«من ایرانم» شروین حاجی‌پور: ترانه‌ای که رنج فردی را به تاب‌آوری جمعی پیوند می‌زند

ترانه «من ایرانم» از شروین حاجی‌پور نمونه‌ای موفق از مقاومتِ فرهنگی در عصر ماست. ترانه با زبانی ساده، تصاویری گویا و فرم موسیقایی اثرگذار، موفق می‌شود یک پیام پیچیده را منتقل کند: فردِ شکنجه‌شده، وقتی خود را «ایران» می‌خواند، هم شکنندگیِ جسم خود را به استواریِ نماد یک ملت تبدیل می‌کند و هم مرگِ خودش را به سلاحی برای زندگیِ جمعی که البته یک اندیشه کاملاً ایرانی‌ست.

پادکست رادیو زمانه درباره این ترانه را می‌شنویم.

برنامه‌های رادیو زمانه هر شب روی موج کوتاه (باند ۴۹ متری) فرکانس ۶۰۱۰ کیلوهرتز از ساعت ۲۳ تا ۰۰ به وقت تهران پخش می‌شود.

ویژگی بارز این قطعه، ایجاز و سادگی صورت و عمق مضمون آن است. موسیقی آن با بافتی مینیمال، تنها با تکیه بر آواز، گیتار آکوستیک و کلامی گزنده، هر گونه حاشیه را کنار زده و مستقیماً بر دل می‌نشیند. ترانه با تصاویر عینی و تلخ از شکنجه آغاز می‌شود، اما ناگهان با چرخشی بزرگ، از «من» فردی فراتر رفته و به «ما»یی جمعی و تاریخی تبدیل می‌شود. در این ترانه شعار «من ایرانم» دیگر یک اعلام هویت ساده نیست؛ بلکه فریاد وجود‌شناسی استعاری است که رنج تن را به سرنوشت یک سرزمین پیوند می‌زند.

در این ترانه، مرگ از پایان زندگی به سلاح مقاومت بدل می‌شود.

تکرارهای پایانی «ایرانم... ایرانم...» نه یک زیبایی‌شناسی شاعرانه، که یک اقرارِ هستی‌شناختی است. این تکرار، مانند مانترا یا وردی است که می‌خواهد در شرایطی که هستیِ فرد و ملت انکار می‌شود، وجود را در تاریکی زمزمه و تثبیت کند.

ترانه «برای…» شروین نماد اعتراضات ۱۴۰۱ شد، میلیون‌ها بار شنیده شد و جایزه گرمی را برای او به ارمغان آورد اما تاوانش سنگین بود: بازداشت، فشار، و بعد هم مسیر پیچیده‌ای تا انتشار اولین آلبوم رسمی‌اش به اسم «واقعی» زبا مجوز ارشاد اسلامی. یک زندگی حرفه‌ای حق او و حق همه ماست. اما کشتار دی ۱۴۰۴ نشان داد که تحقق این آرزو و خواست به ظاهر بدیهی روی خون مردم میسر نیست. در جشنواره فیلم فجر هم این موضوع مکرر شد. ما نمی‌توانیم دیگر به یک زندگی عادی، در همزیستی با حاکمیت روی بیاوریم.

 انتشار مستقل این اثر، فارغ از مجوزهای رسمی، خود از تداوم مقاومت فرهنگی در سخت‌ترین شرایط نشان دارد. «من ایرانم» با زبانی ساده و بی‌پیرایه، یادآور می‌شود که هویت جمعی می‌تواند از رنج فردی فراتر رود و نمادی برای انسجام و امید باشد.