ارتباط ناشناخته. ارتباط بدون سانسور. ارتباط برقرار نمی‌شود. سایت اصلی احتمالاً زیر سانسور است. ارتباط با سایت (های) موازی برقرار شد. ارتباط برقرار نمی‌شود. ارتباط اینترنت خود را امتحان کنید. احتمال دارد اینترنت به طور سراسری قطع شده باشد. ادامه مطلب

موریس مرلو-پونتی

<p dir="RTL">ویلیام دیل و تیموتی بیل &minus; موریس مرلو-پونتی (۱۹۰۸ - ۱۹۶۱) روشنفکر فرانسوی&zwnj;ای بود که علاقه&zwnj;ی ویژه&zwnj;ای به ماهیت خودآگاهی انسان به&zwnj;مثابه&zwnj;ی تجربه&zwnj;ی متجسم داشت. وی در فرانسه (شهر روشفو) به دنیا آمد. در اکول نرمال سوپریور تحصیل کرد و در همان&zwnj;جا بود که از طریق آثار هوسرل و هایدگر به پدیدارشناسی (بررسی فلسفی ادراکِ چیزها) علاقه&zwnj;مند شد. بعد از فارغ&zwnj;التحصیلی&zwnj;اش در ۱۹۳۰، در دبیرستان&zwnj;های متفاوتی آموزگاری کرد. در دهه&zwnj;ی ۱۹۳۰ با نشریه&zwnj;ی کاتولیکی و چپ&zwnj;گرای &laquo;اسپریت&raquo; همکاری می&zwnj;کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <!--break--> <p dir="RTL">مرلو-پونتی در آغاز جنگ جهانی دوم به&zwnj;عنوان افسر به ارتش فرانسه پیوست. در طول سال&zwnj;های اشغال فرانسه به&zwnj;دست آلمان، در مقاومت فرانسه مشارکت داشت. در آن سال&zwnj;ها در پاریس آموزگاری می&zwnj;کرد و همان هنگام بود که کتاب &laquo;پدیدارشناسیِ ادراک&raquo; را نوشت (چاپ نخست فرانسوی: ۱۹۴۵). این کتاب را مهم&zwnj;ترین اثر مرلو-پونتی می&zwnj;دانند. پس از جنگ نشریه&zwnj;ی اگزیستانسیالیستی &laquo;دوران مدرن&raquo; (<span dir="LTR">Les Temps Modernes</span>) را همراه با ژان-پل سارتر و سیمون دوبوار بنیاد نهاد. در ۱۹۵۲ پس از ناسازگاری&zwnj;های سیاسی مکرری که با سارتر بر سر حمایت از کره&zwnj;ی شمالی در جنگِ دو کره داشت، از هیات سردبیریِ این نشریه استعفا کرد. مرلو-پونتی پس از جنگ، استاد دانشگاه سوربن (از ۱۹۵۲ تا زمان مرگ&zwnj;اش) و کالج دو فرانس شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>فلسفه&zwnj;ی مرلو-پونتی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تمرکز اندیشه&zwnj;ی مرلو-پونتی بر درکِ ماهیتِ زیسته و متجسمِ خودآگاهی و ادراک انسان است. از میان نظریه&zwnj;پردازان مطرحی که تحت تاثیر آثار مرلو-پونتی بودند می&zwnj;توان به کلود لوی-استروس، میشل فوکو، پل ریکور، و لویی آلتوسر اشاره کرد. اخیرا نیز دانشمندان اجتماعی از آثار مرلو-پونتی بهره می&zwnj;گیرند تا پیش&zwnj;فرض&zwnj;های سنتی در روابط بین بدن و ذهن و ماهیتِ تجربه&zwnj;ی انسانی را به نقد کشند. وی هم&zwnj;چنین دین&zwnj;پژوهانی را متاثر از خود کرده است که به فهم تجربه&zwnj;ی دینی به&zwnj;مثابه&zwnj;ی ادارکِ متجسم علاقه&zwnj;مندند (برای نمونه، بررسی تامس سورداس (انسان&zwnj;شناسِ دین) از شفابخشی دینی؛ بنگرید به &laquo;بدن / معنا / شفابخشی&raquo; و &laquo;خویشتن مقدس&raquo;).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ما برای فهمیدن نگاه فلسفیِ مرلو-پونتی باید نگاهی مختصر به پدیدارشناسی بینندازیم؛ از این زاویه است که می&zwnj;توان از قسمت اعظم اندیشه&zwnj;ی وی آگاه شد. پدیدارشناسی، همان&zwnj;طور که از نام&zwnj;اش پیداست، پدیدار&zwnj;ها (هر چیزی که مستقیما به&zwnj;وسیله&zwnj;ی حواس درک شود) را می&zwnj;کاود. ادموند هوسرل، بنیان&zwnj;گذار پدیدارشناسی می&zwnj;گوید گرچه ناممکن است که بتوان برای وجود مستقل ابژه&zwnj;هایی که از طریق حواس درک می&zwnj;شوند برهان&zwnj;های فلسفی ساخت، انسان&zwnj;ها اما دنیای بیرون را به&zwnj;عنوان ابژه&zwnj;های خودآگاه &ndash; صرف نظر از جایگاه نهایی هستی&zwnj;شناختیِ این ابژه&zwnj;ها &ndash; تجربه می&zwnj;کنند. هوسرل می&zwnj;گوید ما باید دغدغه&zwnj;ی برهان&zwnj;ها و دیگر پرسش&zwnj;هایی که هنوز پاسخی قطعی نگرفته&zwnj;اند را &laquo;موقتا کنار بگذاریم&raquo;. مرلو-پونتی در عوض پیشنهاد می&zwnj;کند که باید تمرکزمان را روی پژوهیدن ادراکات حسی&zwnj;ای بگذاریم که تجربه&zwnj;های ما از ایده&zwnj;ها و انگاره&zwnj;ها و عواطف و ابژه&zwnj;ها و چیزهایی می&zwnj;سازد که از طریق خودآگاهی درک می&zwnj;شوند. دغدغه&zwnj;ی اصلی همانا تجربه&zwnj;ی این ابژه&zwnj;هایی است که توجه&zwnj;ی ما را درگیر خود می&zwnj;سازند، و نه واکاوی جایگاهی که آن&zwnj;ها مستقل از خودآگاهی ما دارند. بنابراین هوسرل پدیدارشناسی را به&zwnj;عنوان واکاوی تجربه&zwnj;هایی ایجاد کرد که محصول خودآگاهی ما از ابژه&zwnj;های بیرونی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سهم روشنفکرانه&zwnj;ی مرلو-پونتی تا حدودی گسترش نسخه&zwnj;ی هوسرلیِ پدیدارشناسی و تمرکز بر مفاهیم تجسم (<span dir="LTR">embodiment</span>) و ادراک (<span dir="LTR">perception</span>) بود. این ایده&zwnj;ها در کتاب &laquo;پدیدارشناسی ادراک&raquo; کاویده شده&zwnj;اند. مرلو-پونتی دوتایی دکارتیِ بدن/ذهن را به نقد می&zwnj;کشد و خواستار فروپاشی این شیوه&zwnj;ی دوبینانه&zwnj;ی فهمیدنِ انسان&zwnj;هاست. وی تاکید می&zwnj;کند که انسان&zwnj;ها را نباید صرفا &ndash; یا عمدتا - ذهن&zwnj;های اندیشه&zwnj;ورز غیرمتجسم در نظر گرفت، بل باید بدن&zwnj;هایی دانست که با دنیای مادی در ارتباط هستند. پس، بدن&zwnj;ها چیزی انتزاعی نیستند، بل باشنده&zwnj;های واقعی در جهانی هستند که ادراک در آن رخ می&zwnj;دهد و سوژگانی شکل می&zwnj;گیرد. از دید مرلو-پونتی، جهان همانا اساس و بنیاد تجربه است. سوژگانی، سوژگانیِ این جهانی است، جدا یا منفصل از این جهان نیست، و آن&zwnj;چه مولو-پونتی &laquo;اصالت ادراک&raquo; می&zwnj;نامد سوژگانی را موجود می&zwnj;کند. دست&zwnj;رسی ما به این جهان از طریق بدن است، و نه از طریق ذهن یا که صرفا از طریق ذهن. برخلاف گفته&zwnj;ی دکارت که &laquo;می&zwnj;اندیشم، پس هستم&raquo;، هستیْ اندیشیدن نیست، تجسم است. به راستی هم، همه&zwnj;ی اندیشیدن همانا تجسم است؛ اندیشیدن از خودآگاهی منتج می&zwnj;شود، و خودآگاهی نیز از اداراکات تنانه&zwnj;ی سوژه ایجاد می&zwnj;شود. این ادراکات زیربنای عقل&zwnj;گرایی و دیگر عملیات&zwnj;های آگاهانه و منطقی&zwnj;ای است که بر معنای ادراکات انجام می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">انسان&zwnj;ها، از نگاه هوسرلی (که وامدار فلسفه&zwnj;ی دکارتی است) باشنده&zwnj;هایی هستند که حدِ مشترک&zwnj;شان خودآگاهی است. مرلو-پونتی اما برخلاف این نگاه، تاکید دارد که هویت انسان &ndash; یا سوژگانی آن&zwnj;ها &ndash; تا اندازه&zwnj;ی زیادی از سوی جسمانیت یا بدن آن&zwnj;ها شکل می&zwnj;گیرد. وی بنابراین بر مرکزیت بدن و تاثیر بدن بر ادراک ما از جهانِ تجربه&zwnj;شده تاکید می&zwnj;کند. وی می&zwnj;گوید دانشی که ما از این جهان داریم محصول ادراکِ واقعی است و نه محصولِ اندیشه&zwnj;ی انتزاعی یا حاصل کارکرد ذهن یا خودآگاهیِ نامتجسم. به کوتاه سخن، مرلو-پونتی در بحث تجربه&zwnj;ی ما از این جهان، بدن را بر ذهن اولویت می&zwnj;دهد. خودِ ادراکْ مجسم است: ادراکات ما انتزاع&zwnj;های ناتنانه نیستند، بل درون بدن وجود دارند. ادراک فقط در جهانِ تجربه&zwnj;ی زیسته روی می&zwnj;دهد. ادراکی که انتزاعی باشد و برگذشته از تنِ زیسته باشند یا بیرون از تنِ زیسته قرار بگیرند، وجود ندارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مرلو-پونتی می&zwnj;گوید از طریق تجربه&zwnj;ی زیسته است که ما دانشی از این جهان کسب می&zwnj;کنیم. وی می&zwnj;گوید فعالیت&zwnj;های بدن در این جهان، تجربه&zwnj;ی زیسته را برمی&zwnj;سازد. چنین تجربه&zwnj;ای هرگز ایستا و ثابت نیست، بل همیشه در حال شدن است. ما هم تجربه&zwnj;ی زیسته&zwnj;مان را شکل می&zwnj;دهیم و هم تجربه&zwnj;ی زیسته ما را شکل می&zwnj;دهد. ذهنی که ابژه&zwnj;ها را درک می&zwnj;کند، در بدنِ ما تجسم یافته است. ادراک و خودآگاهی از تجربه&zwnj;ی زیسته در این جهان جدا نیستند یا شکلِ متعالیِ تجربه&zwnj;ی زیسته نیستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ادراک مسقیما به بدنِ زیسته متصل است. منظور مرلو-پونتی از بدنِ زیسته همانا هم بدنی است که این جهان را تجربه می&zwnj;کند و هم بدنی است که [در این جهان] تجربه می&zwnj;شود. سوژه (یا فرد) ادراکی را می&zwnj;ورزد که متجسم است. پس این تجسمْ اتصال&zwnj;گاهی به دنیای بیرونی و پدیداری و تجربه&zwnj;شده است. انسان&zwnj;ها از مولفه&zwnj;های خودآگاه تشکیل شده&zwnj;اند، اما این ویژگی&zwnj;های تنانه&zwnj;ی ماست که مشخص می&zwnj;کند چه کسی هستیم. به رغم تاکید فیلسوفان پرنفوذی که خودآگاهی را در ایجاد معنای انسان بنیادین می&zwnj;دانند، مرلو-پونتی اما می&zwnj;گوید تمام تجربه&zwnj;ی ما از این جهان یا فهم ما از این جهان اساسا از بدن ما یا ذهنِ متجسمِ ما منتج می&zwnj;شود. ادراک زیربنای مقوله&zwnj;بندی یا نظریه&zwnj;پردازی است، حتی اگر بگویند که ما درباره&zwnj;ی جهانی اندیشیده&zwnj;ایم و مفهوم&zwnj;پردازی کرده&zwnj;ایم که فقط تجربه&zwnj;ی مادی و ثانوی ازش داریم. این جهان را می&zwnj;توان فقط از زاویه&zwnj;ی زمان و مکانِ مادی نگریست. همان&zwnj;طور که مرلو-پونتی می&zwnj;گوید: &laquo;بدنِ ما در جهان همان جایگاه را دارد که قلب در یک ارگانیسم: بدن، منظره&zwnj;ی مشهود را پیوسته زنده نگه می&zwnj;دارد، زندگی را به درون&zwnj;اش می&zwnj;دمد و آن را داخل نگه می&zwnj;دارد، و با آن یک سیستم را شکل می&zwnj;دهد&raquo; (&laquo;پدیدارشناسی ادراک&raquo; ص ۲۳۵).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یکی از ایده&zwnj;های کلیدی در آثار مرلو-پونتی، ایده&zwnj;ی تجسم است. طبق گفته&zwnj;ی مرلو-پونتی، این فقط ذهن نیست که جهان را درک می&zwnj;کند و تجربه می&zwnj;کند و بازنمایی می&zwnj;دهد (که یک دیدگاه سنتی فلسفی است که محوریت را به ذهن می&zwnj;دهد). بل، مفهوم تجسم تاکید دارد که بدن نقشی محوری در تجربه&zwnj;ی فرد از جهان بازی می&zwnj;کند. همان&zwnj;طور که مرلو-پونتی می&zwnj;گوید، جهانْ ابژه&zwnj;ای بیرونی نیست که ما به&zwnj;اش می&zwnj;اندیشیم، بل زمینه&zwnj;ای برای ادراکات و تجربه&zwnj;های ماست. پس، چیزهای بیرونی&zwnj;ای که ما در این جهان به&zwnj;عنوان ابژه درک&zwnj;شان می&zwnj;کنیم، محصول تجربه&zwnj;ی بدنِ ما از آن&zwnj;هاست، نه صرفا محصول شناسایی آن&zwnj;ها توسط خودآگاهی. ایده&zwnj;های فلسفی&zwnj;ای که معتقدند همه&zwnj;ی ادراکات ما را خودآگاهی انجام می&zwnj;دهد، به خطا رفته&zwnj;اند. اگر از مرلو-پونتی بپرسیم، ما بدون بدن نمی&zwnj;توانیم خودآگاهی داشته باشیم؛ بدن و ذهن به&zwnj;طور جدانشدنی به هم گره خورده&zwnj;اند. بنابراین، سوژگانی نیز متجسم است. از دید مرلو-پونتی، دانشِ متجسم مانع از امکانِ وجودِ دانشِ خودپیرویی می&zwnj;شود که پیش از یا بدونِ بدن کسب شده است. واکاوی این جهان همیشه فعالیتِ یک ذهنِ متجسم است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مرلو-پونتی مفهوم بدن-سوژه را در &laquo;پدیدارشناسی ادراک&raquo; استفاده کرده تا به این ایده اشاره کند که بدن و ذهن و جهان کاملا در هم تنیده&zwnj;اند و آن&zwnj;طور که اندیشه&zwnj;ی دکارتی تاکید دارد از هم جدا نیستند. پدیدارشناسی مرلو-پونتی به دنبال فهمیدنِ این تقاطع [بدن و ذهن و جهان] است، نه این&zwnj;که بخواهد خودآگاهیِ تغییرناپذیری را اثبات کند تا از جهانی که بدن تجربه&zwnj;اش کرده درگذرد. گفتیم که مرلو-پونتی تاکید داشت بدنْ فرد را به جهان متصل کرده است، حالا ایده&zwnj;ی بدن-سوژه تاکیدی بر این تاکید مرلو-پونتی است. دوتاانگاری دکارتی به این اتصال&zwnj;گاه راه ندارد. ذهنی وجود ندارد که غیرمتجسم باشد و ابژه&zwnj;های بیرونیِ جهان را مشاهده کند. ما به واسطه&zwnj;ی حضور بدن&zwnj;مان است که در این جهان زندگی می&zwnj;کنیم. سوژه و ابژه یک یگانگی است، نه یک دوتایی. یعنی ما نباید آن&zwnj;ها را قلمروهایی جدا از هم تصور کنیم، بل دو جنبه&zwnj;ی باشنده&zwnj;ای است که &ndash; متجسم است &ndash; و در این جهان وجود دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرلو-پونتی و دین</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">کتاب&zwnj;ها و مقالات و کنفرانس&zwnj;ها و درس&zwnj;هایی که درباره&zwnj;ی دین و بدن هستند، اینک جهان&zwnj;گیر شده&zwnj;اند. ایده&zwnj;های مرلو-پونتی درباره&zwnj;ی اصالت ادراک حالا تازه&zwnj;تازه در اندیشیدن ما درباره&zwnj;ی دین وارد می&zwnj;شوند و ما دین را چیزی می&zwnj;دانیم که به&zwnj;طور مادی و از طریق بدن تجربه می&zwnj;شود. نگاه غربی به دین، که پارادایمی دکارتی داشت، تمایل دارد تا دین را چیزی بداند که عمدتا با باورهای فرد (یا ذهن خودآگاه) سر و کار دارد. گرچه استثناهایی هم وجود دارد اما بدن را معمولا به&zwnj;مثابه&zwnj;ی آفتی برای تحققِ نفسِ مطمئنه (یا امیال روحانی) می&zwnj;دانستند. ریاضت&zwnj;های مذهبی یکی از آن کنش&zwnj;هایی است که برای تنبیه و منضبط ساختنِ بدن به کار می&zwnj;رود تا اثرِ راستینِ دین در ذهن کارگر افتد و بدون وقفه پیش رود. نظریه&zwnj;ی مرلو-پونتی، جایگزینِ مهمی برای این دیدگاه&zwnj;های سنتی ارائه می&zwnj;دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>برای مطالعات بیش&zwnj;تر</strong></p> <p dir="RTL">از مرلو-پونتی</p> <p class="rteleft">Phenomenology of Perception. 2nd ed. Translated by Colin Smith. London and New York: Routledge, 2002.</p> <p class="rteleft">The Structure of Behavior. Translated by Alden L.Fisher. Boston: Beacon Press, 1963.</p> <p class="rteleft">The Visible and the Invisible. Edited by Claude Lefort and translated by Alphonso Lingis. Evanston: Northwestern University Press, 1968.</p> <p class="rteleft">The Primacy of Perception. Translated by James M.Edie. Evanston, IL.: Northwestern University Press, 1964.</p> <p class="rteleft">The Essential Writings of Merleau-Ponty. Edited by Alden L.Fisher. New York: Harcourt, Brace and World, 1969.</p> <p class="rteright" dir="ltr">درباره&zwnj;ی مرلو-پونتی</p> <p class="rteleft">Barral, Mary Rose. Merleau-Ponty: The Role of the Body-Subject in Interpersonal Relations. Pittsburgh: Duquesne University Press, 1965</p> <p class="rteleft">Csordas, Thomas J. The Sacred Self: A Cultural Phenomenology of Charismatic Healing. Berkeley: University of California Press, 1997</p> <p class="rteleft">&mdash;&mdash;. Body/Meaning/Healing. New York: Palgrave, 2000</p> <p class="rteleft">Dillon, M.C. Merleau-Ponty&rsquo;s Ontology. 2nd ed. Evanston: Northwestern University Press, 1997.</p> <p class="rteleft">Evans, Fred, and Leonard Lawlor, eds. Chiasms: Merleau-Ponty&rsquo;s Notion of Flesh. Albany: State University of New York Press, 2000</p> <p class="rteleft">Langer, Monika M. Merleau-Ponty&rsquo;s Phenomenology of Perception: A Guide and Commentary. Tallahassee: Florida State University Press, 1989.</p> <p class="rteleft">Priest, Stephen. Merleau-Ponty. London and New York: Routledge, 1998.</p> <p class="rteleft">Primozic, Daniel Thomas. On Merleau-Ponty. Belmont, CA: Wadsworth, 2001.</p> <p class="rteleft">Wyschogrod, Edith. Saints and Postmodernism: Revisioning Moral Philosophy. Chicago: University of Chicago Press, 1990.</p> <p>&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>◄توضیح مترجم:</strong></p> <p dir="RTL">آنچه خواندید فصلی از کتاب &quot;نظریه برای پژوهش&zwnj;های دینی&quot; بود.</p> <p dir="RTL">این کتاب فصل به فصل به صورتی آزاد (آزاد با هدف فهم&zwnj;پذیری بیشتر) ترجمه شده و در سایت زمانه منتشر می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">فصل&zwnj;های این کتاب مستقل از هم هستند و در نتیجه لازم نیست برای مطالعه&zwnj;ی هر کدام از آنها فصل&zwnj;های پیشین را خوانده باشیم.</p> <p dir="RTL">مشخصات متن اصلی کتاب چنین است:</p> <p class="rteleft">William E. Deal &amp; Timothy K. Beal: Theory for religious studies, New York 2004</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>بخش&zwnj;های پیشین:</strong></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2011/12/07/8870">نظریه و اهمیت آن در دین&zwnj;پژوهی</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2011/12/21/9167">زیگموند فروید</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/01/04/9692">کارل مارکس</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/01/17/10152">فردریش نیچه</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/01/31/10656">فردینان دو سوسور</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/02/15/11083">لویی آلتوسر</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/03/01/11513">میخائیل باختین</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/03/14/11928">رلان بارت</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/04/01/12510">ژرژ باتای</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/04/10/13002">ژان بودریار</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/04/25/13564">والتر بنیامین</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/05/08/14126">پیر بوردیو</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/05/22/14684">جودیت باتلر</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/06/03/15195">هلن سیکسو</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/06/20/15964">ژیل دلوز و فلیکس گاتاری</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/07/17/17042">ژاک دریدا</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/08/01/17759">میشل فوکو</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/08/15/18371">هانس-گئورگ گادامر</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/08/29/18905">لوس ایریگاری</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/09/12/19521">ژولیا کریستوا</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://zamanehdev.redbee.nl/u/?p=20013">ژاک لاکان</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/10/09/20397">آنری لوفِوْر</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/10/24/20898">ایمانوئل لویناس</a></p> <p dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2012/11/07/20897">ژان فرانسوا لیوتار</a></p>

ویلیام دیل و تیموتی بیل − موریس مرلو-پونتی (۱۹۰۸ - ۱۹۶۱) روشنفکر فرانسوی‌ای بود که علاقه‌ی ویژه‌ای به ماهیت خودآگاهی انسان به‌مثابه‌ی تجربه‌ی متجسم داشت. وی در فرانسه (شهر روشفو) به دنیا آمد. در اکول نرمال سوپریور تحصیل کرد و در همان‌جا بود که از طریق آثار هوسرل و هایدگر به پدیدارشناسی (بررسی فلسفی ادراکِ چیزها) علاقه‌مند شد. بعد از فارغ‌التحصیلی‌اش در ۱۹۳۰، در دبیرستان‌های متفاوتی آموزگاری کرد. در دهه‌ی ۱۹۳۰ با نشریه‌ی کاتولیکی و چپ‌گرای «اسپریت» همکاری می‌کرد.

مرلو-پونتی در آغاز جنگ جهانی دوم به‌عنوان افسر به ارتش فرانسه پیوست. در طول سال‌های اشغال فرانسه به‌دست آلمان، در مقاومت فرانسه مشارکت داشت. در آن سال‌ها در پاریس آموزگاری می‌کرد و همان هنگام بود که کتاب «پدیدارشناسیِ ادراک» را نوشت (چاپ نخست فرانسوی: ۱۹۴۵). این کتاب را مهم‌ترین اثر مرلو-پونتی می‌دانند. پس از جنگ نشریه‌ی اگزیستانسیالیستی «دوران مدرن» (Les Temps Modernes) را همراه با ژان-پل سارتر و سیمون دوبوار بنیاد نهاد. در ۱۹۵۲ پس از ناسازگاری‌های سیاسی مکرری که با سارتر بر سر حمایت از کره‌ی شمالی در جنگِ دو کره داشت، از هیات سردبیریِ این نشریه استعفا کرد. مرلو-پونتی پس از جنگ، استاد دانشگاه سوربن (از ۱۹۵۲ تا زمان مرگ‌اش) و کالج دو فرانس شد.

فلسفه‌ی مرلو-پونتی

تمرکز اندیشه‌ی مرلو-پونتی بر درکِ ماهیتِ زیسته و متجسمِ خودآگاهی و ادراک انسان است. از میان نظریه‌پردازان مطرحی که تحت تاثیر آثار مرلو-پونتی بودند می‌توان به کلود لوی-استروس، میشل فوکو، پل ریکور، و لویی آلتوسر اشاره کرد. اخیرا نیز دانشمندان اجتماعی از آثار مرلو-پونتی بهره می‌گیرند تا پیش‌فرض‌های سنتی در روابط بین بدن و ذهن و ماهیتِ تجربه‌ی انسانی را به نقد کشند. وی هم‌چنین دین‌پژوهانی را متاثر از خود کرده است که به فهم تجربه‌ی دینی به‌مثابه‌ی ادارکِ متجسم علاقه‌مندند (برای نمونه، بررسی تامس سورداس (انسان‌شناسِ دین) از شفابخشی دینی؛ بنگرید به «بدن / معنا / شفابخشی» و «خویشتن مقدس»).

ما برای فهمیدن نگاه فلسفیِ مرلو-پونتی باید نگاهی مختصر به پدیدارشناسی بینندازیم؛ از این زاویه است که می‌توان از قسمت اعظم اندیشه‌ی وی آگاه شد. پدیدارشناسی، همان‌طور که از نام‌اش پیداست، پدیدار‌ها (هر چیزی که مستقیما به‌وسیله‌ی حواس درک شود) را می‌کاود. ادموند هوسرل، بنیان‌گذار پدیدارشناسی می‌گوید گرچه ناممکن است که بتوان برای وجود مستقل ابژه‌هایی که از طریق حواس درک می‌شوند برهان‌های فلسفی ساخت، انسان‌ها اما دنیای بیرون را به‌عنوان ابژه‌های خودآگاه – صرف نظر از جایگاه نهایی هستی‌شناختیِ این ابژه‌ها – تجربه می‌کنند. هوسرل می‌گوید ما باید دغدغه‌ی برهان‌ها و دیگر پرسش‌هایی که هنوز پاسخی قطعی نگرفته‌اند را «موقتا کنار بگذاریم». مرلو-پونتی در عوض پیشنهاد می‌کند که باید تمرکزمان را روی پژوهیدن ادراکات حسی‌ای بگذاریم که تجربه‌های ما از ایده‌ها و انگاره‌ها و عواطف و ابژه‌ها و چیزهایی می‌سازد که از طریق خودآگاهی درک می‌شوند. دغدغه‌ی اصلی همانا تجربه‌ی این ابژه‌هایی است که توجه‌ی ما را درگیر خود می‌سازند، و نه واکاوی جایگاهی که آن‌ها مستقل از خودآگاهی ما دارند. بنابراین هوسرل پدیدارشناسی را به‌عنوان واکاوی تجربه‌هایی ایجاد کرد که محصول خودآگاهی ما از ابژه‌های بیرونی است.

سهم روشنفکرانه‌ی مرلو-پونتی تا حدودی گسترش نسخه‌ی هوسرلیِ پدیدارشناسی و تمرکز بر مفاهیم تجسم (embodiment) و ادراک (perception) بود. این ایده‌ها در کتاب «پدیدارشناسی ادراک» کاویده شده‌اند. مرلو-پونتی دوتایی دکارتیِ بدن/ذهن را به نقد می‌کشد و خواستار فروپاشی این شیوه‌ی دوبینانه‌ی فهمیدنِ انسان‌هاست. وی تاکید می‌کند که انسان‌ها را نباید صرفا – یا عمدتا - ذهن‌های اندیشه‌ورز غیرمتجسم در نظر گرفت، بل باید بدن‌هایی دانست که با دنیای مادی در ارتباط هستند. پس، بدن‌ها چیزی انتزاعی نیستند، بل باشنده‌های واقعی در جهانی هستند که ادراک در آن رخ می‌دهد و سوژگانی شکل می‌گیرد. از دید مرلو-پونتی، جهان همانا اساس و بنیاد تجربه است. سوژگانی، سوژگانیِ این جهانی است، جدا یا منفصل از این جهان نیست، و آن‌چه مولو-پونتی «اصالت ادراک» می‌نامد سوژگانی را موجود می‌کند. دست‌رسی ما به این جهان از طریق بدن است، و نه از طریق ذهن یا که صرفا از طریق ذهن. برخلاف گفته‌ی دکارت که «می‌اندیشم، پس هستم»، هستیْ اندیشیدن نیست، تجسم است. به راستی هم، همه‌ی اندیشیدن همانا تجسم است؛ اندیشیدن از خودآگاهی منتج می‌شود، و خودآگاهی نیز از اداراکات تنانه‌ی سوژه ایجاد می‌شود. این ادراکات زیربنای عقل‌گرایی و دیگر عملیات‌های آگاهانه و منطقی‌ای است که بر معنای ادراکات انجام می‌شود.

انسان‌ها، از نگاه هوسرلی (که وامدار فلسفه‌ی دکارتی است) باشنده‌هایی هستند که حدِ مشترک‌شان خودآگاهی است. مرلو-پونتی اما برخلاف این نگاه، تاکید دارد که هویت انسان – یا سوژگانی آن‌ها – تا اندازه‌ی زیادی از سوی جسمانیت یا بدن آن‌ها شکل می‌گیرد. وی بنابراین بر مرکزیت بدن و تاثیر بدن بر ادراک ما از جهانِ تجربه‌شده تاکید می‌کند. وی می‌گوید دانشی که ما از این جهان داریم محصول ادراکِ واقعی است و نه محصولِ اندیشه‌ی انتزاعی یا حاصل کارکرد ذهن یا خودآگاهیِ نامتجسم. به کوتاه سخن، مرلو-پونتی در بحث تجربه‌ی ما از این جهان، بدن را بر ذهن اولویت می‌دهد. خودِ ادراکْ مجسم است: ادراکات ما انتزاع‌های ناتنانه نیستند، بل درون بدن وجود دارند. ادراک فقط در جهانِ تجربه‌ی زیسته روی می‌دهد. ادراکی که انتزاعی باشد و برگذشته از تنِ زیسته باشند یا بیرون از تنِ زیسته قرار بگیرند، وجود ندارد.

مرلو-پونتی می‌گوید از طریق تجربه‌ی زیسته است که ما دانشی از این جهان کسب می‌کنیم. وی می‌گوید فعالیت‌های بدن در این جهان، تجربه‌ی زیسته را برمی‌سازد. چنین تجربه‌ای هرگز ایستا و ثابت نیست، بل همیشه در حال شدن است. ما هم تجربه‌ی زیسته‌مان را شکل می‌دهیم و هم تجربه‌ی زیسته ما را شکل می‌دهد. ذهنی که ابژه‌ها را درک می‌کند، در بدنِ ما تجسم یافته است. ادراک و خودآگاهی از تجربه‌ی زیسته در این جهان جدا نیستند یا شکلِ متعالیِ تجربه‌ی زیسته نیستند.

ادراک مسقیما به بدنِ زیسته متصل است. منظور مرلو-پونتی از بدنِ زیسته همانا هم بدنی است که این جهان را تجربه می‌کند و هم بدنی است که [در این جهان] تجربه می‌شود. سوژه (یا فرد) ادراکی را می‌ورزد که متجسم است. پس این تجسمْ اتصال‌گاهی به دنیای بیرونی و پدیداری و تجربه‌شده است. انسان‌ها از مولفه‌های خودآگاه تشکیل شده‌اند، اما این ویژگی‌های تنانه‌ی ماست که مشخص می‌کند چه کسی هستیم. به رغم تاکید فیلسوفان پرنفوذی که خودآگاهی را در ایجاد معنای انسان بنیادین می‌دانند، مرلو-پونتی اما می‌گوید تمام تجربه‌ی ما از این جهان یا فهم ما از این جهان اساسا از بدن ما یا ذهنِ متجسمِ ما منتج می‌شود. ادراک زیربنای مقوله‌بندی یا نظریه‌پردازی است، حتی اگر بگویند که ما درباره‌ی جهانی اندیشیده‌ایم و مفهوم‌پردازی کرده‌ایم که فقط تجربه‌ی مادی و ثانوی ازش داریم. این جهان را می‌توان فقط از زاویه‌ی زمان و مکانِ مادی نگریست. همان‌طور که مرلو-پونتی می‌گوید: «بدنِ ما در جهان همان جایگاه را دارد که قلب در یک ارگانیسم: بدن، منظره‌ی مشهود را پیوسته زنده نگه می‌دارد، زندگی را به درون‌اش می‌دمد و آن را داخل نگه می‌دارد، و با آن یک سیستم را شکل می‌دهد» («پدیدارشناسی ادراک» ص ۲۳۵).

یکی از ایده‌های کلیدی در آثار مرلو-پونتی، ایده‌ی تجسم است. طبق گفته‌ی مرلو-پونتی، این فقط ذهن نیست که جهان را درک می‌کند و تجربه می‌کند و بازنمایی می‌دهد (که یک دیدگاه سنتی فلسفی است که محوریت را به ذهن می‌دهد). بل، مفهوم تجسم تاکید دارد که بدن نقشی محوری در تجربه‌ی فرد از جهان بازی می‌کند. همان‌طور که مرلو-پونتی می‌گوید، جهانْ ابژه‌ای بیرونی نیست که ما به‌اش می‌اندیشیم، بل زمینه‌ای برای ادراکات و تجربه‌های ماست. پس، چیزهای بیرونی‌ای که ما در این جهان به‌عنوان ابژه درک‌شان می‌کنیم، محصول تجربه‌ی بدنِ ما از آن‌هاست، نه صرفا محصول شناسایی آن‌ها توسط خودآگاهی. ایده‌های فلسفی‌ای که معتقدند همه‌ی ادراکات ما را خودآگاهی انجام می‌دهد، به خطا رفته‌اند. اگر از مرلو-پونتی بپرسیم، ما بدون بدن نمی‌توانیم خودآگاهی داشته باشیم؛ بدن و ذهن به‌طور جدانشدنی به هم گره خورده‌اند. بنابراین، سوژگانی نیز متجسم است. از دید مرلو-پونتی، دانشِ متجسم مانع از امکانِ وجودِ دانشِ خودپیرویی می‌شود که پیش از یا بدونِ بدن کسب شده است. واکاوی این جهان همیشه فعالیتِ یک ذهنِ متجسم است.

مرلو-پونتی مفهوم بدن-سوژه را در «پدیدارشناسی ادراک» استفاده کرده تا به این ایده اشاره کند که بدن و ذهن و جهان کاملا در هم تنیده‌اند و آن‌طور که اندیشه‌ی دکارتی تاکید دارد از هم جدا نیستند. پدیدارشناسی مرلو-پونتی به دنبال فهمیدنِ این تقاطع [بدن و ذهن و جهان] است، نه این‌که بخواهد خودآگاهیِ تغییرناپذیری را اثبات کند تا از جهانی که بدن تجربه‌اش کرده درگذرد. گفتیم که مرلو-پونتی تاکید داشت بدنْ فرد را به جهان متصل کرده است، حالا ایده‌ی بدن-سوژه تاکیدی بر این تاکید مرلو-پونتی است. دوتاانگاری دکارتی به این اتصال‌گاه راه ندارد. ذهنی وجود ندارد که غیرمتجسم باشد و ابژه‌های بیرونیِ جهان را مشاهده کند. ما به واسطه‌ی حضور بدن‌مان است که در این جهان زندگی می‌کنیم. سوژه و ابژه یک یگانگی است، نه یک دوتایی. یعنی ما نباید آن‌ها را قلمروهایی جدا از هم تصور کنیم، بل دو جنبه‌ی باشنده‌ای است که – متجسم است – و در این جهان وجود دارد.

مرلو-پونتی و دین

کتاب‌ها و مقالات و کنفرانس‌ها و درس‌هایی که درباره‌ی دین و بدن هستند، اینک جهان‌گیر شده‌اند. ایده‌های مرلو-پونتی درباره‌ی اصالت ادراک حالا تازه‌تازه در اندیشیدن ما درباره‌ی دین وارد می‌شوند و ما دین را چیزی می‌دانیم که به‌طور مادی و از طریق بدن تجربه می‌شود. نگاه غربی به دین، که پارادایمی دکارتی داشت، تمایل دارد تا دین را چیزی بداند که عمدتا با باورهای فرد (یا ذهن خودآگاه) سر و کار دارد. گرچه استثناهایی هم وجود دارد اما بدن را معمولا به‌مثابه‌ی آفتی برای تحققِ نفسِ مطمئنه (یا امیال روحانی) می‌دانستند. ریاضت‌های مذهبی یکی از آن کنش‌هایی است که برای تنبیه و منضبط ساختنِ بدن به کار می‌رود تا اثرِ راستینِ دین در ذهن کارگر افتد و بدون وقفه پیش رود. نظریه‌ی مرلو-پونتی، جایگزینِ مهمی برای این دیدگاه‌های سنتی ارائه می‌دهد.

برای مطالعات بیش‌تر

از مرلو-پونتی

Phenomenology of Perception. 2nd ed. Translated by Colin Smith. London and New York: Routledge, 2002.

The Structure of Behavior. Translated by Alden L.Fisher. Boston: Beacon Press, 1963.

The Visible and the Invisible. Edited by Claude Lefort and translated by Alphonso Lingis. Evanston: Northwestern University Press, 1968.

The Primacy of Perception. Translated by James M.Edie. Evanston, IL.: Northwestern University Press, 1964.

The Essential Writings of Merleau-Ponty. Edited by Alden L.Fisher. New York: Harcourt, Brace and World, 1969.

درباره‌ی مرلو-پونتی

Barral, Mary Rose. Merleau-Ponty: The Role of the Body-Subject in Interpersonal Relations. Pittsburgh: Duquesne University Press, 1965

Csordas, Thomas J. The Sacred Self: A Cultural Phenomenology of Charismatic Healing. Berkeley: University of California Press, 1997

——. Body/Meaning/Healing. New York: Palgrave, 2000

Dillon, M.C. Merleau-Ponty’s Ontology. 2nd ed. Evanston: Northwestern University Press, 1997.

Evans, Fred, and Leonard Lawlor, eds. Chiasms: Merleau-Ponty’s Notion of Flesh. Albany: State University of New York Press, 2000

Langer, Monika M. Merleau-Ponty’s Phenomenology of Perception: A Guide and Commentary. Tallahassee: Florida State University Press, 1989.

Priest, Stephen. Merleau-Ponty. London and New York: Routledge, 1998.

Primozic, Daniel Thomas. On Merleau-Ponty. Belmont, CA: Wadsworth, 2001.

Wyschogrod, Edith. Saints and Postmodernism: Revisioning Moral Philosophy. Chicago: University of Chicago Press, 1990.

◄توضیح مترجم:

آنچه خواندید فصلی از کتاب "نظریه برای پژوهش‌های دینی" بود.

این کتاب فصل به فصل به صورتی آزاد (آزاد با هدف فهم‌پذیری بیشتر) ترجمه شده و در سایت زمانه منتشر می‌شود.

فصل‌های این کتاب مستقل از هم هستند و در نتیجه لازم نیست برای مطالعه‌ی هر کدام از آنها فصل‌های پیشین را خوانده باشیم.

مشخصات متن اصلی کتاب چنین است:

William E. Deal & Timothy K. Beal: Theory for religious studies, New York 2004

بخش‌های پیشین:

این مطلب را پسندیدید؟ کمک مالی شما به ما این امکان را خواهد داد که از این نوع مطالب بیشتر منتشر کنیم.

آیا مایل هستید ما را در تحقیق و نوشتن تعداد بیشتری از این‌گونه مطالب یاری کنید؟

.در حال حاضر امکان دریافت کمک مخاطبان ساکن ایران وجود ندارد

توضیح بیشتر در مورد اینکه چطور از ما حمایت کنید

نظر بدهید

در پرکردن فرم خطایی صورت گرفته

نظرها

  • ع.دهقانی

    جناب پرنیان: معادل و ترجمه embodiment که هسته مرکزی اندیشه های مرلو پونتی است تجسم نیست بلکه متجسد است. یعنی اینکه ذهن بیرون از بدن نیست و بدن و ذهن در رابطه دایمی با یکدیگر هستند.

  • کاربر مهمان

    برای embodiment تن‌مندی یا تنیدگی را پیشنهاد می‌کنم. یکی از ویژگی‌های برگردان خوب پایبندی به زبان و به‌کرد زبان است. برگردانی انباشته از واژه‌های نا-فارسی، خواه انگلیسی یا عربی، به زبان ستم می‌کند.

  • ع.دهقانی

    کاربر محترم سره نویس: اگر کلمات عربی را فارسی بیرون به ریزیم زبان فارسی برای هیج یک از مفهومات علمی و فلسفی کلمه ای ندارد. لطف کنید و برای درجه و زاویه و منحنی و هندیه هذلولی و رقومی و ترسیمی و تحلیلی و شعاع و قطر و دایره و مربع و مستطیل و ثانیه و دقیقه و درجه و صلبیه و قرنیه و عنبیه و شبکیه و زجاجیه و ملتجمه و صد ها واژه علمی معادل فارسی ا ش را پیدا کنید. ما ایرانی ها روزی هذینه خیلی بالایی -- حتی بالاتر از هذینه آن هشت سال جنگ بیخود---یه خاطر دشمنی و نفرت ازعرب و زبان عرب خواهیم پرداخت. کاری کرده ایم که همسایه های عرب مان بیشترین خریدار اسلحه در دنیا شده اند که آنها را فقط و فقط برای مقابله با تهدیدات ایران خریداری می کنند. در ایجاد این دشمنی با همسایه ها روشنفکران عاشق سره نویسی و دولت ایران مقصر هستند. این روشنفکران با همه انتقاد هایشان به جمهوری اسلامی حد اقل دز این مورد با آن در یک اردوه گاه قرار گرفته اند. این پیوند شوم روری برای مردم ایران خیلی گران تمانم خواهد شد.

  • کاربر مهمان

    چرا فایل صوتی نداره؟؟