ابهام در سرنوشت معترضان ایران؛ عقب‌نشینی محتاطانه ترامپ و تداوم بحران اطلاعاتی

در تازه‌ترین تحول از بحران جاری در ایران، قوه قضائیه جمهوری اسلامی اعلام کرده است که عرفان سلطانی، معترض ۲۶ ساله، به اعدام محکوم نشده است. این خبر که به نقل از رسانه‌های رسمی ایران و گزارش خبرگزاری رویترز منتشر شده، در حالی اعلام می‌شود که سلطانی پیش‌تر به‌عنوان نخستین معترضی که از آغاز ناآرامی‌های اخیر به اعدام محکوم شده بود، معرفی می‌شد. خانواده او پیش‌تر گفته بودند که به آن‌ها اطلاع داده شده اجرای حکم اعدام به تعویق افتاده است.

قوه قضائیه ایران توضیح داده که اتهامات وارده به عرفان سلطانی شامل «تبانی علیه امنیت داخلی کشور و فعالیت تبلیغی علیه نظام» است و بر اساس قوانین، در صورت تأیید این اتهامات در دادگاه، مجازات اعدام برای آن‌ها پیش‌بینی نشده است. بنا بر این گزارش، سلطانی که کارمند یک فروشگاه پوشاک است، شنبه ۲۰ دی / ۱۰ ژانویه در شمال‌غرب تهران و پس از شرکت در اعتراضات بازداشت شده و هم‌اکنون در زندان مرکزی کرج نگهداری می‌شود. سازمان‌های حقوق بشری پیش‌تر اعلام کرده بودند که قرار است حکم او روز چهارشنبه اجرا شود.

همزمان با این تحول، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، در کاخ سفید اعلام کرد که از «منابع بسیار مهم در طرف مقابل» اطمینان دریافت کرده که کشتار معترضان در ایران متوقف شده و اعدام‌های برنامه‌ریزی‌شده انجام نخواهد شد. ترامپ بدون ارائه جزئیات گفت که این اطلاعات هنوز به‌طور کامل راستی‌آزمایی نشده، اما بر اساس آن‌ها فعلاً تصمیمی برای اقدام نظامی اتخاذ نکرده است. او در پاسخ به این پرسش که آیا گزینه اقدام نظامی آمریکا منتفی شده، گفت: «تماشا می‌کنیم و می‌بینیم روند چگونه پیش می‌رود.»

ترامپ در روزهای گذشته بارها از آمادگی آمریکا برای کمک به مردم ایران سخن گفته و حتی تأکید کرده بود که ایالات متحده در صورت تیراندازی به معترضان «کاملاً آماده» است. با این حال، او در اظهارات اخیر خود لحن محتاطانه‌تری اتخاذ کرده و گفته است هرچند احتمال سقوط حکومت ایران وجود دارد، اما «هر رژیمی ممکن است سقوط کند» و دوره پیش‌رو «دوره‌ای جالب» خواهد بود.

در همین چارچوب، ترامپ در گفت‌وگویی با رویترز درباره رضا پهلوی، چهره مخالف حکومت ایران و فرزند آخرین پادشاه سلسله پهلوی، گفت که او «آدم بسیار خوبی به‌نظر می‌رسد»، اما تردید دارد که بتواند در داخل ایران حمایت کافی برای به‌دست گرفتن قدرت جلب کند. ترامپ افزود که هنوز آمریکا به آن نقطه نرسیده و مشخص نیست مردم ایران رهبری او را بپذیرند یا نه.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی نیز در گفت‌وگویی با شبکه فاکس‌نیوز تأکید کرده است که «هیچ برنامه‌ای» برای اعدام معترضان وجود ندارد و «اعدام و دار زدن منتفی است». با این حال، اظهارات غلامحسین محسنی‌اژه‌ای، رئیس قوه قضائیه، در ویدئویی که خبرگزاری تسنیم منتشر کرده، حاکی از آن بود که اگر تصمیمی اتخاذ شود، باید «سریع و در زمان مناسب» انجام گیرد؛ سخنانی که همچنان ابهام‌هایی را درباره رویکرد عملی دستگاه قضائی ایجاد کرده است.

این تحولات در حالی رخ می‌دهد که به‌گفته سازمان حقوق بشر ایران، شمار کشته‌شدگان اعتراضات اخیر در ایران به دست‌کم ۳۴۲۸ نفر رسیده و بیش از ۱۰ هزار نفر بازداشت شده‌اند. ارقام اعلامی درباره کشته‌ها متفاوت است و از کمتر از دو هزار تا بیش از ۱۲ هزار نفر برآورد می‌شود. ایران سال گذشته بیش از ۱۵۰۰ زندانی را اعدام کرده و سازمان عفو بین‌الملل از جامعه بین‌المللی خواسته است برای پایان دادن به نقض نظام‌مند حقوق بشر در این کشور اقدام قاطع انجام دهد.

همزمان، قطع گسترده اینترنت در ایران که وارد هشتمین روز خود شده، موجب خلاء اطلاعاتی شده است؛ خلائی که به‌گفته پژوهشگران با موجی از ویدئوهای جعلی و تولیدشده با هوش مصنوعی پر شده است. نهاد ناظر آمریکایی نیوزگارد اعلام کرده دست‌کم هفت ویدئوی دیپ‌فیک درباره اعتراضات ایران شناسایی شده که توسط کاربران موافق و مخالف حکومت تولید شده و مجموعاً حدود ۳.۵ میلیون بازدید داشته‌اند. از جمله این ویدئوها، کلیپی است که در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شده و زنانی را نشان می‌دهد که خودروی نیروهای بسیج را تخریب می‌کنند. برخی کاربران ضدحکومتی در آمریکا نیز ویدئوهایی منتشر کرده‌اند که در آن معترضان به طور نمادین نام خیابان‌ها را به نام دونالد ترامپ تغییر می‌دهند. کارشناسان هشدار می‌دهند که این تصاویر «توهمی» می‌توانند تصاویر واقعی را تحت‌الشعاع قرار دهند.

در عرصه بین‌المللی، اظهارات ترامپ باعث کاهش حدود سه درصدی قیمت نفت و افت بهای طلا و نقره شده، چرا که نگرانی‌ها درباره اختلال در عرضه جهانی انرژی کاهش یافته است. در روزهای گذشته و همزمان با تهدیدهای آمریکا، قیمت نفت افزایش یافته بود.

از نظر امنیتی، ایران پیش از سخنان ترامپ برای چند ساعت حریم هوایی خود را بست؛ اقدامی که باعث لغو یا تغییر مسیر پروازها شد. این محدودیت پس از حدود پنج ساعت لغو شد و پروازهای شرکت‌های هواپیمایی ایرانی از سر گرفته شد. همزمان، برخی کارکنان پایگاه‌های نظامی آمریکا در قطر، کویت و عربستان به حالت آماده‌باش درآمدند و بریتانیا نیز از تخلیه بخشی از کارکنان خود از تهران خبر داد. یک مقام ارشد ایرانی گفته است که تهران به کشورهای میزبان پایگاه‌های آمریکا هشدار داده در صورت حمله، این پایگاه‌ها هدف قرار خواهند گرفت.

در واکنش به تحولات ایران، شورای امنیت سازمان ملل قرار است نشستی برای بررسی وضعیت برگزار کند و وزیران خارجه « گروه ۷» نیز اعلام کرده‌اند آماده اعمال تحریم‌های بیشتر علیه ایران هستند. در استرالیا نیز حدود ۱۰۰ معترض مقابل سفارت ایران در کانبرا تجمع کرده و خواستار تغییر رژیم شدند؛ برخی خواهان پاسخ نظامی خارجی و برخی دیگر نگران پیامدهای مداخله آمریکا بودند.

اگرچه مقامات ایران صدور و اجرای احکام اعدام را تکذیب می‌کنند و ترامپ از توقف کشتار سخن می‌گوید، اما تداوم اعتراضات، قطع ارتباطات، جنگ روایت‌ها و فشارهای بین‌المللی نشان می‌دهد بحران ایران همچنان در وضعیتی شکننده و نامطمئن قرار دارد.