کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران: ایران در صدر کشورهای با بیشترین گزارش شکنجه خبرنگاران زندانی

گزارش سالانه «سرشماری زندان‌های خبرنگاران» که کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران (CPJ) منتشر کرده، تصویری تیره از وضعیت آزادی مطبوعات در جهان ارائه می‌دهد. بر اساس این گزارش، تا ساعت ۱۲:۰۱ بامداد اول دسامبر ۲۰۲۵ (۱۰ آذر ۱۴۰۴)، دست‌کم ۳۳۰ روزنامه‌نگار به‌دلیل فعالیت حرفه‌ای خود در زندان به‌سر می‌برده‌اند. اگرچه این رقم نسبت به رکورد ۳۸۴ نفر در سال ۲۰۲۴ کاهش اندکی نشان می‌دهد، اما همچنان در سطحی «سرسختانه بالا» باقی مانده و بیش از یک دهه است که شمار خبرنگاران زندانی به زیر ۲۰۰ نفر نرسیده است.

در بخش مربوط به ایران، کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران تأکید می‌کند که اگرچه شمار روزنامه‌نگاران زندانی در این کشور در سال ۲۰۲۵ به پنج نفر کاهش یافته و فاصله زیادی با اوج ۵۵ نفره پس از اعتراضات ۱۴۰۱ (جنبش زن، زندگی، آزادی) دارد، اما شرایط بازداشت و رفتار با زندانیان همچنان بسیار نگران‌کننده است. طبق داده‌های این نهاد، بیشترین ادعاهای ثبت‌شده درباره شکنجه، ضرب‌وشتم و بدرفتاری با خبرنگاران زندانی از زمان آغاز ثبت این آمار در سال ۱۹۹۲ تاکنون، به ایران تعلق دارد؛ پس از آن اسرائیل و مصر قرار دارند.

گزارش می‌افزاید که بسیاری از خبرنگاران زندانی در ایران با اتهام‌های «ضد امنیتی» از جمله تبلیغ علیه نظام، همکاری با رسانه‌های خارج از کشور یا تهدید امنیت ملی بازداشت شده‌اند؛ اتهام‌هایی که کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران و نهادهای حقوق بشری آن‌ها را مبهم و مغایر با استانداردهای دادرسی عادلانه می‌دانند. به‌گفته این سازمان، خبرنگارانی که بر مسائل سیاسی، اعتراضات اجتماعی یا نابرابری‌های اقتصادی تمرکز دارند، بیش از دیگران در معرض بازداشت و حبس قرار می‌گیرند.

در سطح جهانی، گزارش کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران تأکید می‌کند که ۶۱ درصد از خبرنگاران زندانی با اتهام‌های «ضد دولتی» از جمله تروریسم، جاسوسی یا دریافت کمک مالی خارجی مواجه شده‌اند. بیش از یک‌سوم زندانیان در حال گذراندن احکامی بیش از پنج سال هستند و نزدیک به نیمی از آن‌ها اساساً هیچ‌گاه محکوم نشده‌اند؛ وضعیتی که نقض آشکار حقوق بین‌الملل و اصل دادرسی بدون تأخیر غیرموجه به‌شمار می‌رود. از این میان، ۲۶ درصد بیش از پنج سال بدون حکم قطعی در زندان مانده‌اند.

این گزارش، بدرفتاری در زندان‌ها را یکی از ویژگی‌های مشترک بسیاری از کشورها می‌داند. در سال ۲۰۲۵، نزدیک به یک‌سوم پرونده‌های خبرنگاران زندانی شامل گزارش‌هایی از آزار و اذیت بوده و ۲۰ درصد آن‌ها به شکنجه یا ضرب‌وشتم اشاره داشته‌اند. برخی از این موارد به آسیب‌های دائمی یا حتی مرگ منجر شده است. یک زندانی فلسطینی آزادشده، زندان را «گورستان زندگان» توصیف کرده است.

در میان بدترین زندانبانان خبرنگاران در جهان، چین با ۵۰ روزنامه‌نگار زندانی برای سومین سال متوالی در صدر قرار دارد. میانمار با ۳۰ نفر به رتبه دوم و اسرائیل با ۲۹ خبرنگار زندانی – عمدتاً فلسطینی و اغلب بدون اتهام رسمی – به رتبه سوم سقوط کرده است. آذربایجان با ۲۴ زندانی، برای نخستین‌بار از سال ۲۰۱۸ وارد فهرست ۱۰ کشور اول شده و تقریباً شمار زندانیان خود را در یک سال دو برابر کرده است. روسیه، بلاروس، مصر و اریتره نیز همچنان در میان بدترین‌ها قرار دارند.

از منظر منطقه‌ای، آسیا با ۱۱۰ خبرنگار زندانی بیشترین سهم را دارد، پس از آن اروپا و آسیای مرکزی با ۹۶ نفر و خاورمیانه و شمال آفریقا با ۷۶ نفر قرار گرفته‌اند. در منطقه خاورمیانه، افزون بر ایران، اسرائیل و مصر نقش پررنگی در آمار بازداشت‌ها دارند. در مقابل، قاره آمریکا با شش خبرنگار زندانی کمترین تعداد را ثبت کرده، هرچند کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران هشدار می‌دهد که فشار، تهدید و پیگرد قضائی علیه روزنامه‌نگاران در این منطقه نیز رو به افزایش است.

جودی گینزبرگ، مدیر کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران، در این گزارش تأکید می‌کند:

«آزار و تعقیب خبرنگاران راهی برای خاموش کردن آن‌هاست و پیامدهای عمیقی برای جامعه دارد؛ وقتی رسانه‌ها سرکوب می‌شوند، فساد بدون نظارت باقی می‌ماند و سوءاستفاده از قدرت گسترش می‌یابد.»

کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران در کنار مستندسازی، اعلام کرده که در سال ۲۰۲۵ به ۳۶ خبرنگار زندانی و ۲۹ خبرنگار آزادشده خدمات حمایتی حقوقی، پزشکی و روانی ارائه داده است؛ آماری که نسبت به پنج سال پیش نزدیک به ۲۰۰ درصد افزایش نشان می‌دهد. با این حال، این نهاد هشدار می‌دهد که بدون پاسخگویی دولت‌ها و اصلاح قوانین سرکوبگرانه، روند زندانی‌کردن روزنامه‌نگاران – از جمله در ایران – همچنان یکی از جدی‌ترین تهدیدها علیه آزادی بیان در جهان باقی خواهد ماند.