مذاکرات تهران–واشنگتن؛ تلاش آنکارا و هشدار مسکو همراه با کاهش قیمت نفت

در تازه‌ترین موضع‌گیری‌ها درباره تنش فزاینده میان ایران و ایالات متحده آمریکا، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه پنج‌شنبه ۱۶ بهمن / ۵ فوریه اعلام کرد که آنکارا «تمام تلاش خود» را به‌کار گرفته تا مانع از آن شود اختلافات تهران و واشنگتن به درگیری و بی‌ثباتی جدید در منطقه منجر شود. اردوغان با تأکید بر ضرورت گفت‌وگو میان دو طرف، از رهبران آمریکا و ایران خواست مسیر مذاکره را در پیش بگیرند.

رئیس‌جمهور ترکیه این اظهارات را در گفت‌وگو با خبرنگاران و در مسیر بازگشت از سفر به مصر مطرح کرد و با تمجید از تلاش‌های دیپلماتیک انجام‌شده، گفت که مذاکرات در سطح رهبران می‌تواند پس از گفت‌وگوهای مقدماتی، به کاهش تنش‌ها کمک کند. به‌گفته اردوغان، هرگونه مداخله خارجی علیه ایران، خطرات جدی برای کل منطقه در پی خواهد داشت و راه ‌حل مناسب، تنها از مسیر دیپلماسی می‌گذرد.

همزمان، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، وضعیت کنونی میان ایران و آمریکا را «انفجاری» توصیف کرد و هشدار داد که این بحران نه‌تنها برای ایران، بلکه برای کل خاورمیانه پیامدهای خطرناکی دارد. لاوروف در گفت‌وگو با شبکه روسی «راشا تودی» تأکید کرد که مسکو قصد ندارد خود را به‌عنوان میانجی تحمیل کند، اما به‌عنوان شریک نزدیک ایران، نسبت به روند تحولات بی‌تفاوت نیست.

وزیر خارجه روسیه با اشاره به وجود «بمب‌های ساعتی متعدد» در منطقه گفت یک اشتباه محاسباتی می‌تواند آتش بحرانی گسترده را شعله‌ور کند. او افزود که روسیه آمادگی دارد در صورت دستیابی طرف‌ها به هرگونه توافق، در اجرای آن کمک کند؛ موضوعی که به‌ویژه در ارتباط با تنش‌های ایران و اسرائیل نیز اهمیت دارد.

در سوی دیگر، ایالات متحده آمریکا تلاش دارد دستور کار مذاکرات احتمالی با ایران را فراتر از موضوع هسته‌ای تعریف کند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، پیش از آغاز گفت‌وگوها اعلام کرد که برای دستیابی به نتیجه‌ای معنادار، برنامه موشک‌های بالستیک ایران و فعالیت‌های منطقه‌ای این کشور نیز باید در مذاکرات گنجانده شود. روبیو با ابراز تردید نسبت به امکان توافق، در عین حال گفت واشنگتن ترجیح می‌دهد مسیر گفت‌وگو را بیازماید.

در همین فضای پرتنش، ایران و آمریکا توافق کرده‌اند که روز جمعه در عمان مذاکرات هسته‌ای برگزار کنند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، این موضوع را تأیید کرده است. این مذاکرات در حالی برگزار می‌شود که طی هفته‌های گذشته، سرکوب خونین و بی‌سابقه اعتراضات سراسری در ایران و حوادث نظامی در خلیج فارس، سطح تنش میان دو کشور را به‌طور بی‌سابقه‌ای افزایش داده است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، همزمان با اعلام برگزاری مذاکرات، هشدار تندی خطاب به علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، صادر کرد و گفت که او «باید بسیار نگران باشد». این موضع‌گیری در حالی صورت گرفت که گزارش‌ها از تردید جدی کاخ سفید نسبت به موفقیت مذاکرات حکایت دارد، هرچند به‌گفته یک مقام آمریکایی، فشار متحدان منطقه‌ای موجب شده واشنگتن از گفت‌وگو عقب‌نشینی نکند.

گزارش‌ها حاکی است که در ابتدا، ترکیه تلاش داشت میزبانی این مذاکرات را در استانبول بر عهده بگیرد، اما اختلاف نظرها بر سر قالب و محتوای گفت‌وگوها، در نهایت مسیر را به‌سوی عمان تغییر داد؛ کشوری که سابقه میانجی‌گری میان ایران و غرب را در کارنامه دارد.

بازارهای جهانی نیز به تحولات دیپلماتیک واکنش نشان داده‌اند. روز پنج‌شنبه ۱۶ بهمن / ۵ فوریه قیمت نفت خام در آستانه مذاکرات ایران و آمریکا حدود دو درصد کاهش یافت. بهای نفت برنت به حدود ۶۸ دلار در هر بشکه و نفت وست تگزاس اینترمدیت به حدود ۶۳ دلار رسید؛ افتی که ناشی از کاهش نگرانی‌ها درباره اختلال احتمالی در عرضه نفت از خاورمیانه ارزیابی می‌شود. این در حالی است که تنها یک روز پیش‌تر، شایعات درباره احتمال شکست مذاکرات، موجب جهش سه‌درصدی قیمت‌ها شده بود.

با وجود این تحرکات دیپلماتیک، تنش‌های نظامی همچنان ادامه دارد. سرنگونی یک پهپاد ایرانی توسط جنگنده نیروی دریایی آمریکا و تلاش قایق‌های تندرو سپاه پاسداران برای متوقف‌کردن یک کشتی آمریکایی در تنگه هرمز، بر حساسیت شرایط افزوده است؛ حوادثی که اگرچه رسماً از سوی تهران تأیید نشده، اما امیدها به گفت‌وگو را به‌طور کامل از بین نبرده است.

در ۲۴ ساعت گذشته نیز پل هوایی آمریکا به خاورمیانه با شدت بالا ادامه یافته و ۱۰ فروند هواپیمای ترابری C-17A بین پایگاه‌های آمریکایی در آلمان و خاورمیانه پرواز کرده‌اند، آماری که در این بازه زمانی کوتاه غیرمعمول محسوب می‌شود. از ۲۸ دی / ۱۸ ژانویه تاکنون، در مجموع ۸۴ پرواز C-17A به منطقه انجام شده و افزون بر آن، ۵ پرواز با هواپیماهای ترابری سنگین و استراتژیک C-5M نیز ثبت شده است.

در کنار تهدیدها و هشدارها، پنجره دیپلماسی همچنان نیمه‌باز است؛ پنجره‌ای که به‌گفته بازیگرانی چون ترکیه و روسیه، بسته‌شدن آن می‌تواند منطقه را با بحرانی غیرقابل پیش‌بینی روبه‌رو کند.