ششمین روز اعتراض‌های سراسری در ایران: تیراندازی مستقیم به معترضین و بازداشت فعالان، دانشجویان و نوجوانان

اعتراضات سراسری در ایران که از هفتم دی‌ماه ۱۴۰۴ در پی سقوط بی‌سابقه ارزش پول ملی و تشدید فشارهای معیشتی آغاز شد، روز جمعه ۱۲ دی‌ماه وارد ششمین روز خود شد؛ روزی که با تداوم تجمع‌های خیابانی، افزایش شمار جان‌باختگان، تشدید فضای امنیتی و موج تازه‌ای از بازداشت‌ها همراه بود. گزارش‌ها و ویدیوهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که با وجود سرکوب شدید، شهروندان در ده‌ها شهر همچنان به اعتراض ادامه داده‌اند.

بر اساس این گزارش‌ها، شهرهای تهران، قم، همدان، مشهد، گوهردشت کرج، شیراز، اراک و یاسوج شامگاه جمعه بار دیگر شاهد تجمع‌های اعتراضی بودند. در تهران، معترضان در محله‌هایی چون نارمک، هفت‌حوض، تهران‌پارس، نازی‌آباد و ستارخان به خیابان آمدند و با حضور گسترده نیروهای امنیتی و یگان‌های ضدشورش مواجه شدند.

هم‌زمان گزارش‌های دریافتی از شهرهای مختلف حاکی از آن است که فضای امنیتی در روز جمعه به اوج خود رسیده است. در مرودشت، کوهدشت، فولادشهر و ازنا، مراسم خاکسپاری جان‌باختگان روزهای گذشته به صحنه اعتراضات گسترده مردمی تبدیل شد. در کوهدشت، مراسم تدفین امیرحسام خدایاری‌فرد، جوان ۲۱ ساله‌ای که با اصابت گلوله جان باخته بود، با حضور انبوه مردم برگزار شد. بنا بر گزارش‌ها، نیروهای امنیتی تلاش داشتند او را به‌عنوان «بسیجی» معرفی کنند، اما پدر این جوان در میان جمعیت اعلام کرد که فرزندش هیچ وابستگی به حکومت نداشته و تنها خواهان حقیقت و عدالت است.

در مرودشت استان فارس، پس از خاکسپاری خداداد شیروانی، معترضان به سمت کلانتری ۱۱ حرکت کردند. ویدیوهای منتشرشده نشان می‌دهد که نیروهای مستقر در ساختمان کلانتری با شلیک مستقیم به سوی معترضان واکنش نشان دادند و فضای شهر به شدت ملتهب شد.

در شهر ازنا نیز گزارش‌ها از کشته شدن احمدرضا امانی، کارآموز ۲۸ ساله وکالت و عضو کانون وکلای یزد، حکایت دارد. به گفته منابع حقوق بشری، او در جریان اعتراضات ۱۱ دی‌ماه با شلیک مستقیم نیروهای امنیتی جان باخته است. سینا یوسفی، وکیل حقوق بشری، اعلام کرده که احمدرضا امانی در مرحله دوم کارآموزی خود بوده و پیکر او همچنان در اختیار نهادهای امنیتی است؛ موضوعی که نگرانی و فشار روانی بر خانواده‌اش را افزایش داده است.

بر اساس گزارش منابع حقوق بشری، تاکنون دست‌کم هفت نفر در جریان اعتراضات سراسری اخیر به واسطه تیراندازی نیروهای امنیتی جان خود را از دست داده‌اند؛ هرچند برخی گزارش‌ها شمار جان‌باختگان را دست‌کم هشت نفر عنوان می‌کنند. آمار دقیق قربانیان همچنان به دلیل نبود شفافیت و محدودیت‌های شدید اطلاع‌رسانی مشخص نیست.

در یاسوج، مرکز استان کهگیلویه و بویراحمد، وضعیت به شدت ملتهب گزارش شده است. معترضان در ششمین شب اعتراضات با شعارهای تند علیه کلیت نظام به خیابان‌ها آمدند. ویدیوهای منتشرشده، استفاده گسترده از گاز اشک‌آور و برخورد خشن نیروهای امنیتی در میادین اصلی شهر را نشان می‌دهد. هم‌زمان در زاهدان، شهروندان بلوچ پس از نماز جمعه با سر دادن شعارهایی از جمله «مرگ بر دیکتاتور» همبستگی خود را با معترضان در دیگر شهرهای ایران اعلام کردند.

در کنار سرکوب خیابانی، دستگاه‌های امنیتی موج تازه‌ای از بازداشت‌ها را برای مهار اعتراضات آغاز کرده‌اند. مهشاد کشانی، فعال دانشجویی، روز ۱۰ دی‌ماه در خیابان چهارباغ اصفهان برای بار دوم بازداشت شد. او پیش‌تر در تیرماه ۱۴۰۲ به پنج سال حبس محکوم شده بود و اکنون به کانون اصلاح و تربیت زندان دولت‌آباد اصفهان منتقل شده است. گزارش‌ها حاکی است که هم‌زمان احکام حبس چندین دانشجوی دیگر نیز برای اجرا به شعبه اجرای احکام ارسال شده است.

ماهان خوبانی، نوجوان ۱۶ ساله اهل یاسوج، بعدازظهر ۱۱ دی‌ماه توسط نیروهای امنیتی بازداشت شد. تاکنون هیچ اطلاعی از محل نگهداری، وضعیت سلامت یا اتهامات انتسابی به این نوجوان در دست نیست و خانواده او در بی‌خبری کامل به سر می‌برند. بازداشت نوجوانان در جریان اعتراضات، نگرانی‌های جدی فعالان حقوق کودک را برانگیخته است.

میثاق کوچ‌پی‌ده، شهروند ساکن نوشهر، نیز در جریان تجمعات تهران بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شده است. او پیش‌تر با وثیقه سنگین سه میلیارد تومانی آزاد بود و در پرونده خود با اتهاماتی چون «توهین به مقدسات» و «نشر اکاذیب» مواجه بوده است. همچنین مهسا زارعی، فعال فرهنگی و معلم اهل کرمانشاه، روز جمعه ۱۲ دی‌ماه در محل کار خود بازداشت شد؛ اقدامی که در چارچوب فشارهای امنیتی بر صنف معلمان ارزیابی می‌شود.

در زاهدان، دست‌کم پنج شهروند بلوچ توسط نیروهای لباس‌شخصی بازداشت شده‌اند که هویت آن‌ها هنوز اعلام نشده است. در همدان نیز دادستان این شهر بدون ارائه آمار دقیق، از بازداشت شمار زیادی از شهروندان و تشکیل پرونده قضایی برای آن‌ها خبر داده است.

در واکنش به سرکوب‌ها، کنش‌های اعتراضی در میان نهادهای مدنی و صنفی نیز افزایش یافته است. ۱۱ تن از وکلای مسئول در کانون وکلای منطقه فارس، شامل استان‌های فارس و کهگیلویه و بویراحمد، در اعتراض به آنچه «سکوت و انفعال» این نهاد در قبال سرکوب اعتراضات مردمی خوانده‌اند، از سمت‌های خود استعفا دادند. این وکلا در متن استعفای خود تأکید کردند که عدم واکنش کانون وکلا با رسالت تاریخی آن به‌عنوان مدافع حق و عدالت سازگار نیست و سکوت در برابر نقض گسترده حقوق شهروندان، قابل توجیه نیست.

هم‌زمان، انجمن خانواده‌های جان‌باختگان پرواز PS752 با صدور بیانیه‌ای، ضمن اعلام همبستگی با معترضان، سرکوب خشونت‌بار اعتراضات را نقض آشکار حقوق بنیادین انسان دانست و هشدار داد که چرخه انکار حقیقت و مصونیت عاملان جنایت، همواره به تکرار فاجعه می‌انجامد. این انجمن خواستار توقف فوری سرکوب، پاسخگویی شفاف درباره کشته‌شدگان و آزادی بی‌قید و شرط تمامی بازداشت‌شدگان شد. بنیاد نرگس محمدی نیز با انتشار پیامی از داخل زندان اعلام کرد که در چنین شرایطی «سکوت جایز نیست» و ایستادن در کنار مردم یک وظیفه انسانی و اخلاقی است.

در سطح بین‌المللی، سازمان عفو بین‌الملل با ابراز نگرانی شدید از گزارش‌های مربوط به کشته‌شدن معترضان، از مقام‌های جمهوری اسلامی خواست از استفاده نامشروع از زور خودداری کرده و حقوق آزادی بیان و تجمعات مسالمت‌آمیز را رعایت کنند. این سازمان اعلام کرده که در حال بررسی گزارش‌های مربوط به کشته‌شدن معترضان است و از درخواست‌ها برای حقیقت، عدالت و جبران خسارت حمایت می‌کند.

فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل نیز اعلام کرد که تحولات اعتراضات و گزارش‌های مربوط به خشونت‌ها را با نگرانی دنبال می‌کند و از مقام‌های ایران خواست به حقوق اساسی شهروندان احترام بگذارند.

در مقابل، مقامات امنیتی و قضایی ایران با ادبیاتی تهدیدآمیز به اعتراضات واکنش نشان داده‌اند. احمدرضا رادان، فرمانده انتظامی جمهوری اسلامی، مدعی شد که پلیس با «اشراف عملیاتی» سناریوهای آنچه «دشمنان» خوانده را خنثی خواهد کرد. هم‌زمان، رئیس پلیس فتا از برخورد با انتشار ویدیوهایی که به گفته او «جعلی» و تولیدشده با هوش مصنوعی هستند، خبر داد.

گزارش‌های تأییدنشده همچنین از اختلال شدید در دسترسی به اینترنت در شهرهایی چون مرودشت، یاسوج و بخش‌هایی از تهران حکایت دارد. این محدودیت‌ها در حالی اعمال می‌شود که بنا بر برآوردهای غیررسمی، شمار مجروحان اعتراضات به بیش از ۳۳ نفر و تعداد بازداشت‌شدگان در شش روز گذشته به صدها نفر رسیده است؛ آماری که همچنان به دلیل نبود شفافیت رسمی قابل راستی‌آزمایی دقیق نیست.