ترامپ همزمان با وعده پایان نزدیک جنگ با ایران، تحریم‌ها را تمدید کرد

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، جمعه ۱۸ سپتامبر بار دیگر پیش‌بینی کرد جنگ با ایران «به‌زودی» پایان می‌یابد. او در مراسمی در دفتر بیضی‌شکل کاخ سفید که موضوع اصلی آن مراقبت‌های بهداشتی بود، جنگ را مستقیماً به قیمت انرژی در آمریکا پیوند زد و گفت با پایان آن قیمت بنزین «به جایی که قبلاً بود یا حتی پایین‌تر» بازخواهد گشت.

ترامپ همچنین بار دیگر از استفاده از بمب‌افکن‌های «بی‌۲» علیه تأسیسات هسته‌ای ایران دفاع کرد و گفت اگر این حملات صورت نمی‌گرفت، ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا می‌کرد. این ادعا قطعی نیست. ایران سلاح هسته‌ای در اختیار ندارد و می‌گوید برنامه غنی‌سازی آن اهداف صلح‌آمیز دارد. ارزیابی کارشناسانی که رویترز با آنها گفت‌وگو کرده نیز این است که حملات آمریکا ظرفیت‌های هسته‌ای ایران را به‌شدت آسیب زده، اما آنها را به طور کامل از میان نبرده است. وضعیت ذخایر اورانیوم با غنای بالا نیز همچنان یکی از نقاط مبهم پرونده هسته‌ای ایران است.

این نخستین بار در روزهای اخیر نیست که ترامپ از پایان نزدیک جنگ سخن می‌گوید. او چهارشنبه گفته بود «امیدوارم به پایان جنگ نزدیک شده باشیم» و مدعی شد تهران خواهان توافق است و واشنگتن پیام‌هایی را «مستقیماً» از ایران دریافت کرده است، بدون آنکه درباره کانال یا محتوای این تماس‌ها توضیح بیشتری بدهد. جنگی که ۲۸ فوریه با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، اکنون وارد هفتمین ماه خود شده است.

در عین حال، لحن کاخ سفید ثابت نبوده است. ترامپ در روزهای گذشته هم‌زمان احتمال تشدید دوباره حملات را باز گذاشته است. همین نوسان میان وعده پایان جنگ و تهدید به ادامه عملیات نظامی، هنوز اجازه نمی‌دهد سخنان تازه او را نشانه یک توافق قریب‌الوقوع دانست.

هرمز و نفت؛ هزینه‌ای که به آمریکا بازگشته است

قیمت انرژی اکنون به یکی از مهم‌ترین پیامدهای جنگ برای دولت ترامپ تبدیل شده است. نفت برنت جمعه روی ۱۰۴ دلار و ۸۷ سنت برای هر بشکه بسته شد و نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا به ۱۰۰ دلار و ۳۰ سنت رسید. متوسط قیمت خرده‌فروشی بنزین در آمریکا نیز به ۴ دلار و ۴۷ سنت برای هر گالن رسیده است. قیمت گازوئیل با ۶ دلار و ۴۵ سنت در هر گالن به سطحی بی‌سابقه رسیده است.

این ارقام توضیح می‌دهند چرا ترامپ در روزهای اخیر بارها پایان جنگ را مستقیماً به کاهش قیمت بنزین پیوند زده است. افزایش هزینه سوخت در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر برای جمهوری‌خواهان به مسئله‌ای سیاسی تبدیل شده و رویترز گزارش داده است که قیمت بالای انرژی می‌تواند فشار بیشتری بر دولت وارد کند.

در مرکز این بحران همچنان تنگه هرمز قرار دارد. داده‌های مقدماتی شرکت ردیابی کشتی «کپلر» نشان می‌دهد پنج‌شنبه تنها چهار کشتی حامل کالا از این تنگه عبور کردند؛ یک روز قبل این رقم شش کشتی بود و میانگین ده روزه حدود ۱۶ کشتی در روز است. از چهار کشتی ثبت‌شده، سه فروند وارد خلیج فارس شدند و تنها یک کشتی از آن خارج شد. البته آمار ممکن است بعداً تغییر کند، زیرا شماری از کشتی‌ها برای کاهش خطر شناسایی در منطقه جنگی سامانه‌های موقعیت‌یابی خود را خاموش می‌کنند. پیش از آغاز جنگ، حدود یک‌پنجم نفت و گاز جهان از هرمز عبور می‌کرد.

نشانه‌هایی محدود از بازگشت حرکت کشتی‌های گاز مایع نیز دیده می‌شود. سه کشتی حامل گاز طبیعی مایع که در روزهای قبل در داخل تنگه ناپدید شده بودند، پنج‌شنبه بار دیگر در خارج از هرمز مشاهده شدند. با این حال، حجم تردد هنوز بسیار پایین‌تر از وضعیت عادی است.

فشار بر صادرات نفت تنها به هرمز محدود نمی‌شود. حمله اخیر به خط لوله شرق به غرب عربستان، مسیری که نفت را از مناطق شرقی این کشور به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌کند، دومین مسیر مهم دورزدن هرمز را نیز دچار اختلال کرده است. آرامکو به دست‌کم دو پالایشگاه اروپایی اطلاع داده که بخشی از محموله‌های قراردادی اکتبر را دریافت نخواهند کرد. عربستان برای بازگرداندن بخشی از ظرفیت این خط تلاش می‌کند، اما زمان تعمیر کامل آن هنوز روشن نیست.

یمن؛ جبهه‌ای که دوباره گشوده شده است

دور تازه جنگ یمن نیز معادلات منطقه‌ای را پیچیده‌تر کرده است. نیروهای حوثی در هفته‌های اخیر در امتداد ساحل دریای سرخ پیشروی کرده‌اند و مناطقی در نزدیکی باب‌المندب، یکی دیگر از گلوگاه‌های اصلی تجارت جهانی، را به کنترل خود درآورده‌اند. این تحولات عربستان را بار دیگر مستقیماً درگیر جنگ یمن کرده و حملات متقابل میان دو طرف افزایش یافته است.

پیامد انسانی این درگیری نیز به‌سرعت در حال افزایش است. سازمان بین‌المللی مهاجرت وابسته به سازمان ملل اعلام کرده است که دست‌کم ۱۱۲ هزار نفر در دور تازه جنگ در داخل یمن آواره شده‌اند و نزدیک به سه هزار نفر نیز با قایق به جیبوتی گریخته‌اند. برخی خانواده‌ها برای دومین بار طی سال‌های جنگ داخلی یمن خانه‌های خود را ترک کرده‌اند.

چین نیز اکنون وارد این معادله شده است. به درخواست عربستان، پکن از ایران خواسته است از نفوذ خود بر حوثی‌ها برای محدودکردن حملات به زیرساخت‌های نفتی سعودی استفاده کند. انتشار خبر این تماس روز جمعه به کاهش مختصر قیمت نفت کمک کرد، هرچند قیمت‌ها همچنان در سطح بالایی باقی ماند.

گسترش دوباره جنگ یمن برای ایران نیز اهمیت راهبردی دارد. کنترل بیشتر حوثی‌ها بر سواحل دریای سرخ، در کنار اختلال در هرمز، می‌تواند دو مسیر اصلی انتقال انرژی و تجارت میان خلیج فارس، دریای سرخ و اروپا را هم‌زمان تحت فشار قرار دهد. همین مسئله یکی از دلایل نگرانی عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس از طولانی‌شدن جنگ است.

تحریم‌های تازه و چشم‌ها به نیویورک

در همان روزی که ترامپ از پایان نزدیک جنگ سخن گفت، قانونی را نیز امضا کرد که فشار اقتصادی علیه روسیه را افزایش می‌دهد و بخشی از رژیم تحریم‌های ایران را ادامه می‌دهد. این قانون که به نام لیندزی گراهام، سناتور جمهوری‌خواه درگذشته، نام‌گذاری شده است، حوزه‌های انرژی و دفاعی روسیه و شبکه نفتکش‌های مورد استفاده برای دورزدن تحریم‌ها را هدف قرار می‌دهد و اختیارات گسترده‌تری برای اعمال تعرفه بر خریداران عمده انرژی روسیه به رئیس‌جمهور می‌دهد.

بخشی از قانون نیز «قانون تحریم‌های ایران» مصوب ۱۹۹۶ را برای پنج سال دیگر تمدید می‌کند و در نتیجه بخشی از زیرساخت حقوقی تحریم‌های آمریکا علیه سرمایه‌گذاری و تجارت در بخش انرژی ایران همچنان حفظ خواهد شد.

در سوی دیگر، هفته آینده مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک می‌تواند به مهم‌ترین صحنه دیپلماتیک جنگ در ماه‌های اخیر تبدیل شود. وزارت خارجه آمریکا اعلام کرده است که هیئت اصلی ایران، از جمله مسعود پزشکیان و عباس عراقچی، اجازه ورود به نیویورک را خواهد داشت. آمریکا در عین حال محدودیت‌هایی برای رفت‌وآمد و خرید اعضای هیئت ایرانی اعمال خواهد کرد و شمار اعضای هیئت نیز نسبت به سال گذشته کمتر خواهد بود.

پزشکیان قرار است چهارشنبه در مجمع عمومی سخنرانی کند. ترامپ نیز در نیویورک خواهد بود و انتظار می‌رود مسئله جنگ ایران یکی از موضوعات اصلی دیدارهای او با کشورهای منطقه باشد. با این حال، رویترز ارزیابی کرده است که با وجود حضور هم‌زمان رهبران آمریکا، ایران، اسرائیل و چند کشور میانجی، هنوز نشانه‌ای روشن از یک توافق دیپلماتیک آماده برای اعلام وجود ندارد.