سال تحصیلی جدید بدون آمار نهایی بازماندگان از تحصیل؛ آخرین آمار جامع نزدیک به یک میلیون نفر است

در آستانه بازگشایی رسمی مدارس ایران در اول مهر، وزارت آموزش و پرورش هنوز آمار نهایی کودکان و نوجوانانی را که در سال تحصیلی جدید از تحصیل بازمانده‌اند اعلام نکرده است. آخرین آمار جامع رسمی، مربوط به سال تحصیلی ۱۴۰۲−۱۴۰۳، شمار بازماندگان از تحصیل را ۹۹۲ هزار و ۳۲۱ نفر نشان می‌دهد؛ در حالی که مقام‌های آموزش و پرورش می‌گویند در سال گذشته ده‌ها هزار کودک دوباره به چرخه آموزش بازگردانده شده‌اند.

مدارس ایران قرار است چهارشنبه اول مهر / ۲۳ سپتامبر به‌طور رسمی برای سال تحصیلی ۱۴۰۵−۱۴۰۶ بازگشایی شوند. در روزهای پایانی شهریور برخی برنامه‌های مربوط به ورودی‌های جدید و آماده‌سازی مدارس برگزار می‌شود، اما آغاز عمومی کلاس‌ها اول مهر اعلام شده است.

رضوان حکیم‌زاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش، در آستانه بازگشایی مدارس گفته است فرآیند ثبت‌نام هنوز به‌طور کامل پایان نیافته و شناسایی دانش‌آموزانی که در سال تحصیلی جدید ثبت‌نام نکرده‌اند ادامه دارد. به گفته او، امسال حدود یک میلیون و ۱۵۴ هزار کودک شش‌ساله باید برای نخستین بار وارد پایه اول شوند و ثبت‌نام بخش عمده آنها نهایی شده است.

با این حال هنوز رقم واحدی درباره تعداد بازماندگان از تحصیل در سال تحصیلی جدید منتشر نشده است.

وزارت آموزش و پرورش در تیر سال جاری اعلام کرده بود در سال تحصیلی گذشته ۱۴۱ هزار و ۸۳۷ کودک شش تا ۱۱ ساله به‌عنوان بازمانده از تحصیل شناسایی شده‌اند. از این تعداد ۷۸ هزار و ۶۷۰ نفر پسر و ۶۳ هزار و ۱۶۷ نفر دختر بودند. بیشترین بازماندگی از تحصیل نیز در پایه اول ابتدایی و در استان‌های سیستان‌وبلوچستان، تهران، خراسان رضوی و خوزستان گزارش شد.

این آمار تنها دوره ابتدایی را در بر می‌گیرد و نباید با تعداد کل کودکان و نوجوانان بازمانده از تحصیل در همه مقاطع یکی دانسته شود.

آخرین آمار جامع مرکز آمار ایران، مربوط به سال تحصیلی ۱۴۰۲−۱۴۰۳، نشان می‌دهد ۹۹۲ هزار و ۳۲۱ کودک و نوجوان در سن تحصیل خارج از مدرسه بوده‌اند. از این تعداد حدود ۱۹۲ هزار نفر در دوره ابتدایی، ۲۱۴ هزار نفر در متوسطه اول و ۵۸۶ هزار نفر در متوسطه دوم قرار داشتند. یک سال پیش از آن شمار بازماندگان از تحصیل ۹۲۹ هزار و ۷۹۸ نفر اعلام شده بود.

آموزش و پرورش می‌گوید بخشی از این دانش‌آموزان به مدرسه بازگردانده شده‌اند. حکیم‌زاده در تازه‌ترین آمار اعلام کرده است که در سال گذشته ۴۸ هزار و ۳۲۰ دانش‌آموز بازمانده از تحصیل در مقطع ابتدایی جذب شده‌اند. همزمان رئیس مرکز اطلاع‌رسانی وزارت آموزش و پرورش روز یکشنبه از بازگشت «حدود ۵۰ هزار دانش‌آموز» به فرایند آموزش خبر داد. این آمارها تعداد کودکان بازگردانده‌شده به مدرسه را نشان می‌دهند و نه شمار کسانی را که همچنان خارج از نظام آموزشی مانده‌اند.

آمارهای استانی نیز نشان می‌دهند مسئله بازماندگی از تحصیل همچنان ادامه دارد. مدیرکل آموزش و پرورش گیلان در روزهای اخیر گفته است یک هزار و ۵۴۴ دانش‌آموز دوره ابتدایی در این استان امسال بازمانده از تحصیل شناسایی شده‌اند. در خوزستان نیز مقام‌های آموزش و پرورش پیشتر شمار کودکان شش تا ۱۱ ساله بازمانده از تحصیل در سال گذشته را حدود هشت هزار نفر اعلام کرده بودند.

داده‌های رسمی نیز تمام ابعاد محرومیت از آموزش را ثبت نمی‌کنند. روزنامه «پیام ما» در گزارشی که ۲۰ شهریور منتشر شد، به «بازماندگی پنهان» اشاره کرد: کودکانی که در مدرسه ثبت‌نام شده‌اند اما عملاً برای مدت طولانی در کلاس حاضر نمی‌شوند، همچنان ممکن است در آمار رسمی دانش‌آموز محسوب شوند. کودکان فاقد اسناد هویتی نیز ممکن است اساساً در بخشی از داده‌های رسمی مربوط به جمعیت واجد شرایط تحصیل ثبت نشده باشند.

فراتر از آمار کودکانی که به دلایل اقتصادی، اجتماعی یا اداری از تحصیل بازمانده‌اند، سال تحصیلی جدید برای گروهی از دانش‌آموزان اساساً آغاز نخواهد شد. در حمله ۹ اسفند به مدرسه ابتدایی شجره طیبه میناب بیش از ۱۵۰ نفر، از جمله حدود ۱۲۰ دانش‌آموز، کشته شدند. هیئت حقیقت‌یاب مستقل سازمان ملل گفته است «دلایل معقولی» برای انتساب این حمله به نیروهای ایالات متحده وجود دارد و نتیجه گرفته که حمله به یک هدف غیرنظامیِ قابل تشخیص، در حد جنایت جنگی بوده است. این هیئت همچنین اعلام کرده هیچ مدرکی از استفاده نظامی از مدرسه پیدا نکرده و به‌روز نشدن اطلاعات هدف‌گیری آمریکا را «فراتر از سهل‌انگاری صرف» دانسته است.

اکنون یک تحقیق تازه بلومبرگ جزئیات بیشتری از چگونگی قرار گرفتن مدرسه در فهرست اهداف آمریکا ارائه کرده است. بر اساس این گزارش، محل مدرسه سال‌ها پیش در بانک اطلاعاتی نظامی آمریکا به‌عنوان بخشی از یک تأسیسات نیروی دریایی سپاه ثبت شده بود، اما تغییر کاربری و جدا شدن مدرسه از مجموعه نظامی در پایگاه اصلی مورد استفاده برای هدف‌گیری به‌روزرسانی نشد. بلومبرگ گزارش داده است که حتی یک تحلیلگر آمریکایی در سال ۲۰۱۹ تغییر وضعیت محل را ثبت کرده بود، اما این اطلاعات به سامانه اصلی هدف‌گیری منتقل نشد.