آغاز انتخابات پارلمانی روسیه در سایه جنگ؛ کرملین در پی تثبیت سلطه سیاسی

رأی‌گیری سه‌روزه انتخابات پارلمانی روسیه از امروز، جمعه ۲۷ شهریور / ۱۸ سپتامبر آغاز شد. حدود ۱۱۱ میلیون روس واجد شرایط شرکت در این انتخابات هستند و رأی‌گیری تا یکشنبه ۲۹ شهریور / ۲۰ سپتامبر ادامه خواهد داشت. برای افزایش مشارکت، رأی‌گیری طی سه روز انجام می‌شود و رأی‌دهی الکترونیکی نیز مجاز است.

در این انتخابات، ۴۵۰ کرسی دومای دولتی، مجلس سفلی پارلمان روسیه، تعیین می‌شود. نیمی از کرسی‌ها از طریق فهرست‌های حزبی و نیم دیگر در حوزه‌های تک‌نماینده انتخاب می‌شوند. هم‌زمان انتخابات منطقه‌ای نیز در جریان است؛ در ۱۱ منطقه استانداران و در ۳۹ منطقه اعضای مجالس قانون‌گذاری منطقه‌ای انتخاب می‌شوند.

حزب حاکم در موقعیت مسلط

حزب «روسیه متحد» که در سال ۲۰۰۱ از ادغام چند حزب طرفدار کرملین تشکیل شد، از زمان به قدرت رسیدن ولادیمیر پوتین بر سیاست پارلمانی روسیه مسلط بوده است. این حزب در انتخابات ۲۰۲۱ بیش از دو سوم کرسی‌های دوما را به‌دست آورد و در انتخابات کنونی نیز انتظار می‌رود بار دیگر بزرگ‌ترین نیروی پارلمان باشد.

در رأس فهرست انتخاباتی «روسیه متحد» چهره‌هایی مانند سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه و سرگئی سابیانین، شهردار مسکو قرار دارند. یوگنی پودوبنی، خبرنگار جنگ و یکی از مقام‌های ارشد حزب که در حمله پهپادی اوکراین زخمی شده بود، نیز در فهرست این حزب قرار دارد.

«روسیه متحد» مانند کرملین، جنگ اوکراین را «عملیات نظامی ویژه» می‌نامد و اعضای آن حمایت از جنگ و اهداف دولت پوتین را در برنامه خود قرار داده‌اند. پوتین نیز پیش از انتخابات از رأی‌دهندگان خواسته است با مشارکت در انتخابات، وحدت ملی و حمایت از نیروهای روسیه را نشان دهند.

اپوزیسیون سیستمی در برابر مخالفان جنگ

در کنار «روسیه متحد»، چند حزب موسوم به «اپوزیسیون سیستمی» نیز در انتخابات حضور دارند. این احزاب اگرچه در برخی مسائل اقتصادی یا اجتماعی با دولت اختلاف نظر دارند، در موضوعات اصلی سیاسی، از جمله جنگ اوکراین، عموماً با کرملین همسو هستند.

حزب کمونیست فدراسیون روسیه به رهبری گنادی زیوگانوف یکی از مهم‌ترین این احزاب است. کمونیست‌ها از دهه ۱۹۹۰ یکی از نیروهای اصلی پارلمان بوده‌اند و در دوره پوتین از برخی سیاست‌های دولت انتقاد کرده‌اند، اما از شخص رئیس‌جمهوری انتقاد مستقیم نکرده و از جنگ اوکراین حمایت کرده‌اند.

حزب لیبرال دموکرات روسیه (LDPR) نیز که دارای گرایش‌های فوق‌ملی‌گرایانه است، از جنگ حمایت می‌کند و انتظار می‌رود همچنان در دوما حضور داشته باشد.

«روسیه عادل»، حزبی با گرایش سوسیال‌دموکرات، و حزب «مردم جدید»، حزبی که خود را نماینده جوانان و تکنوکرات‌ها معرفی می‌کند، نیز از دیگر نیروهای حاضر در انتخابات‌اند. حزب «مردم جدید» در انتخابات ۲۰۲۱ کمی بیش از پنج درصد رأی آورد و توانست یک فراکسیون کوچک در دوما تشکیل دهد.

در کنار این احزاب، نیروهای کوچک‌تری مانند کمونیست‌های روسیه، حزب بازنشستگان، حزب سبز، حزب دموکراسی مستقیم و حزب میهن نیز برای کسب کرسی رقابت می‌کنند.

یابلوکو؛ مهم‌ترین غایب فهرست حزبی

مهم‌ترین تحول در زمینه مخالفان جنگ، حذف حزب یابلوکو از فهرست حزبی انتخابات است. یابلوکو از معدود احزاب ثبت‌شده روسیه بود که صراحتاً با جنگ مخالفت می‌کرد.

دیوان عالی روسیه ۱۹ مرداد / ۱۰ اوت ثبت فهرست فدرال نامزدهای این حزب را لغو کرد. بر اساس توضیح منتشرشده از سوی خود یابلوکو، پرونده به ادعاهایی درباره برخی کمک‌های مالی، محتوای تبلیغاتی و مواردی مرتبط با حقوق مالکیت فکری مربوط بود؛ دادگاه همچنین برخی ادعاهای دیگر علیه این حزب را نپذیرفت.

با این حال، شماری از نامزدهای یابلوکو همچنان در حوزه‌های تک‌نماینده رقابت می‌کنند. خود حزب نیز پس از ناکامی در اعتراض‌های قضائی، در ۲۴ شهریور / ۱۵ سپتامبر شکایتی را به دادگاه قانون اساسی روسیه ارائه کرد.

در کنار حذف یابلوکو، شماری از سیاستمداران مخالف جنگ نیز زندانی یا مجبور به ترک روسیه شده‌اند؛ به همین دلیل منتقدان می‌گویند انتخابات فاقد رقابت واقعی میان طیف‌های سیاسی متنوع است.

انتخابات در سایه فشارهای اقتصادی و جنگ

انتخابات پارلمانی روسیه در شرایطی برگزار می‌شود که جنگ آثار فزاینده‌ای بر زندگی روزمره روس‌ها گذاشته است. حملات پهپادی اوکراین در ماه‌های اخیر به پالایشگاه‌های نفت و زیرساخت‌های داخل روسیه آسیب زده و به کمبود و بحران سوخت در برخی مناطق انجامیده است. انبارهای شرکت‌های تجارت الکترونیکی وایلدبریس و اوزون نیز هدف حمله قرار گرفته‌اند.

هم‌زمان، اقتصاد روسیه با کند شدن رشد و فشار ناشی از جنگ و تحریم‌های غرب مواجه است. به همین دلیل، مسائل اقتصادی، سطح زندگی و ثبات اجتماعی از موضوعاتی هستند که می‌توانند بر رفتار رأی‌دهندگان تأثیر بگذارند.

با این حال، تجربه رأی‌دهندگان نشان می‌دهد که نگاه‌ها یکسان نیست. برخی از روس‌ها در گفت‌وگو با آسوشیتدپرس خواستار تغییر سیاسی و پایان جنگ بوده‌اند، در حالی که برخی دیگر از عملکرد «روسیه متحد» و دولت حمایت می‌کنند. شماری نیز مشکلات اقتصادی و شکاف طبقاتی را مهم‌ترین دغدغه خود می‌دانند.

آزمونی برای کرملین

اهمیت انتخابات برای کرملین فقط به تعیین ترکیب دوما محدود نمی‌شود. این نخستین انتخابات پارلمانی روسیه از زمان آغاز حمله روسیه به اوکراین است و پوتین نیز آشکارا انتخابات را به حمایت از جنگ پیوند زده است.

او پیش از انتخابات گفت رأی مردم می‌تواند نشان دهد که «میلیون‌ها نفر پشت سر رزمندگان ما ایستاده‌اند» و روس‌ها ملتی متحد هستند. پوتین همچنین در کنگره ماه اوت حزب «روسیه متحد» از این حزب خواسته بود «همه کارها را برای پیروزی» در جنگ اوکراین انجام دهد.

از این منظر، مشارکت و نتیجه انتخابات برای کرملین اهمیت سیاسی دارد؛ نه فقط برای حفظ اکثریت پارلمانی، بلکه برای ارائه تصویری از حمایت عمومی از حکومت و سیاست جنگی آن.

سابقه مناقشه‌برانگیز انتخابات

«روسیه متحد» از زمان نخستین پیروزی پوتین در انتخابات دوما در سال ۲۰۰۰، در تمام انتخابات پارلمانی پیروز شده است. انتخابات ۲۰۱۱ با اعتراض‌های گسترده پس از اتهام‌های تقلب انتخاباتی همراه شد و اعتراض‌هایِ آن سال به یکی از بزرگ‌ترین موج‌های اعتراضی دوران حکومت پوتین تبدیل شد.

پس از انتخابات ۲۰۲۱ نیز ناظران مستقل و برخی تحلیلگران آماری درباره میزان واقعی حمایت از «روسیه متحد» تردیدهایی مطرح کردند؛ مقام‌های روسیه اتهام تقلب گسترده را رد کرده‌اند. در سال‌های اخیر نیز با افزایش محدودیت علیه احزاب مخالف و منتقدان جنگ، امکان رقابت انتخاباتی برای مخالفان کاهش یافته است.

رأی‌گیری در مناطق اوکراینی تحت کنترل روسیه

یکی دیگر از جنبه‌های مناقشه‌برانگیز انتخابات، برگزاری رأی‌گیری در مناطقی از اوکراین است که روسیه مدعی الحاق آن‌هاست. انتخابات همچنین در کریمه برگزار می‌شود؛ شبه‌جزیره‌ای که روسیه آن را در سال ۲۰۱۴ ضمیمه خود کرد.

اوکراین برگزاری انتخابات روسیه در این مناطق را غیرقانونی می‌داند و از دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی خواسته است نتایج آن را به‌رسمیت نشناسند.