جمهوری اسلامی در آستانه رویارویی منطقه‌ای؛ جابه‌جایی نیروهای آمریکا و تشدید فشارهای بین‌المللی

در حالی که ایران با گسترده‌ترین ناآرامی‌های داخلی تاریخ جمهوری اسلامی دست‌وپنجه نرم می‌کند و حکومت ایران هزاران نفر را در اعتراضات مردمی کشته است، تنش میان تهران و واشنگتن به مرحله‌ بی‌سابقه‌ای رسیده است.

یک مقام ارشد ایرانی به خبرگزاری رویترز گفته است که تهران به کشورهای همسایه از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی و ترکیه هشدار داده در صورت اقدام نظامی آمریکا علیه ایران، پایگاه‌های آمریکایی در خاک این کشورها هدف قرار خواهند گرفت.

به‌گفته این مقام، ایران همچنین از متحدان منطقه‌ای آمریکا خواسته است مانع حمله واشنگتن شوند و تماس‌های مستقیم میان عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، و استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، متوقف شده است.

همزمان یک مقام آمریکایی اعلام کرد ایالات متحده آمریکا به‌دلیل افزایش تنش‌های منطقه‌ای، بخشی از نیروهای خود را به‌طور احتیاطی از پایگاه‌های کلیدی در خاورمیانه خارج می‌کند. قطر نیز تأیید کرده است که کاهش نیروها در پایگاه هوایی العدید، بزرگ‌ترین پایگاه آمریکا در منطقه، در پاسخ به شرایط کنونی در حال انجام است.

وزارت دفاع بریتانیا نیز اعلام کرد که این کشور شماری از نیروهای خود را از یک پایگاه هوایی در قطر خارج می‌کند.

دو مقام اروپایی به رویترز گفته‌اند که مداخله نظامی آمریکا محتمل به نظر می‌رسد و حتی ممکن است ظرف ۲۴ ساعت آینده رخ دهد؛ یک مقام اسرائیلی نیز اعلام کرده که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا تصمیم به مداخله گرفته، هرچند دامنه و زمان آن هنوز روشن نیست.

دونالد ترامپ در روزهای اخیر بارها تهدید کرده در حمایت از معترضان ایرانی مداخله خواهد کرد. او در گفت‌وگو با شبکه سی‌بی‌اس وعده «اقدام بسیار قوی» در صورت اجرای احکام اعدام علیه معترضان داد و از مردم ایران خواست به اعتراض‌ها ادامه دهند و نهادها را در دست بگیرند.

این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که بنا بر اعلام مقام‌های ایرانی بیش از دو هزار نفر در جریان سرکوب اعتراضات کشته شده‌اند، در حالی که گروه‌های حقوق بشری شمار قربانیان را بیش از ۲۶۰۰ نفر اعلام می‌کنند. سیدعبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران این ناآرامی‌ها را بی‌سابقه توصیف کرده و ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه آن را «خشونت‌بارترین سرکوب در تاریخ معاصر ایران» خوانده است.

در پی قطع سراسری اینترنت که وارد ششمین روز خود شده و بنا به ارزیابی کارشناسان یکی از شدیدترین قطع ارتباطات در تاریخ جهان است، نگرانی‌ها درباره وضعیت ارتباطات افزایش یافته است.

وزیر خارجه فرانسه اعلام کرده پاریس در حال بررسی همه گزینه‌ها از جمله ارسال ترمینال‌های ماهواره‌ای یوتل‌ست برای کمک به دسترسی مردم ایران به اینترنت است.

همزمان فعالان و ناظران اینترنتی به کاربران استارلینک در ایران هشدار داده‌اند تجهیزات خود را پنهان کنند و از اشتراک‌گذاری اینترنت بپرهیزند، چرا که مقام‌های ایرانی به‌دنبال شناسایی و قطع این ترمینال‌ها هستند.

فضای امنیتی منطقه نیز به‌شدت متأثر شده است. سفارت آمریکا در عربستان سعودی به شهروندان و کارکنان خود توصیه کرده با احتیاط بیشتر عمل کرده و سفر به مناطق نظامی را محدود کنند.

هند از تمامی شهروندان خود خواسته است که ایران را ترک کنند و از حضور در مناطق اعتراضات بپرهیزند. بریتانیا نیز اعلام کرده با متحدان خود برای اعمال تحریم‌های بیشتر علیه جمهوری اسلامی همکاری می‌کند و سرکوب معترضان را به‌شدت محکوم کرده است. دولت آلمان نیز روز چهارشنبه اعلام کرد که در پی اعلام تعرفه‌های تنبیهی از سوی ایالات متحده علیه شرکای تجاری جمهوری اسلامی، روابط تجاری خود با ایران را مورد بازبینی قرار می‌دهد.

در همین حال گزارش‌هایی از افزایش خروج شهروندان ایرانی به ترکیه منتشر شده است. رویترز از ورود خانواده‌ها و افراد ایرانی به استان وان از طریق گذرگاه کاپی‌کوی خبر داده، هرچند یک مقام امنیتی ترکیه گفته وضعیت مرز «غیرعادی» نیست و تحولات به‌دقت زیر نظر قرار دارد.

در عرصه دیپلماتیک، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، تأکید کرده که روابط مسکو و تهران تحت تأثیر فشار کشورهای دیگر تغییر نخواهد کرد و دو طرف به اجرای توافق‌های دوجانبه ادامه می‌دهند. همزمان سیدمجید موسوی، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران اعلام کرده است که ذخایر موشکی ایران پس از جنگ ۱۲روزه با اسرائیل در سال گذشته افزایش یافته و آمادگی نظامی کشور در بالاترین سطح قرار دارد.

بحران ایران از یک چالش داخلی فراتر رفته و به نقطه‌ای حساس در معادلات امنیتی و سیاسی منطقه رسیده است؛ نقطه‌ای که هرگونه اشتباه محاسباتی می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای ایران به‌دنبال داشته باشد.