رویترز: ناوگان سایه ایران سوخت جنگ هوایی ارتش میانمار را تأمین می‌کند

بر اساس تحقیقات مفصل خبرگزاری رویترز که روز دوشنبه ۶ بهمن / ۲۶ ژانویه منتشرشده است، حکومت ایران طی ماه‌های اخیر به بازیگری کلیدی در تداوم و تشدید جنگ هوایی ارتش میانمار تبدیل شده و از طریق «ناوگان سایه» خود، مقادیر عظیمی سوخت جت و مواد شیمیایی مورد استفاده در ساخت مهمات را به حکومت نظامی این کشور منتقل کرده است؛ انتقال‌هایی که به‌صورت پنهانی و با جعل داده‌های موقعیت‌یابی کشتی‌ها انجام شده و نقض آشکار تحریم‌های غرب علیه هر دو کشور محسوب می‌شود.

در قلب این شبکه، نفتکشی ایرانی به نام «ریف» (Reef) قرار دارد؛ کشتی‌ای که در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۵ (۲۴ شهریور ۱۴۰۴) به‌طور رسمی در سامانه‌های ردیابی دریایی، در نزدیکی پایانه نفتی بصره عراق دیده شد، اما در واقع صدها کیلومتر دورتر، در بندرعباس ایران در حال بارگیری سوخت جت بود. بررسی داده‌های ماهواره‌ای شرکت آمریکایی SynMax Intelligence نشان می‌دهد «ریف» مسیر خود را با استفاده از تکنیکی موسوم به «اسپوفینگ» جعل کرده و طی سه دقیقه، مسافتی را پیموده که در شرایط عادی بیش از ۱۰ ساعت زمان می‌برد.

پس از بارگیری، این نفتکش از تنگه هرمز عبور کرد و برای مدتی موقعیت واقعی خود را مخابره نمود، اما پس از دور زدن جنوب هند، بار دیگر جعل سیگنال‌ها آغاز شد. در دوم اکتبر ۲۰۲۵ (۱۰ مهر ۱۴۰۴)، داده‌های جعلی، «ریف» را در مسیر بندر چیتاگونگ بنگلادش نشان می‌داد، در حالی که سیگنال واقعی آن، حضور کشتی در پایانه نفتی «میان اویل» در نزدیکی یانگون، پایتخت تجاری میانمار را تأیید می‌کرد.

تنها ۱۱ روز بعد، در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۵ (۲۱ مهر ۱۴۰۴)، یک جنگنده ارتش میانمار مدرسه‌ای در روستای وانها در ایالت چین را بمباران کرد؛ حمله‌ای که به کشته شدن دو دانش‌آموز و زخمی شدن دست‌کم ۲۲ نفر انجامید. طبق اسناد بررسی‌شده توسط رویترز، در همان روزها «ریف» پس از تخلیه بیش از ۱۶ هزار تن سوخت جت در میانمار، در مسیر بازگشت به ایران بود؛ محموله‌ای که امکان انجام هزاران سورتی پرواز جنگی دیگر را برای نیروی هوایی میانمار فراهم می‌کرد.

تحقیقات رویترز نشان می‌دهد از اکتبر ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۵، ایران در قالب دست‌کم ۹ محموله، حدود ۱۷۵ هزار تن سوخت جت به ارتش میانمار تحویل داده است. این محموله‌ها عمدتاً توسط «ریف» و نفتکش بزرگ‌تر هم‌خانواده‌اش، «نوبل» (Noble)، حمل شده‌اند. داده‌های حمل‌ونقل دریایی و تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد این دو کشتی، تأمین‌کنندگان اصلی سوخت جت نیروی هوایی میانمار در این بازه بوده‌اند.

هم‌زمان، ایران صدها هزار تن اوره نیز به میانمار صادر کرده است؛ ماده‌ای که اگرچه به‌طور رسمی کود شیمیایی محسوب می‌شود، اما طبق گفته دو نظامی جداشده از ارتش میانمار، در ساخت بمب‌ها و مهمات، از جمله مهمات مورد استفاده پهپادها و پاراگلایدرهای انفجاری، کاربرد دارد. سه تحلیلگر تجاری تخمین می‌زنند حجم سالانه اوره صادراتی ایران به میانمار بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ هزار تن باشد.

نتیجه این جریان پنهان، تشدید چشمگیر حملات هوایی علیه غیرنظامیان بوده است. بر اساس داده‌های «Myanmar Peace Monitor»، از زمان آغاز این واردات، ارتش میانمار بیش از یک‌هزار و ۲۲ حمله هوایی به اهداف غیرنظامی انجام داده که بیش از دو برابر دوره ۱۵ ماهه پیش از آن است. دست‌کم یک‌هزار و ۷۲۸ غیرنظامی در این حملات جان خود را از دست داده‌اند.

برای جمهوری اسلامی ایران، این تجارت در شرایطی صورت می‌گیرد که اقتصاد کشور تحت فشار شدید تحریم‌ها، کاهش ارزش پول ملی و تنش‌های نظامی منطقه‌ای قرار دارد. فروش سوخت جت که حدود ۳۳ درصد گران‌تر از نفت خام برنت معامله می‌شود، می‌تواند تنها از محل این محموله‌ها بیش از ۱۲۳ میلیون دلار درآمد برای تهران ایجاد کرده باشد. اسناد تحریمی آمریکا نشان می‌دهد شرکت ملی نفت ایران و زیرمجموعه‌های آن، که با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتبط دانسته می‌شوند، نقش محوری در این صادرات دارند.

تام اندروز، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر میانمار، در واکنش به یافته‌های رویترز گفت: «این سوختی که از ایران ارسال می‌شود، به‌معنای واقعی کلمه در حال تغذیه جنایات گسترده است.» او خواستار پاسخگو کردن دولت ایران به دلیل نقش آن در تشدید حملات علیه غیرنظامیان شد.

در حالی که ایران و میانمار به درخواست‌های رویترز برای اظهار نظر پاسخ نداده‌اند، این گزارش نشان می‌دهد تهران با تکیه بر ناوگان سایه و شبکه‌ای از شرکت‌ها و کشتی‌های تحریم‌شده، نه‌تنها تحریم‌های غرب را دور می‌زند، بلکه به یکی از عوامل اصلی تداوم جنگ و ویرانی در میانمار تبدیل شده است؛ جنگی که آسمان آن، بیش از هر زمان دیگری، با سوخت ایرانی شعله‌ور مانده است.