حمله مسلحانه به پاسگاه مورتان در راسک سیستان و بلوچستان

بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی رسانک، شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان و حال‌وش، رسانه‌هایی که خبرهای مربوط به بلوچ‌ها را منتشر می‌کنند؛ افراد مسلح بامداد دوشنبه ۲۰ مهرماه به پاسگاه مورتان در بخش پارود شهرستان راسک حمله کردند. مهاجمان پس از محاصره این پاسگاه به سوی محل استقرار نیروهای حاضر در آن تیراندازی کردند و درگیری و تبادل آتش میان دو طرف برای چند دقیقه ادامه یافت.

منابع محلی گفته‌اند که پاسگاه مورتان محل استقرار نیروهای وابسته به لشکر فاطمیون، گروه شبه‌نظامی متشکل از نیروهای عمدتاً افغانستانی بوده و ده‌ها تن از اعضای این گروه در آن حضور داشته‌اند. مهاجمان پس از مدتی تیراندازی، محل درگیری را ترک کردند.

تا زمان انتشار این گزارش، اطلاعات مستقلی درباره شمار تلفات احتمالی، هویت مهاجمان یا میزان خسارت‌های واردشده در دست نیست. همچنین هیچ گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است. رسانه‌های رسمی جمهوری اسلامی نیز تاکنون گزارشی درباره این رویداد منتشر نکرده‌اند.

افزایش حملات مسلحانه در جنوب‌شرق ایران

حمله به پاسگاه مورتان در ادامه مجموعه‌ای از حملات علیه نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی در سیستان‌ و بلوچستان صورت گرفته است؛ استانی مرزی که به‌دلیل هم‌جواری با پاکستان و افغانستان، سال‌هاست با فعالیت گروه‌های مسلح و درگیری‌های امنیتی مواجه است.

بر اساس گزارش حال‌وش، در هفته گذشته و طی بازه‌ای حدوداً ۲۴ ساعته، چهار حمله در این منطقه به کشته یا زخمی‌شدن بیش از ۱۲ تن از نیروهای نظامی و انتظامی ایران انجامید. این تحولات در حالی رخ داده‌اند که گزارش‌هایی نیز از کشته‌شدن شماری از فرماندهان و مسئولان امنیتی جمهوری اسلامی در هفته‌های اخیر منتشر شده است.

روز جمعه ۱۷ مهرماه، نصرت افتخاری پودینه، معاون فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی سیستان‌ و بلوچستان، در پی انفجار بمب کنار جاده‌ای در محدوده چشمه‌زیارت، در نزدیکی زاهدان، کشته شد. این رویداد واکنش مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی را در پی داشت و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، خواستار شناسایی و مجازات عاملان آن شد.

همچنین گزارش‌ها حاکی از آن است که در یکم مهرماه، سرتیپ پاسدار حسین ظریفی، فرمانده پایگاه عملیاتی شهید سجاد در سراوان، و احمد هراتی‌زرعتی، مسئول اطلاعات این پایگاه، در جریان درگیری با افراد مسلح کشته شدند.

ادعای سازمان‌دهی ۵۰ هزار نیروی مسلح

هم‌زمان با افزایش حملات، نورنیوز، رسانه نزدیک به حکومت جمهوری اسلامی، روز شنبه ۱۸ مهرماه در گزارشی مدعی شد که حدود ۵۰ هزار نفر در مجموعه‌هایی با عنوان «جبهه مبارزین مردمی» سازمان‌دهی شده‌اند و حدود ۱۵۰۰ نفر از اعضای این گروه‌ها نیز به داخل ایران اعزام شده‌اند.

این رسانه همچنین مدعی نقش‌آفرینی برخی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در پشتیبانی مالی، اطلاعاتی و نظامی از گروه‌های مسلح فعال در منطقه شده است. نورنیوز حوادث اخیر را بخشی از فشارهای امنیتی، اقتصادی و روانی علیه جمهوری اسلامی توصیف کرده است.

در همین زمینه، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، روز یکشنبه با انتشار یادداشتی از پاکستان انتقاد کرد و مدعی شد که اسلام‌آباد در جلوگیری از فعالیت گروه‌های مسلح در مناطق مرزی و ممانعت از حملات آن‌ها به ایران اقدامات مؤثری انجام نداده است. این رسانه تأکید کرد که ارزیابی همکاری‌های امنیتی دو کشور باید بر اساس نتایج عملی، از جمله برچیدن شبکه‌های مسلح و از بین بردن پناهگاه‌های احتمالی آن‌ها، صورت گیرد.

روابط تهران و اسلام‌آباد طی سال‌های گذشته بارها تحت تأثیر فعالیت گروه‌های مسلح در امتداد مرز مشترک دو کشور قرار گرفته است. در ژانویه ۲۰۲۴، ایران مواضعی را در پاکستان که مدعی بود متعلق به گروه جیش‌العدل است هدف حمله قرار داد. پاکستان نیز دو روز بعد به مواضعی در داخل ایران حمله کرد. دو کشور پس از این تنش‌ها برای بازسازی روابط دیپلماتیک و تقویت همکاری‌های مرزی تلاش کردند.

ائتلاف گروه‌های مسلح بلوچ و سابقه درگیری‌ها

در ماه‌های اخیر، «جبهه مبارزین مردمی» نیز به‌عنوان ائتلافی از گروه‌های مسلح و سیاسی بلوچ مخالف جمهوری اسلامی مطرح شده است. این ائتلاف، بنا بر گزارش‌های منتشرشده، در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ / ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵ با هدف هماهنگ‌کردن فعالیت‌های اعضای خود شکل گرفت و جیش‌العدل، جنبش پادا، جنبش نصر بلوچستان و گروه‌هایی دیگر را در بر می‌گیرد.

این ائتلاف در بیانیه تأسیس خود خواستار هماهنگی مخالفان نظام سیاسی مبتنی بر ولایت فقیه شده است. با این حال، میزان نفوذ، گستره سازمانی و توان عملیاتی این مجموعه و ارتباط دقیق آن با حملات اخیر، از جمله حمله به پاسگاه مورتان، به‌طور مستقل روشن نیست.

مقام‌های جمهوری اسلامی بارها این گروه‌ها را به دریافت حمایت از آمریکا و اسرائیل متهم کرده‌اند، اما ادعاهای مربوط به پشتیبانی مستقیم این کشورها از گروه‌های مسلح، در موارد مطرح‌شده، با شواهد مستقل و قابل ارزیابی همراه نبوده است.

نگرانی‌های محلی درباره حضور نیروهای فاطمیون

موضوع حضور نیروهای افغانستانی وابسته به لشکر فاطمیون در بخش‌هایی از بلوچستان پیش از حمله اخیر نیز مطرح شده بود. شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان ۱۹ شهریورماه گزارش داده بود که انتشار خبرهایی درباره استقرار نیروهای غیرایرانی، از جمله نیروهای هزاره مرتبط با لشکر فاطمیون، در برخی مناطق استان و به‌ویژه بخش کورین، نگرانی ساکنان محلی را برانگیخته است.

بر اساس این گزارش، شماری از ساکنان در بیانیه‌ای از مقام‌های امنیتی و اجرایی خواسته بودند درباره شمار این نیروها، علت حضورشان، مأموریت احتمالی و نهاد مسئول اعزام یا استقرار آن‌ها توضیح دهند.

در این بیانیه بر ضرورت شفافیت در تصمیم‌گیری‌های امنیتی و مشارکت مردم محلی در تأمین امنیت منطقه تأکید شده بود. نویسندگان بیانیه هشدار داده بودند که بی‌پاسخ‌ماندن پرسش‌های مردم می‌تواند نگرانی‌ها را تشدید کند و اعتماد عمومی را کاهش دهد.

استان سیستان‌ و بلوچستان، با جمعیتی عمدتاً بلوچ و سنی در بخش‌های وسیعی از آن، از محرومیت اقتصادی و نابرابری‌های اجتماعی دیرپا رنج می‌برد. نارضایتی‌های محلی درباره وضعیت اقتصادی، تبعیض و برخوردهای امنیتی، در کنار فعالیت گروه‌های مسلح و عملیات نیروهای حکومتی، از عوامل مؤثر بر تداوم تنش‌ها در این منطقه به شمار می‌روند.