.

زن، زندگی، آزادی در نسبت با جنگ؛ گشودن افق‌های برابری‌خواهانه در برابر گفتمان‌های مردسالار

عاطفه رنگریز پژوهشگر مستقل، جامعه‌شناس، فعال فمینیست و زندانی سیاسی سابق است. حوزه فعالیت و پژوهش او در تقاطع جنبش‌های اجتماعی، جنسیت و طبقه قرار دارد و بر مسائل زنان، حقوق کارگران، سازمان‌یابی و کنشگری اجتماعی تمرکز دارد. او در سال‌های گذشته به دلیل فعالیت‌های مدنی، کارگری و دفاع از حقوق زنان، بارها بازداشت و زندانی شده است.

در این سخنرانی، عاطفه رنگریز به نسبت میان جنگ و گفتمان «زن، زندگی، آزادی» می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه این جنبش، با وجود سرکوب و بحران‌های سیاسی و اجتماعی، همچنان زنده و واجد ظرفیت‌های برابری‌خواهانه و رهایی‌بخش است.

او با نگاهی تاریخی، ریشه‌های سازمان‌یابی و عاملیت زنان در ایران، از جنبش مشروطه تا امروز، را بررسی می‌کند و به این پرسش می‌پردازد که چگونه زنان در شکل‌دادن به جنبش‌های اجتماعی، نه به‌عنوان نیرویی تابع یا «فعال‌شده از بیرون»، بلکه به‌عنوان سوژه‌ها و کنشگران مستقل، نقش داشته‌اند.

در ادامه، سخنرانی به گفتمان‌های سرنگونی‌طلبی و نسبت آن‌ها با جنبش «زن، زندگی، آزادی» می‌پردازد؛ به‌ویژه به این مسئله که چگونه گفتمان‌های حامی جنگ و میلیتاریسم می‌توانند با تقویت ارزش‌ها و مناسبات مردسالارانه، فضای سیاسی و اجتماعی را به سمتی سوق دهند که عاملیت و سازمان‌یابی مستقل زنان به حاشیه رانده شود.

در برابر این روند، «زن، زندگی، آزادی» می‌تواند همچنان حامل گشودن فضایی برابر و رهایی‌بخش باشد؛ فضایی که در آن سازمان‌یابی زنان، عاملیت جمعی و مبارزه برای برابری، حتی در شرایط جنگ و بحران، امکان تداوم پیدا کند.

زن‌کشی و خشونت علیه زنان در شرایط جنگ و بحران

ماندانا قاسم‌زاده کنشگر حوزه برابری جنسیتی است که فعالیت‌های او بر خشونت و آزار جنسی و جنسیتی متمرکز است. او همچنین در حوزه جنبش «می‌تو» فعالیت داشته و گرداننده صفحه مستقل «دیده‌بان زن‌کشی» است؛ صفحه‌ای که به ثبت و پیگیری موارد زن‌کشی و خشونت علیه زنان می‌پردازد.

در این سخنرانی، ماندانا قاسم‌زاده به بررسی زن‌کشی و خشونت علیه زنان در شرایط جنگ و بحران می‌پردازد و بر ضرورت توجه و حساسیت بیشتر نسبت به اشکال مختلف خشونت جنسیتی در چنین شرایطی تأکید می‌کند.

جنگ و بحران می‌توانند با تضعیف ساختارهای حمایتی، افزایش ناامنی، جابه‌جایی اجباری، فشارهای اقتصادی و عادی‌سازی خشونت، زمینه را برای تشدید خشونت علیه زنان فراهم کنند. در چنین شرایطی، خشونت جنسیتی ممکن است در سایه بحران‌های عمومی و اولویت یافتن مسائل نظامی و امنیتی کمتر دیده یا گزارش شود. به همین دلیل، ثبت، مستندسازی و پیگیری موارد زن‌کشی و خشونت علیه زنان در دوران جنگ اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

این سخنرانی همچنین به این پرسش می‌پردازد که چگونه می‌توان در شرایط بحرانی از عادی‌شدن خشونت علیه زنان جلوگیری کرد و همچنان بر حق امنیت، زندگی و آزادی آنان تأکید داشت. حفظ حساسیت نسبت به زن‌کشی و خشونت جنسیتی در دوران جنگ، نه موضوعی فرعی، بلکه بخشی ضروری از مقابله با خشونت و دفاع از حقوق زنان است.

از شما دعوت می‌کنیم به این گفت‌وگوی جمعی بپیوندید و درباره تجربه، وضعیت و مبارزات زنان در ایران در شرایط جنگ و بحران با ما گفت‌وگو کنید.