ترکیه از امکان تأمین نیازهای فنی و نظامی عربستان خبر داد

هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، گفته است در پی تشدید حملات حوثی‌های یمن به عربستان سعودی، ریاض ممکن است به کمک‌های نظامی، به‌ویژه در زمینه‌های فنی، نیاز داشته باشد و آنکارا آماده است این نیازها را در چارچوب «توافق دفاع مشترک مکه» تأمین کند. این توافق سه‌جانبه میان ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان، حمله مسلحانه به هر یک از اعضا را حمله به هر سه کشور تلقی می‌کند.

فیدان شنبه ۲۸ شهریور / ۱۹ سپتامبر در گفت‌وگو با شبکه تلویزیونی NTV ترکیه گفت حملات اخیر، «تمامیت ارضی و حاکمیت» عربستان سعودی را هدف گرفته‌اند و سه کشور در چارچوب توافق دفاعی خود با یکدیگر همبستگی دارند.

او درباره احتمال کمک نظامی ترکیه به عربستان گفت ریاض ممکن است «برخی نیازهای نظامی، به‌ویژه در بعضی مسائل فنی» داشته باشد و افزود که ترکیه برای تأمین چنین نیازهایی مشکلی نخواهد داشت. رویترز این سخنان را به نقل از مصاحبه فیدان با NTV منتشر کرده است.

فیدان در همان مصاحبه همچنین گفت «ائتلاف مکه» وارد مرحله پیشرفته‌تری شده و کار برای ایجاد مقر، تعیین کارکنان و تبدیل توافق سیاسی سه کشور به یک سازوکار اجرایی ادامه دارد. خبرگزاری دولتی آناتولی به نقل از او نوشت که به گفته وزیر خارجه ترکیه، اراده سیاسی «بسیار قوی» برای عملیاتی کردن این اتحاد وجود دارد. او از ائتلاف مکه به‌عنوان سازوکاری یاد کرد که می‌تواند در مناسبات منطقه‌ای «تغییردهنده بازی» باشد.

توافق دفاع مشترک مکه چیست؟

«توافق دفاع مشترک مکه» ۷ اوت ۲۰۲۶ / ۱۶ مرداد ۱۴۰۵ در مکه به امضای محمد بن سلمان، ولیعهد و نخست‌وزیر عربستان سعودی، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه و شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان رسید.

بر اساس بیانیه رسمی منتشرشده از سوی خبرگزاری دولتی عربستان سعودی، واس، هدف این توافق «تقویت بازدارندگی مشترک در برابر هرگونه تجاوز» است و هر حمله مسلحانه به یکی از سه کشور، حمله به هر سه کشور محسوب خواهد شد. توافق همچنین توسعه همکاری‌های دفاعی میان سه عضو را پیش‌بینی می‌کند.

مقام‌های سه کشور تاکنون تأکید کرده‌اند که این توافق ماهیتی دفاعی دارد. رائد کریملی، معاون وزیر اطلاع‌رسانی عمومی عربستان، پس از امضای توافق گفته بود پیمان مکه برای تشکیل یک «محور نظامی» یا «بلوک فرقه‌ای» ایجاد نشده است. مقام‌های ترکیه نیز گفته‌اند این پیمان قرار نیست جایگزین ناتو یا دیگر اتحادهای موجود شود.

نخستین نشست «کمیته راهبردی سیاسی و دفاعی» ایجادشده براساس این توافق، ۳۱ اوت در استانبول برگزار شد. وزیران خارجه و دفاع و رؤسای ستاد ارتش سه کشور در این نشست شرکت کردند. وزارت دفاع عربستان پس از آن اعلام کرد که ریاض متعهد به فعال کردن سازوکارهای توافق است. سه کشور همچنین بر سر ایجاد دبیرخانه‌ای برای این پیمان در عربستان توافق کردند.

پیشنهاد کمک ترکیه در پی تشدید حملات حوثی‌ها

اظهارات تازه وزیر خارجه ترکیه در حالی مطرح شده که حملات حوثی‌های یمن به خاک عربستان در هفته‌های اخیر افزایش یافته است.

رویترز شنبه ۱۹ سپتامبر گزارش داد که حوثی‌ها اعلام کرده‌اند با موشک و پهپاد «اهداف حساس» در ریاض را هدف قرار داده‌اند. تصاویر و ویدئوهای رویترز ستون بزرگی از دود سیاه و شعله‌های آتش را در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی ملک خالد ریاض نشان می‌داد. ائتلاف نظامی تحت رهبری عربستان اعلام کرد یک موشک شلیک‌شده به سوی ریاض را رهگیری و منهدم کرده است. حوثی‌ها همچنین مدعی حمله به تأسیسات آرامکو در ینبع، یکی از مراکز مهم صادرات نفت عربستان در ساحل دریای سرخ، شدند. رویترز نوشت مشخص نیست هدف دقیق حمله در ریاض چه بوده است.

وزارت خارجه ترکیه پیش از این نیز چند بار این حملات را محکوم کرده بود. این وزارتخانه در بیانیه ۸ سپتامبر حملات حوثی‌ها به عربستان را محکوم کرد و خواهان توقف فوری آنها شد. وزارت خارجه ترکیه ۱۶ سپتامبر نیز پس از حمله پهپادی به مکه بار دیگر حمایت خود را از «حاکمیت، تمامیت ارضی و امنیت عربستان سعودی» اعلام کرد.

خالد خیاری، دستیار دبیرکل سازمان ملل، نیز ۱۵ سپتامبر در نشست شورای امنیت گفت حوثی‌ها در ۸ سپتامبر اهداف غیرنظامی و اقتصادی در ابها، خمیس مشیط، جیزان و نجران را هدف قرار داده‌اند و بنا بر گزارش‌های موجود ۷۳ غیرنظامی، از جمله زنان و کودکان، زخمی شده‌اند. او همچنین گفت حوثی‌ها ۱۴ سپتامبر مدعی حمله با چند موشک بالستیک و پهپاد به پایگاه هوایی ملک خالد در خمیس مشیط شده‌اند. سازمان ملل حملات فرامرزی به زیرساخت‌های غیرنظامی و انرژی عربستان را محکوم کرده است.

اعضای شورای امنیت سازمان ملل نیز در بیانیه‌ای که ۱۹ سپتامبر منتشر شد، ادامه حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی و حملات به زیرساخت‌های غیرنظامی و انرژی را محکوم کردند. شورای امنیت همچنین حملات و تهدیدها علیه کشتی‌های تجاری در دریای سرخ و تنگه باب‌المندب را مورد انتقاد قرار داد. خبرگزاری قطر متن این بیانیه را منتشر کرده است.

پاکستان هنوز از اقدام نظامی سخن نمی‌گوید

با وجود بند دفاع جمعی در توافق مکه، هنوز هیچ‌یک از دو متحد عربستان از تصمیم برای ورود مستقیم به درگیری با حوثی‌ها خبر نداده‌اند.

وزارت خارجه پاکستان ۱۰ سپتامبر اعلام کرد اسلام‌آباد به تعهدات خود در توافق مکه پایبند است، اما در آن مقطع هیچ مذاکره‌ای درباره اقدام نظامی پاکستان در واکنش به حملات حوثی‌ها در جریان نبود. مقام‌های پاکستانی در عین حال تأکید کردند که این کشور در صورت فرا رسیدن شرایط لازم مطابق تعهدات توافق عمل خواهد کرد.

فیدان نیز در مصاحبه شنبه از تصمیم برای اعزام نیروی نظامی ترکیه به عربستان سخنی نگفت و کمک احتمالی را به «نیازهای نظامی» و مشخصاً «مسائل فنی» محدود کرد. جزئیات اینکه این کمک‌ها ممکن است شامل چه تجهیزات یا خدماتی باشد، اعلام نشده است. رویترز نیز نوشته است در حال حاضر نوع حمایتی که ترکیه ممکن است ارائه کند روشن نیست.

وزیر خارجه ترکیه همزمان گفته است آنکارا پیشنهادهایی را برای پایان دادن به درگیری‌ها به طرف‌های مختلف منتقل کرده است. او بدون ارائه جزئیات گفت ابتکارهای متعددی در جریان است، اما اجرای آنها به پذیرش طرف‌های درگیر بستگی دارد. فیدان همچنین هشدار داد پیامدهای اقتصادی ادامه بحران در حال عبور از سطحی است که بتوان آن را تحمل کرد.