افزایش تنشها در خلیج فارس با ورود سومین ناو هواپیمابر آمریکا به منطقه
همزمان با افزایش تحرکات نظامی آمریکا در خاورمیانه و ورود سومین ناو هواپیمابر این کشور به منطقه، حملات به کشتیهای تجاری و نفتکشها در حوالی تنگه هرمز بار دیگر نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی و احتمال ازسرگیری حملات گسترده علیه ایران را افزایش داده است. دبیرکل سازمان ملل متحد، با هشدار درباره پیامدهای اقتصادی بنبست میان تهران و واشنگتن، خواستار آغاز یک روند جدی دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ شده است. در همین حال، ایران از حمله به یک پایگاه میزبان نیروهای آمریکایی در بحرین خبر داده و تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنشها همچنان ادامه دارد.

ناو هواپیمابر یواساس تئودور روزولت ـ عکس از شاتراستاک
ناو هواپیمابر آمریکایی «یواساس تئودور روزولت» یکشنبه ۲۴ آبان / ۱۵ نوامبر وارد منطقه عملیاتی فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) شد. با ورود این ناو، شمار گروههای رزمی ناوهای هواپیمابر آمریکا در حوزه عملیاتی سنتکام به سه گروه افزایش یافت.
روزولت به دو ناو هواپیمابر دیگر آمریکا، «یواساس جورج اچ. دبلیو. بوش» و «یواساس جورج واشنگتن»، ملحق شده است. قرار بود روزولت برای جایگزینی ناو جورج واشنگتن به منطقه اعزام شود، اما ناو دوم همچنان در منطقه باقی مانده است. این آرایش نظامی در شرایطی شکل گرفته که واشنگتن محاصره دریایی بنادر ایران را ادامه میدهد و احتمال ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران همچنان مطرح است.
همزمان با این تحولات، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، هشدار داده است که تهران در صورت احتمال حمله مجدد آمریکا، منتظر نخواهد ماند تا واشنگتن نخستین حمله را انجام دهد. او مدعی شده است که آمریکا ممکن است از مذاکرات دیپلماتیک برای خرید زمان و آمادهسازی یک عملیات نظامی جدید استفاده کند.
از سوی دیگر، سفارت آمریکا در بحرین با صدور هشدار امنیتی، درباره احتمال حملات ایران و حوثیهای یمن به شهروندان آمریکایی در این کشور هشدار داده است. این هشدار پس از آن صادر شد که بحرین اعلام کرد حملات هوایی ایران را رهگیری و خنثی کرده است.
حمله ایران به پایگاه میزبان نیروهای آمریکایی در بحرین
در سوی دیگر، سپاه پاسداران اعلام کرده است که روز یکشنبه در حملهای پهپادی، یک مرکز راداری پدافند هوایی آمریکا در پایگاه هوایی الرفاع بحرین را هدف قرار داده است. بهگفته سپاه، در این عملیات شش پهپاد به سوی این تأسیسات شلیک شدهاند.
با این حال، مقامهای بحرینی اعلام کردهاند که سامانههای پدافندی این کشور مهمات شلیکشده را رهگیری و منهدم کردهاند. فرماندهی مرکزی آمریکا نیز پیشتر اعلام کرده بود که دو پهپاد ایرانی را رهگیری کرده و ادعای انهدام رادار آمریکایی را تأیید نکرده است.
وزارت خارجه بحرین ایران را مسئول این حملات دانسته و آن را ازسرگیری تجاوز علیه بحرین و دیگر کشورهای منطقه توصیف کرده است. عربستان سعودی، قطر، اردن و مصر نیز حملات منتسب به ایران را محکوم و با بحرین اعلام همبستگی کردهاند.
افزایش حوادث دریایی در تنگه هرمز
در ادامه تنشها، گزارشهای متعددی از حمله به نفتکشها و وقوع انفجار و آتشسوزی در کشتیهای تجاری در محدوده تنگه هرمز منتشر شده است.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) دوشنبه ۲۵ آبان / ۱۶ نوامبر اعلام کرده است که یک نفتکش هنگام خروج از تنگه هرمز هدف پرتابهای ناشناس قرار گرفته و در پی این حادثه، موتورخانه کشتی دچار آتشسوزی شده است. به گزارش این سازمان، تمامی خدمه در سلامت هستند و گزارشی از تلفات انسانی دریافت نشده است. میزان خسارت هنوز مشخص نیست.
در حادثهای دیگر، نیروی دریایی ایران اعلام کرده است که یک کشتی تجاری روز دوشنبه در شرق تنگه هرمز پس از ورود به منطقه ممنوعه دریایی با مین برخورد کرده و آتش گرفته است. این کشتی پس از انفجار از حرکت بازمانده است. مقامهای ایرانی هویت کشتی و جزئیات خسارتهای احتمالی را اعلام نکردهاند.
نیروی دریایی سپاه پاسداران نیز مدعی شده است که دو نفتکش در تنگه هرمز پس از برخورد با مینهای دریایی منفجر شده و آتش گرفتهاند. رسانههای دولتی ایران همچنین از آتشگرفتن پنج کشتی در ۴۸ ساعت گذشته خبر دادهاند، اما هویت این کشتیها را مشخص نکردهاند.
این حوادث در شرایطی رخ میدهد که تردد دریایی در تنگه هرمز، با وجود افزایش نسبی جریان صادرات نفت در مقایسه با هفتههای نخست جنگ، همچنان با خطر حملات و محدودیتهای امنیتی مواجه است. بر اساس ارزیابی سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا، از آغاز جنگ تاکنون صدها حادثه و گزارش امنیتی در خلیج فارس، دریای عمان و تنگه هرمز ثبت شده و سطح خطر دریانوردی در تنگه هرمز همچنان بسیار بالا ارزیابی میشود.
هشدار سازمان ملل درباره پیامدهای اقتصادی جنگ
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، با اشاره به بنبست دیپلماتیک میان ایران و آمریکا، خواستار آغاز یک روند جدی مذاکرات برای پایان دادن به جنگ شده است.
گوترش در حاشیه نشست آسهآن در مانیل، پایتخت فیلیپین، گفت وضعیت کنونی که نه صلح است و نه جنگ، پیامدهای ویرانگری برای اقتصاد جهانی به همراه داشته است.
او افزایش قیمت سوخت، دشوارتر شدن دسترسی به کودهای شیمیایی و دیگر پیامدهای منفی اقتصادی را از آثار مستقیم این وضعیت برشمرد و تأکید کرد که این مشکلات در کشورهای مختلف، از جمله فیلیپین، بهوضوح احساس میشوند.
دبیرکل سازمان ملل بر ضرورت عبور از وضعیت بلاتکلیف کنونی و دستیابی به راه حلی دیپلماتیک برای پایان دادن به درگیریها تأکید کرد.
تلاش ایران برای گسترش همکاریهای انرژی منطقهای
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، خواستار تقویت همکاریهای منطقهای در حوزه انرژی شده است.
عراقچی در نشست وزیران امور خارجه سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، گفت با توجه به تأثیر فزاینده حملات آمریکا و اسرائیل بر امنیت انرژی منطقه، گسترش همکاریهای انرژی به ضرورتی فوری و راهبردی تبدیل شده است.
او تأکید کرد کشورهای منطقه به یک چارچوب امنیتی مستقل و همچنین سازوکاری پایدار و قابل اعتماد برای همکاری در حوزه انرژی نیاز دارند تا جریان انتقال انرژی و تأمین باثبات آن تضمین شود، آسیبپذیری در برابر عوامل خارجی کاهش یابد و توان مقابله جمعی با بحرانهای ژئوپلیتیکی افزایش پیدا کند.
عراقچی همچنین اعلام کرده است که روز سهشنبه برای گفتوگو با همتای عمانی خود به مسقط سفر خواهد کرد. عمان در ماههای گذشته یکی از کانالهای مهم ارتباطی و میانجیگری میان تهران و واشنگتن بوده است.
تداوم محدودیتهای پروازی در منطقه
روز دوشنبه ۲۵ آبان / ۱۶ نوامبر نیز آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا (EASA) هشدارهای خود درباره پرواز در حریم هوایی چند کشور خاورمیانه را تا ۳۱ ژانویه ۲۰۲۷ (۱۱ بهمن سال جاری) تمدید کرده است.
بر اساس این هشدار، پرواز بر فراز ایران، عربستان سعودی، اردن، لبنان، عراق و بخش گستردهای از منطقه خلیج فارس همچنان با خطرات ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران مواجه است و این مناطق در طبقهبندی مناطق درگیر مناقشه قرار دارند.
این هشدار بهمعنای ممنوعیت پرواز نیست، اما آژانس ایمنی هوانوردی اروپا به شرکتهای هواپیمایی توصیه کرده است خطرات امنیتی را در نظر بگیرند. شرکتها میتوانند برای پرواز میان اروپا، آسیا و دیگر مناطق، مسیرهای جایگزین انتخاب کنند.
تحولات دیپلماتیک و چشمانداز بازار نفت
در عرصه دیپلماسی، تلاشها برای پایان دادن به جنگی که در اسفند / فوریه گذشته با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، تاکنون به توافقی پایدار منجر نشده است. عباس عراقچی قرار است روز سهشنبه به عمان سفر کند و همزمان دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز انتظار میرود در جریان سفر آسیایی خود در این هفته با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، دیدار کند.
در بازار نفت، گزارش حملات تازه به نفتکشها در تنگه هرمز موجب افزایش محدود قیمتها شده است. بهای نفت برنت روز دوشنبه با ۰,۱ درصد افزایش به حدود ۹۵,۸۹ دلار و نفت خام وستتگزاس اینترمدیت آمریکا به حدود ۸۸,۶۵ دلار در هر بشکه رسید.
با این حال، پیشبینی آژانس بینالمللی انرژی از مازاد عرضه جهانی نفت در سهماهه چهارم سال جاری، در کنار کاهش فعالیت پالایشگاههای چین، مانع از افزایش بیشتر قیمتها شده است.
این آژانس پیشبینی میکند عرضه جهانی نفت در این دوره روزانه حدود ۱,۷ میلیون بشکه بیشتر از تقاضا باشد. همچنین قرار است کشورهای عضو این سازمان تا پایان فوریه، ۷۱ میلیون بشکه دیگر از ذخایر اضطراری خود را روانه بازار کنند.




نظرها
نظری وجود ندارد.