سقوط آزاد شاخص بورس در ایران

در معاملات روز دوشنبه ۶ بهمن، شاخص کل بورس در ایران با افت بیش از ۱۰۰ هزار واحدی تا محدوده ۴,۱۳ میلیون واحد پایین آمد.

شاخص هم‌وزن نیز کاهش قابل توجهی را تجربه کرد که نشان‌دهنده افت گسترده قیمت سهام در بیشتر نمادهاست. این شاخص نیز با کاهش حدود ۲۵ هزار واحد، افت داشت؛ به‌طوری‌که بیش از ۷۰ درصد نمادها در محدوده منفی معامله شدند.

هم‌زمان، ارزش معاملات خرد به حدود ۲۹ هزار میلیارد تومان رسید و بیش از ۳,۷ میلیارد سهم دست‌به‌دست شد؛ آماری که اگرچه بالاست، اما بیشتر از خروج نقدینگی و افزایش عرضه حکایت دارد تا ورود پول تازه به بازار.

بورس در روزهای شنبه و یکشنبه نیز هر بار افتی بیش از ۱۰۰ هزار واحد را تجربه کرده بود. روز یکشنبه ۵ بهمن شاخص کل بورس تهران با کاهش ۲,۶۳ درصدی و افت بیش از ۱۱۴ هزار واحدی رسید.

بورس ایران بازاری رسمی و تحت نظارت سازمان بورس است که هدف اصلی آن تأمین مالی شرکت‌ها و هدایت نقدینگی است. یکی از تفاوت‌های مهم آن با بورس‌های جهانی، وجود دامنه نوسان و حجم مبناست؛ یعنی قیمت سهام در هر روز فقط تا حد مشخصی می‌تواند بالا یا پایین برود تا از نوسانات هیجانی جلوگیری شود.

بورس ایران همچنین وابستگی بالایی به تورم، نرخ ارز و قیمت کالاها دارد و به همین دلیل در دوره‌های تورمی، بسیاری از مردم آن را راهی برای حفظ ارزش پول می‌دانند. وجود بورس کالا و بورس انرژی نیز باعث شده قیمت مواد اولیه مثل فولاد و پتروشیمی تأثیر مستقیمی بر سهام شرکت‌ها داشته باشد؛ موضوعی که در بسیاری از کشورها به این شکل متمرکز دیده نمی‌شود.

در مقایسه با بورس‌های بین‌المللی، بازار ایران آزادی کمتری در کشف قیمت دارد؛ در حالی که در اغلب بورس‌های دنیا قیمت‌ها بدون دامنه نوسان و صرفاً بر اساس عرضه و تقاضا شکل می‌گیرند. همچنین ابزارهایی مثل لوریج (اهرم مالی) و مشتقات پیشرفته در ایران یا وجود ندارند یا بسیار محدودند، اما در بازارهای جهانی رایج‌اند. از سوی دیگر، تحریم‌ها، ریسک‌های سیاسی و محدودیت ارتباط با بازارهای جهانی باعث شده رفتار بورس ایران گاهی غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر باشد.

ریزش بورس معمولاً یک پدیده اجتماعی-اقتصادی است که در آن رخدادهای بیرونی با رفتارهای روان‌شناختی سرمایه‌گذاران ترکیب شده و باعث کاهش چشمگیر ارزش سرمایه‌ها می‌شود.

ریزش شاخص بورس در ایران به معنای کاهش سریع و شدید قیمت سهام بیشتر شرکت‌ها در بازه زمانی کوتاه است که اغلب با تشکیل صف‌های فروش سنگین و خروج پول حقیقی همراه می‌شود. این پدیده، ناشی از هراس سرمایه‌گذاران، تنش‌های سیاسی یا حباب قیمت‌هاست و می‌تواند منجر به بازار نزولی و ضرر گسترده شود.