هیئت میانجی قطری وارد تهران شد

یک هیئت قطری به ریاست مشاور ارشد نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه این کشور، صبح جمعه ۸ آبان وارد تهران شد تا با مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی درباره روابط دوجانبه و تحولات منطقه گفت‌وگو کند. خبرگزاری دولتی ایرنا با اعلام این خبر، جزئیات بیشتری درباره دستور کار و دیدارهای این هیئت منتشر نکرده است.

با این حال، خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام آگاه از مذاکرات گزارش داده است که بازگشت میانجی‌های قطری به تهران بخشی از تلاش‌های هماهنگ‌شده با آمریکا برای دستیابی به توافق میان دو کشور است.

قطر روز سه‌شنبه ۵ آبان / ۲۷ اکتبر اعلام کرد که موفقیت تلاش‌های میانجی‌گرانه برای کاهش تنش‌های منطقه‌ای به نشان دادن حسن‌ نیت از سوی ایران بستگی دارد. سخنگوی وزارت خارجه قطر در یک نشست خبری گفت ایران باید تهدید علیه کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را متوقف کند و با باز کردن تنگه هرمز، حسن‌ نیت خود را نشان دهد.

قطر یکشنبه گذشته نیز پیش‌نویس طرحی برای برقراری صلح به ایران ارائه کرده بود، اما یک مقام ارشد ایرانی که نامش در گزارش رویترز ذکر نشده این پیشنهادها را غیرقابل‌قبول خوانده و تأکید کرده است که تهران از مواضع هسته‌ای خود عقب‌نشینی نخواهد کرد.

اختلاف اصلی دو طرف بر سر ترتیب و چارچوب مذاکرات است. واشنگتن خواهان آن است که موضوع هسته‌ای از ابتدای مذاکرات در دستور کار قرار گیرد، در حالی‌که تهران تأکید دارد آمریکا ابتدا باید محاصره بنادر ایران را پایان دهد و تحریم‌های مربوط به صادرات نفت را لغو کند.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز چهارشنبه گفت تهران همچنان با میانجی‌ها در تماس نزدیک است تا پیشنهادهایی را بررسی کند که بتواند اجرای طرح هفت‌روزه ایران برای پایان دادن به جنگ در خاورمیانه را تضمین کند.

در همین حال، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز چهارشنبه گفت تماس جی‌دی ونس، معاون او، با ایران با هدف کمک به تأمین اقلام پزشکی انجام شده است. این اظهارات پس از انتشار گزارش‌هایی در رسانه‌های آمریکایی درباره ارسال پیام از سوی ونس به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی و تلاش برای احیای مذاکرات صلح مطرح شد.

ادامه واکنش‌ها به پیام ونس به محسن رضایی

روزنامه واشنگتن‌پست شب گذشته در گزارشی مدعی شد پیام ونس به محسن رضایی بر منافع مشترک ایران و آمریکا در مذاکرات متمرکز بوده است. بر اساس این گزارش، ونس به رضایی گفته است که منافع ایران در بازسازی اقتصاد و حفظ حاکمیت ملی این کشور قرار دارد و در مقابل، اولویت اصلی واشنگتن اطمینان از دست‌نیافتن ایران به سلاح هسته‌ای است. او همچنین بر ضرورت معرفی نمایندگان دارای اختیار از سوی تهران برای مذاکره درباره پرونده هسته‌ای تأکید کرده است.

به‌نوشته واشنگتن‌پست، کاخ سفید معتقد است فرصت دستیابی به توافق با ایران ممکن است در حال کاهش باشد. این روزنامه همچنین استانبول و دوحه را دو مکان احتمالی برای برگزاری دیدار میان ونس و محسن رضایی معرفی کرده است. خبرگزاری نیمه‌رسمی تسنیم نیز گزارش داده که ایران نامه ونس را دریافت کرده، اما هنوز پاسخی به آن نداده است. به‌نوشته این خبرگزاری، تهران بر اجرای شروط خود تأکید دارد و هر موضعی را که با این چارچوب مغایرت داشته باشد، نمی‌پذیرد.

آماده حمله به ایران

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که هم‌زمان نشانه‌هایی از افزایش آمادگی نظامی آمریکا برای احتمال ازسرگیری درگیری‌ها گزارش شده است. روزنامه وال‌استریت ژورنال روز پنج‌شنبه گزارش داد برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام)، در نشستی کم‌سابقه در کاخ سفید، گزینه‌های نظامی حمله به ایران را به دونالد ترامپ ارائه کرده است. پیت هگست، وزیر جنگ (دفاع) آمریکا، و دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح این کشور، نیز در این جلسه حضور داشته‌اند. این نشست یک روز پس از دیدار فرماندهان ارشد نظامی آمریکا با جی‌دی ونس برگزار شده است.

خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز روز گذشته گزارش داده بود که مقام‌های آمریکایی به چند کشور خاورمیانه و متحدان منطقه‌ای خود درباره احتمال ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا هشدار داده‌اند. جی‌دی ونس روز پنج‌شنبه در گفت‌وگو با شبکه فاکس‌نیوز تأکید کرد که ترامپ اجازه نخواهد داد درگیری با ایران به یک «جنگ بی‌پایان» تبدیل شود.

در سطح منطقه‌ای نیز تلاش‌هایی برای رایزنی و هماهنگی میان کشورهای تأثیرگذار ادامه دارد. عصر دوشنبه ۴ آبان، تهران میزبان نشستی با حضور نمایندگان چهار کشور ایران، عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان بود. خالد بن‌سلمان، وزیر دفاع عربستان، ابراهیم کالین، رئیس دستگاه اطلاعات ترکیه، و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، سه مقام کشورهای پیمان مکه، مهمان محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، بودند.

بر اساس بیانیه شورای عالی امنیت ملی ایران، شرکت‌کنندگان در این نشست بر ادامه گفت‌وگوها با هدف تقویت همکاری‌های چهارجانبه، از جمله در زمینه صلح و امنیت منطقه‌ای، توافق کردند. در گزارش‌ها و تحلیل‌های منتشرشده، جنگ علیه ایران، تحولات یمن و امنیت تنگه هرمز از جمله محورهای احتمالی این رایزنی‌ها عنوان شده‌اند.

افزایش قیمت نفت

هم‌زمان با این تحرکات دیپلماتیک، نگرانی‌ها درباره امنیت مسیرهای انتقال انرژی نیز افزایش یافته است. قیمت نفت روز جمعه در پی حمله به یک نفتکش در تنگه هرمز افزایش یافت و نفت خام برنت و وست‌تگزاس اینترمدیت در مسیر ثبت چهارمین افزایش ماهانه متوالی خود قرار گرفتند.

به گزارش رویترز، نفت برنت برای تحویل در ماه دسامبر که قرارداد آن روز جمعه منقضی می‌شود، با افزایش ۲ دلار و ۲۷ سنتی، معادل ۱,۹۸ درصد، به ۱۱۷ دلار و ۱۵ سنت در هر بشکه رسید. قرارداد فعال‌تر برنت برای تحویل در ماه ژانویه نیز با ۲ دلار و ۱۹ سنت افزایش، به ۱۱۲ دلار و ۹۹ سنت رسید. نفت وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا هم با افزایش ۱,۷۹ دلاری، معادل ۱,۷۵ درصد، در سطح ۱۰۳ دلار و ۷۹ سنت معامله شد.

بر اساس این گزارش، نفت برنت در مجموع ماه اکتبر حدود ۱۳ درصد و نفت آمریکا حدود ۱۵ درصد افزایش قیمت داشته‌اند. معامله‌گران افزایش تنش میان ایران و آمریکا و احتمال اختلال در عرضه نفت را از عوامل اصلی رشد قیمت‌ها می‌دانند.

همچنین دو شرکت بزرگ نفتی آمریکایی، اکسون‌موبیل و شورون، برنامه سفر مدیران خود به نمایشگاه بزرگ نفت امارات متحده عربی در هفته آینده را لغو کرده‌اند. به گفته دو منبع آگاه که با رویترز گفت‌وگو کرده‌اند، نگرانی‌های امنیتی منطقه‌ای در این تصمیم نقش داشته است.

بانک ساکسو نیز در گزارشی اعلام کرده است که هم‌زمانی تحولات خاورمیانه با انتخابات پارلمانی اسرائیل و انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا می‌تواند نوسانات قیمت نفت را در هفته‌های آینده افزایش دهد. به ارزیابی این بانک، حتی در صورت پایان جنگ نیز قیمت نفت ممکن است به‌دلیل احتمال ازسرگیری درگیری‌ها و ضرورت تجدید ذخایر، در محدوده ۷۰ تا ۹۰ دلار در هر بشکه باقی بماند؛ محدوده‌ای بالاتر از قیمت ۶۰ تا ۷۰ دلاری پیش از جنگ.