چرا مجلس ایران شبیه رئیسش، قالیباف، نیست؟

هیئت رئیسه مخالفتی با برگزاری جلسات ندارد و این امر مستلزم تایید مراجع امنیتی است. با شروع جنگ تحمیلی سوم علیرغم تمایل هیئت رییسه به برگزاری جلسات صحن به صورت مرسوم، به دلیل مکاتبات مکرر نهادهای امنیتی، جلسات به صورت مجازی در حال برگزاری است.

دبیر شورای عالی امنیت ملی یک جایگاه حقوقی است. دبیر شعام را رئیس جمهور تعیین می‌کند. مگر منصوب رئیس جمهور می‌تواند مجلس را تعطیل کند؟ دبیر شورای عالی امنیت ملی در جایگاهی نیست که بتواند مجلس را تعطیل کند. مطابق قانون حتی اگر شورای عالی امنیت ملی چیزی را تصویب کند، اما رهبری تأیید نکرده باشد، لازم‌الاجرا نیست. اگر شعام تعطیلی مجلس را تصویب و رهبری تأیید کردند، همۀ ما می‌پذیریم.

در حالی که تصمیم‌گیری درباره آینده تنگه هرمز و توافق‌های مرتبط با امنیت و منافع ملی کشور در دستور کار دستگاه دیپلماسی قرار گرفته است، نقش مجلس شورای اسلامی به‌عنوان نهاد ناظر و قانون‌گذار همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد... چرا مجلس در مهم‌ترین تصمیمات راهبردی کشور، عملاً از فرآیند تصمیم‌سازی کنار گذاشته می‌شود؟ بی‌اعتنایی به شأن نظارتی و تقنینی مجلس در تصمیم‌گیری‌های سرنوشت‌ساز کشور نیز در زمان امضای تفاهم‌نامه اسلام آباد هم صورت گرفته بود... در همان زمان جمع کثیری (۷۰ نفر) از نمایندگان به صورت خودجوش، دو روز قبل از اعلام خبر توافق اسلام آباد یازده سؤال مهم و کلیدی را خطاب به رئیس تیم مذاکره‌کننده و دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی مطرح و امضا کردند که به گفته حمید رسایی، هیچ پاسخی به این سؤالات داده نشد.

آقای دکتر قالیباف! تو را خدا به مجلس برگرد برای مقابله با تهاجمات فرهنگی دشمن کاری کنیم. آقای قالیباف! اگر دشمن به کشور حمله نظامی کند بدتر است یا حمله فرهنگی؟ اگر در حمله‌ نظامی فرماندهانی که باید در مقابل دشمن بایستند خود کمک‌کار دشمن شوند و راه را برای اشغال کشور باز کنند چه اتفاقی می‌افتد؟! اکنون کشور‌ مورد حمله فرهنگی بلکه تهاجم فرهنگی قرار گرفته است و‌ زنان و دختران و‌ مردان ما در معرض قتل عام فرهنگی قرار گرفته‌اند. بر اساس اسناد موجود منشا این حملات از سوی سفارتخانه‌های اروپایی است. آنها در حال برنامه‌ریزی برای نهادینه کردن همجنس‌گرایی و‌ عریانیزه کردن زنان عفیف ایران هستند و متاسفانه مسوولانی که باید جلوی این تهاجم بایستند بعضاً خود کمک کار دشمن‌شده‌اند!! و نقطه آغاز آن با ترک فعل جناب‌عالی و آقای پزشکیان در عدم ابلاغ و عدم اجرای قانون عفاف و حجاب بود که امروز به این وضعیت اسفناک کشیده شده است!

البته قالبیاف متعلق به طیف اصولگرا است ولی وقتی کسی را در جایگاه رئیس تیم مذاکره قرار می‌دهند، طبیعتا او هم سعی می‌کند متناسب با جایگاهش موضع بگیرد. قرآن می‌فرماید هل جزاء الاحسان الّا الاحسان؟ بنابراین قالیباف هم کوشیده است نیکی رئیس‌جمهور و دولت را با نیکی جواب دهد. دوم اینکه وقتی قالیباف با طرف مقابل مذاکره می‌کند، متوجه سختی کار می‌شود و درمی‌یابد که دستیابی به نتیجۀ ملموس، به راحتی حرف‌زدن و شعاردادن نیست. با این حال من قبول ندارم که نمایندگان مجلس مخالف مذاکره‌اند.

البته چند تا نماینده هستند که رقابت‌های درون‌گروهی با آقای قالیباف داشته‌اند و صدایشان بلند است و باعث می‌شوند مردم قاطبۀ مجلس را شبیه این افراد ببینند ولی تعداد این جور نمایندگان چندان هم زیاد نیست. اکثر نمایندگان موافق مذاکره‌اند.

آن‌ها هم در مسئلۀ حجاب هم موضع قالیباف را دارند؛ فقط می‌ترسند آن را بیان کنند. چون آن گروه تندروی نمایندگان، که پرچم‌گردان است و آخرالزمانی فکر می‌کند، شاکی‌اند که چرا جامعه حجاب را رعایت نمی‌کند. در نتیجه فضاسازی می‌کنند و باقی نمایندگان هم ترجیح می‌دهند سخنی نگویند که در معرض حملات این گروه تندرو قرار بگیرند. تندروها نمی‌دانند مشکلات معیشتی هم یکی از علل افزایش بی‌حجابی بوده. ضمنا نمی‌خواهند باور کنند برخورد با بی‌حجابی، جامعه را دوقطبی می‌کند و این به ضرر نظام است زیرا این تصور را ایجاد می‌کند که بی‌حجاب‌ها برانداز و مخالف نظام‌اند. من اطلاع دارم که در بحث قانون عفاف و حجاب، اکثر نمایندگان مجلس طرف آقای قالیباف هستند.

به طور کلی نظام انتخاباتی ایران بعد از وقایع آبان ۱۳۹۸، حداقل در مورد مجلس، مخدوش شد. یعنی فاصله‌اش با واقعیت‌های جامعه از بین رفت. ترکیب مجلس بازتابی از واقعیت اجتماعی نیست. جتی بازتابی نیست که ساختار سیاسی هم آن را بخواهد. به همین دلیل ترکیبی در مجلس شکل می‌گیرد با نمایندگانی که واجد فقط چند درصد رای مردم هستند؛ درصدی که بسیار اندک است. تازه همین ترکیب نمایندگان اگر با رئیس مجلس مخالف باشد، چون ساختار قدرت اجازه نمی‌دهد کسی غیر از آن فرد رئیس شود، بنابراین دستور می‌دهد از آن شخص خاص حمایت شود و نمایندگان مجلس هم که استقلال ندارند و آن فرد رئیس می‌شود.

مجلس ایران استقلالی ندارد. نه تنها استقلال ندارد، هماهنگی هم ندارد. مجالس کشورهای دیگر در عین حال که مستقل‌اند، جزو ساختارند. این طور نیست که تصمیمات بی‌مبنا بگیرند. آن‌ها در برابر تصمیماتشان مسئولیت‌پذیرند. بنابراین در کشورهای دموکراتیک در عین اینکه تفکیک قوا وجود دارد، هماهنگی قوا هم وجود دارد. ولی در ایران به نظرم دیگر کار از این حرف‌ها گذشته است. 

این تفاوتِ ظاهری میانِ «نمای بیرونی» قالیباف و «بدنه رادیکال» مجلس، تعارض نیست، بلکه یک «تقسیم کارِ طراحی‌شده» است. قالیباف به عنوان یک تکنوکراتِ امنیتی، برای بقای ساختار به فضای مذاکره و تنش‌زدایی نیاز دارد، اما برای امتیاز گرفتن در سطح بین‌المللی، به یک «اهرم فشار» در داخل نیازمند است. در واقع، مجلسِ تندرو نقش همان «پلیس بد» را بازی می‌کند؛ وقتی آن‌ها فریادِ ضدیت با آمریکا سر می‌دهند یا قوانین سخت‌گیرانه وضع می‌کنند، قدرتِ مانور قالیباف در نقش «عقل‌گرای نظام» بالا می‌رود تا به طرف‌های بین‌المللی نشان دهد که اگر با او توافق نکنند، با مجلسی تندرو طرف خواهند بود؛ بنابراین، این تندروی، نه مانع کار قالیباف، که سرمایه سیاسی او برای امتیازگیری است.

این مجلس نقش «سوپاپ اطمینان» را بازی می‌کند. آن‌ها با تمرکز بر مسائل عقیدتی و ایدئولوژیک همچون حجاب یا مسائل امنیتی، خشمِ بدنه سنتی و تندروی نظام را مدیریت و تخلیه می‌کنند تا قالیباف بتواند در لایه‌های بالاتر، مسائل راهبردی و بقای نظام را پیش ببرد؛ در حقیقت، مجلس عملاً خوراک تبلیغاتی برای بدنه طرفدار نظام فراهم می‌کند تا از شورش آن‌ها علیه کلیت حاکمیت جلوگیری شود.

نکتۀ آخر اینکه قالیباف «آزاد» نیست؛ تفاوت او با نمایندگان تندرو، تفاوتِ «هدف» نیست، بلکه تفاوتِ «روش» است. نمایندگانِ رادیکال دقیقاً در مجلس حضور دارند تا قالیباف را «لجام» بزنند. اگر قالیباف بخواهد بیش از حد به سمت عمل‌گرایی حرکت کند و از خطوط قرمز فاصله بگیرد، همین جریان با برچسب‌هایی چون «نفوذ» یا «عدم التزام»، کل اعتبار و جایگاه او را تهدید می‌کند. در نهایت، این شکاف «عقل و جهل» نیست، بلکه «تقسیمِ کارِ میان مدیریت اجرایی و ایدئولوژی حاکم» است؛ یک هم‌زیستیِ انگلی که در آن، تندرویِ مجلس پوششی برای محافظه‌کاریِ استراتژیکِ قالیباف، و جایگاهِ قالیباف، چتری برای مشروعیت‌بخشیدن به افراط‌گریِ مجلس است.