پوتین موضع تهران را به ترامپ منتقل کرد؛ ترامپ: «یا تسلیم یا نابودی»

کرملین روز شنبه ۱۸ مهرماه اعلام کرد ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، پس از دو بار گفت‌وگو با مسعود پزشکیان در ترکمنستان، با هماهنگی رئیس‌جمهوری ایران دیدگاه تهران درباره چگونگی پایان جنگ را به دونالد ترامپ منتقل کرده است.

این تحول هم‌زمان با ادامه مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشینگتن، تشدید فشار اقتصادی آمریکا و اظهارات تهدیدآمیز تازه ترامپ رخ می‌دهد. در تهران البته برخی مقام‌های حکومتی، ازسرگیری حملات آمریکا پیش یا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر را قطعی می‌دانند.

دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، شنبه ۱۰ اکتبر (۱۸ مهر) گفت پوتین در حاشیه نشست‌های ترکمنستان دو بار با پزشکیان دیدار کرد و در یکی از این ملاقات‌ها او را در جریان تماس تلفنی قریب‌الوقوعش با ترامپ گذاشت. به گفته پسکوف، پوتین سپس «با هماهنگی رئیس‌جمهوری ایران» دیدگاه طرف ایرانی درباره یک راه‌حل احتمالی برای پایان مناقشه را به ترامپ انتقال داد. کرملین جزئیات پیشنهاد تهران و واکنش رئیس‌جمهوری آمریکا را منتشر نکرده است.

این توضیح جدید در واقع اظهارات یک روز پیش پسکوف را تکمیل می‌کند. او روز جمعه در پاسخ به پرسش خبرگزاری تاس گفته بود پزشکیان «پیامی» برای انتقال به ترامپ به پوتین نداده است. اظهارات شنبه نشان می‌دهد صحبت از انتقال یک پیام رسمی یا مکتوب نبوده، بلکه پوتین با موافقت پزشکیان موضع و برداشت تهران را در تماس خود با ترامپ مطرح کرده است.

پزشکیان در دیدار با پوتین تایید کرده بود که ایران و آمریکا پیشنهادهایی را برای پایان دادن به جنگ ردوبدل کرده‌اند و تهران اصلاحاتی بر پیشنهاد واشینگتن انجام داده است. او گفت پس از نهایی شدن پیشنهادها، طرفین از طریق میانجی‌ها برای جمع‌بندی آن‌ها اقدام خواهند کرد. پزشکیان در عین حال گفت ایران از میز مذاکره کنار نخواهد کشید، هرچند تاکید کرد هر بار مذاکراتی با آمریکا انجام شده، واشنگتن دست به حمله زده است. پوتین هم آمادگی مسکو را برای کمک به یافتن راه‌حل سیاسی اعلام کرد.

تماس پوتین و ترامپ روز جمعه ۱۷ مهر انجام شد و ایران یکی از موضوعات آن بود. این تحرک دیپلماتیک پس از آن صورت می‌گیرد که مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشنگتن در هفته‌های گذشته بار دیگر فعال شده است.

آسوشیتدپرس گزارش داده که پس از رد پیشنهاد ایران برای بازگشایی سریع تنگه هرمز در اواخر سپتامبر، تهران یک پیشنهاد متقابل از آمریکا دریافت کرده و عباس عراقچی گفته است پاسخ رسمی ایران احتمالا ظرف چند روز ارائه خواهد شد. جمهوری اسلامی رفع محاصره نفتی و کاهش تحریم‌ها را از شروط توافق می‌داند.

در مقابل، ترامپ هم‌زمان با سخن گفتن از «مذاکرات سازنده»، فشار نظامی و اقتصادی را حفظ کرده است. او ۱۶ مهر در شبکه تروث سوشال اعلام کرد آمریکا تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد، اما تاکید کرد محاصره همچنان برقرار می‌ماند و ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد.

یک روز بعد، لحن او در تجمع انتخاباتی سیراکیوز نیویورک بسیار تندتر شد. ترامپ جمعه ۱۷ مهر گفت مسئله ایران «خیلی زود، به یک شکل یا شکل دیگر» تعیین تکلیف خواهد شد و افزود: «یا همه‌چیز را به ما می‌دهند، یا دیگر وجود نخواهند داشت.» او همچنین بدون ارائه منبعی مدعی شد تورم ایران به ۳۰۱ درصد رسیده و ارتش و پلیس ایران حقوق دریافت نمی‌کنند. ترامپ بار دیگر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای را از اهداف جنگ خواند.

رئیس‌جمهوری آمریکا همچنین مدعی شد ایالات متحده «کنترل کامل» تنگه هرمز را در اختیار دارد و حجم نفت عبوری از آن اکنون حتی از پیش از جنگ بیشتر است. با این حال، آسوشیتدپرس می‌گوید اگرچه در روزهای اخیر عبور نفت کشورهای خلیج فارس افزایش یافته، تردد کلی کشتی‌ها در تنگه هنوز «به‌مراتب پایین‌تر» از سطح پیش از جنگ است و برخی نفتکش‌ها برای عبور تحت حفاظت سنتکام هزینه‌هایی تا بیش از یک میلیون دلار در روز مطالبه می‌کنند.

هم‌زمان در ایران، برخی چهره‌های نزدیک به ساختار قدرت نسبت به احتمال وقوع جنگ سوم هشدار می‌دهند. علی خضریان، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در سخنرانی در بوشهر احتمال داده است که ترامپ در فاصله پس از انتخابات سوم نوامبر تا آغاز به کار کنگره جدید در اوایل ژانویه به اقدام نظامی تازه‌ای دست بزند.

انتخابات آمریکا بر فضای سیاسی جنگ سایه انداخته است. بر اساس نظرسنجی AP-NORC که به تازگی منتشر شده، ۶۹ درصد آمریکایی‌ها می‌گویند جنگ با ایران ارزش ادامه دادن نداشته و تنها ۲۸ درصد عملکرد ترامپ در قبال ایران را تایید می‌کنند. افزایش قیمت سوخت و تورم هم به مسئله‌ای انتخاباتی برای جمهوری‌خواهان تبدیل شده است. با وجود این، هم کاخ سفید و هم مقام‌های جمهوری اسلامی می‌گویند تصمیم‌هایشان درباره جنگ را به انتخابات آمریکا گره نزده‌اند.