جنگل‌های چالوس همچنان می‌سوزند و تجهیزات اطفاء حریق ناچیز است

آتش‌سوزی در جنگل‌های منطقه صعب‌العبور «الیت» مرزن‌آباد چالوس، از ۱۱ آبان ماه آغاز شده و همچنان، در آستانه هفته دوم، ادامه دارد؛ حریقی که نه‌تنها پوشش گیاهی را تهدید می‌کند، بلکه میلیون‌ها سال خاک گران‌بهای این منطقه صخره‌ای را نیز در معرض نابودی دائمی قرار داده است.

در حالی که نیروهای محیط‌بان، بومی و هلال احمر با تلاشی شبانه‌روزی در حال مقابله با شعله‌ها هستند، اظهارات معاون سازمان حفاظت محیط زیست مازندران، حاکی از ناکافی بودن امکانات برای مهار این بحران در مناطق کوهستانی است.

بالگردها ناتوان، قاطرها حامل آب!

علی‌اکبر یدالهی، معاون سازمان محیط زیست مازندران، صعب‌العبور و صخره‌ای بودن منطقه را دلیل اصلی تداوم آتش عنوان می‌کند، جایی که پوشش متراکم و لایه‌های ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متری برگ‌های کف جنگل، آتش را به‌صورت «نهفته» درون خود نگه می‌دارد و با کوچک‌ترین باد مجدداً شعله‌ور می‌شود.

اما آن‌چه عمق بحران کمبود امکانات را نشان می‌دهد، ناکامی در استفاده از فن‌آوری‌های روز است. یدالهی اعلام کرد که اعزام هلیکوپتر برای اطفای حریق به‌دلیل شدت باد ناموفق بوده است.

در غیاب تجهیزات مدرن و به‌روز، مأموران اطفاء حریق مجبورند برای انتقال آب به کانون‌های آتش، به روش‌های قرون وسطایی متوسل شوند: «انتقال آب با قاطر و دبه». هر قاطر تنها می‌تواند چهار مخزن ۲۰ لیتری آب را حمل کند و پس از آن، نیروها باید باقی مسیر را با حمل دستی دبه‌های آب، پیمایش کنند. این روش در شرایطی اتخاذ می‌شود که دسترسی به منابع آبی در منطقه به‌شدت محدود شده و چشمه‌های اطراف خشک شده‌اند.

دکل‌های هشدار، قربانی کمبود اعتبار

یکی از انتقادهای اصلی، عدم استفاده از سیستم‌های هشدار زودهنگام در این مناطق پرخطر است.

معاون سازمان محیط زیست، دلیل عدم به‌کارگیری این سیستم‌ها را هزینه هنگفت آن‌ها می‌داند و می‌گوید: «هزینه نصب یک دکل به همراه دوربین حرارتی حدود چهار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.»

هرچند نمونه‌های موفقی چون میانکاله و دشت ناز از مزایای این دوربین‌ها بهره‌مندند، اما در مناطق کوهستانی مانند الیت، کارایی دوربین به دلیل چینش یال‌ها و دامنه‌ها به شدت کاهش یافته و برای پوشش منطقه نیاز به «تعداد بی‌شماری از این دوربین‌ها و دکل‌ها» است که تأمین آن، در گرو تخصیص اعتبارات دولتی است.

در شرایطی که وسعت استان مازندران و وجود نزدیک به ۱۰۰۰ روستای حساس در مجاورت جنگل‌ها، نیازمند حدود ۲۰۰ پایگاه اطفای حریق محوری با بودجه‌ای معادل ۱۰۰ میلیارد تومان است، تنها راهکار عملی و پایدار، تقویت مشارکت جوامع محلی دیده شده است.

اگرچه برنامه‌ریزی برای ایجاد «پایگاه‌های اطفای حریق کوهستانی» و تجهیز روستاهای الیت و دلیر به تجهیزات اولیه در دستور کار قرار گرفته، اما این اقدامات در مقایسه با وسعت و فوریت بحران، بسیار ناچیز به نظر می‌رسد.

آتش‌سوزی جنگل‌های منطقه «الیت»  چالوس بار دیگر زنگ هشدار را به صدا درآورده است: تا زمانی که تکیه بر ابزارهای سنتی و نیروی انسانی خسته در نبرد با آتشی مهیب باشد و کمبود اعتبارات سد راه به‌روزرسانی و تجهیز استان شود، خطر تغییر دائمی «سیمای جنگلی» و نابودی خاک این مناطق، همچنان باقی خواهد ماند.

در سال‌های اخیر جنگل‌های ایران بارها دچار آتش‌سوزی شده و سازمان جنگل‌ها هیچ بودجه‌ای برای خرید بالگردهای بیشتر، نگهداشت و آموزش نیروهای متخصص را ندارد.

در حالی‌که جهان با استفاده از فن‌آوری‌های نوین، سامانه‌های هشدار سریع، پهپادهای هوشمند و همکاری‌های فراملی، گام‌هایی بلند برای مهار آتش‌سوزی‌های جنگلی برداشته است، در ایران همچنان کمبود تجهیزات، پراکندگی اقدامات، ضعف در آموزش وعدم پیوست فن‌آوری به سیاست‌گذاری، مانعی جدی بر سر راه مقابله مؤثر با این فاجعه زیست‌محیطی است.