اپلیکیشن «آدم و حوا» از گوگل و متا حذف شد

اپلیکیشن همسریابی «آدم و حوا» پس از انتشار گزارشی درباره امکان مشاهده پروفایل دختران ۱۳ تا ۱۷ ساله به‌عنوان گزینه‌های بالقوه ازدواج، از گوگل‌پلی حذف شد و حساب‌های تبلیغاتی مرتبط با آن در پلتفرم‌های متا نیز از دسترس خارج شدند. این اقدام در پی کارزار مشترک ۲۴ سازمان مدنی و حقوق بشری برای مقابله با آن‌چه تسهیل ازدواج کودکان می‌خوانند، صورت گرفت.

بر اساس یافته‌های تحقیق مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، کاربران سامانه «آدم و حوا» می‌توانستند بدون ورود به حساب کاربری، پروفایل دختران نوجوان را بر اساس سن جست‌وجو و مشاهده کنند. بررسی پژوهشگران با انتخاب بازه سنی ۱۳ تا ۱۷ سال، به نمایش ۱۰۰ پروفایل انجامید؛ حداکثر تعداد نتایجی که سامانه در هر جست‌وجو نشان می‌داد. بنابراین، این رقم لزوماً بیانگر شمار کل دختران ثبت‌شده در این گروه سنی نیست. در میان پروفایل‌های مشاهده‌شده، اطلاعات مربوط به دختران ۱۳ و ۱۴ ساله نیز وجود داشت.

این یافته‌ها در پی انتشار نامه مشترک ۲۴ سازمان مدنی و حقوق بشری به گوگل و متا مطرح شد. امضاکنندگان نامه از این دو شرکت خواسته بودند اپلیکیشن «آدم و حوا» را از گوگل‌پلی حذف کنند و حساب‌های تبلیغاتی آن را در اینستاگرام و تردز مسدود سازند. مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران (هرانا)، سازمان جهانی مبارزه با شکنجه، مؤسسه حقوق بشر انجمن بین‌المللی وکلا، بنیاد مانوشیا، فمنا و کانون صنفی معلمان ایران از جمله امضاکنندگان این درخواست بودند.

در این نامه تأکید شده بود که مسئله صرفاً به رعایت یا نقض مقررات داخلی ایران محدود نمی‌شود؛ بلکه شرکت‌های فن‌آوری نیز در قبال خدماتی که کودکان را در معرض جست‌وجو و دسترسی افراد بزرگسال با هدف ازدواج قرار می‌دهد، مسئولیت دارند. سازمان‌های امضاکننده همچنین خواستار جلوگیری از بازگشت احتمالی این اپلیکیشن با حساب‌های توسعه‌دهنده جدید و حفاظت از اطلاعات هویتی دختران، از جمله نام، تصویر، سن، محل سکونت و اطلاعات تماس آن‌ها، شدند.

تناقض میان شرایط اعلام‌شده و یافته‌های تحقیق

در حالی که طبق شرایط رسمی اعلام‌شده برای «آدم و حوا»، ثبت‌نام زنان بالای ۱۵ سال مجاز است، بررسی‌های منتشرشده نشان می‌دهد که امکان ایجاد یا نمایش پروفایل دختران کم‌سن‌تر، از جمله دختران ۱۳ ساله، نیز در سامانه وجود داشته است. همچنین گزارش شد که کاربران می‌توانستند برای بستگان درجه یک خود، از جمله فرزندانشان، پروفایل ایجاد کنند.

در گزارش‌های مرتبط با این پرونده به معرفی ازدواج یک دختر ۱۶ ساله با مردی ۲۳ ساله به‌عنوان نمونه‌ای موفق از فعالیت این سامانه نیز اشاره شده است. از نگاه منتقدان، چنین مواردی نشان می‌دهد که خدمات همسریابی اینترنتی، در صورت فقدان سازوکارهای مؤثر حفاظت از کودکان، می‌توانند دسترسی به دختران زیر سن قانونی بزرگسالی را آسان‌تر کنند.

چارچوب قانونی ازدواج کودکان در ایران

فعالیت این سامانه در شرایطی مورد انتقاد قرار گرفته که قوانین ایران ازدواج افراد زیر ۱۸ سال را به‌طور کامل ممنوع نمی‌کنند. بر اساس ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی، ازدواج دختران پیش از رسیدن به ۱۳ سال تمام شمسی و پسران پیش از رسیدن به ۱۵ سال تمام شمسی، با اجازه ولی، رعایت مصلحت و تشخیص دادگاه صالح امکان‌پذیر است. در نتیجه، چارچوب قانونی ایران با معیار بین‌المللی تعریف کودک به‌عنوان هر فرد زیر ۱۸ سال تفاوت دارد.

کمیته حقوق کودک سازمان ملل بارها از جمهوری اسلامی خواسته است حداقل سن ازدواج را به ۱۸ سال افزایش دهد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، دولت ایران نیز در اسناد ارائه‌شده به سازمان ملل در سال ۲۰۲۵ به وجود امکان قانونی ازدواج دختران زیر ۱۳ سال با رعایت شرایط مقرر در ماده ۱۰۴۱ اذعان کرده است.

آمارهای رسمی سال‌های گذشته نیز از تداوم ازدواج دختران در سنین پایین حکایت دارد. طبق داده‌های مرکز آمار ایران، در سال ۱۴۰۱ حدود ۲۶ هزار و ۹۰۰ ازدواج دختران زیر ۱۵ سال ثبت شده است. در همان سال، حدود هزار و ۳۹۲ تولد از مادران زیر ۱۵ سال نیز به ثبت رسید.

یونیسف نیز گزارش کرده است که ۱۷ درصد زنان ۲۰ تا ۲۴ ساله در ایران پیش از رسیدن به ۱۸ سالگی ازدواج کرده‌اند. با این حال، انتشار منظم آمارهای مربوط به ازدواج کودکان در سال‌های اخیر محدود بوده و داده‌های جامع و به‌روز برای سال‌های بعد در دسترس عمومی نیست.

پیشینه و ارتباطات نهادی «آدم و حوا»

سامانه «آدم و حوا» فعالیت اینترنتی خود را از سال ۱۳۹۹ آغاز کرده و خود را پلتفرمی برای پیوند دادن شیوه‌های سنتی همسان‌گزینی با فن‌آوری‌های جدید معرفی می‌کند. بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره این مجموعه، «آدم و حوا» زیرمجموعه سوم جمعیت بین‌المللی امام رضایی‌هاست؛ نهادی خیریه که حسین یکتا مدیریت آن را بر عهده دارد. این سامانه همچنین از دریافت مجوز از سازمان تبلیغات اسلامی و برخورداری از حمایت نهادهایی مانند بنیاد ملی خانواده و بنیاد کرامت خبر داده است.

درخواست‌کنندگان حذف این پلتفرم خواستار بررسی مستقل مالکیت، ساختار مدیریتی و ذی‌نفعان آن و نیز ارتباطات سازمانی‌اش با نهادهای دیگر شده‌اند. آن‌ها همچنین بر ضرورت راستی‌آزمایی مستقل رده‌بندی سنی اپلیکیشن‌های همسریابی تأکید کرده‌اند تا شرکت‌های فن‌آوری صرفاً به اطلاعات خوداظهاری توسعه‌دهندگان درباره سن کاربران و مخاطبان بسنده نکنند.

در پایان، ۲۴ سازمان امضاکننده از گوگل و متا خواسته بودند ظرف ۳۰ روز درباره اقدامات خود، نحوه ارزیابی این سامانه بر اساس سیاست‌های حفاظت از کودکان و تدابیر اتخاذشده برای جلوگیری از تسهیل ازدواج کودکان توضیح دهند.

حذف اپلیکیشن «آدم و حوا» از گوگل و مسدود شدن حساب‌های تبلیغاتی مرتبط با آن در پلتفرم‌های متا، در صورت تأیید و تداوم این اقدامات، می‌تواند نمونه‌ای از نقش فشار نهادهای مدنی و سیاست‌های شرکت‌های فن‌آوری در محدود کردن خدماتی باشد که احتمال می‌رود کودکان را در معرض آسیب قرار دهند. با این حال، حذف از پلتفرم‌های یادشده به‌تنهایی به معنای توقف کامل فعالیت سامانه یا حل مسئله ازدواج کودکان در ایران نیست.