مراسم چهلمی که به میدان تازه اعتراض بدل شد؛ از گلباران مزارها تا تیراندازی در اطراف گورستانها
همزمان با تلاش حکومت برای برگزاری آیینهای رسمی در تهران و مراکز استانها، خانوادههای جانباختگان دیماه در دهها شهر با وجود تهدید، احضار و فضای امنیتی، بر سر مزار عزیزانشان گرد آمدند؛ مراسمی که در برخی نقاط با شعارهای تند ضدحکومتی و حتی شلیک در اطراف گورستانها همراه شد.
بخش خبر
مراسم چهلم سپهر شکری ـ عکس مربوط به پدر «سپهر بابا» است؛ پدر سپهر شکری که در میان اجساد کشتهشدگان اعتراضات دیماه بهدنبال پیکر فرزندش میگشت. او در مراسم چهلم فرزندش از مردم خواست به جای غمگساری شادی کنند. پدر سپهر گفت این مراسم ازدواج فرزندش است و عروسِ مراسم «ایران» نام دارد. ـ عکس از کانال تلگرامی وحید آنلاین
چهار هفته پس از اوجگیری اعتراضات سراسری دیماه، آیینهای چهلم جانباختگان به صحنهای تازه از تقابل میان خانوادههای داغدار و حاکمیت تبدیل شد. سهشنبه ۲۸ بهمن، شهرهای مختلف ایران شاهد حضور گسترده مردم بر مزار کشتهشدگان بود؛ حضوری که در بسیاری از نقاط با شعارهای اعتراضی، رقص سوگ، تشویق ایستاده و در برخی موارد تیراندازی و مداخله نیروهای امنیتی همراه شد.
اعتراضاتی که از هفتم دی با نارضایتیهای اقتصادی و جهش قیمت ارز آغاز شد، در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی به اوج رسید و به سرعت رنگوبویی ضدحکومتی گرفت. پس از سرکوب شدید این دو روز، تجمعهای خیابانی فروکش کرد، اما شبها فریادهای اعتراضی از پشتبامها و پنجرهها ادامه یافت. چهلم کشتهشدگان، بار دیگر خیابان و گورستان به محل بروز خشم عمومی بدل شد.
تهران؛ بهشتزهرا زیر سایه نیروهای امنیتی
در تهران، قطعاتی از بهشت زهرا که محل دفن جانباختگان است، از روزهای قبل در کنترل نیروهای امنیتی قرار گرفت. با این حال، خانوادهها و دوستان کشتهشدگان بر سر مزارها حاضر شدند.
مراسم چهلم سپهر شکری با شعار «میجنگیم میمیریم، ایران رو پس میگیریم» همراه شد. پیشتر ویدئوی جستوجوی پدر او در پزشکی قانونی کهریزک و صدا زدن «سپهر بابا» بازتاب گستردهای یافته بود. در مراسم مهدی سپهران، ۲۴ ساله که در فلکه اول صادقیه هدف گلوله قرار گرفت و خانوادهاش پیکرش را با تیر خلاص در کهریزک یافتند، نوای هنگدرام طنین انداخت. بر مزار سمیه یوسفی، کبوترهایی به هوا رفتند؛ او پس از اصابت گلوله در تهرانپارس و انتقال به بیمارستان «امام حسین» جان باخت و پیکرش دو روز بعد در کهریزک به خانواده تحویل داده شد.
آریا هنرمند، خواننده رپ ۲۷ ساله که سه روز پیش از کشتهشدنش قطعه «آزادی» را منتشر کرده بود، با پخش ترانههایش بدرقه شد. میلاد نعمتی، ۳۱ ساله، نیز که با دو گلوله به گردن در نازیآباد کشته شد، با گلباران مزارش یاد شد. در آیینهای دیگر، شلهزرد و حلوا پخش کردند و برخی پدران و مادران، از حاضران خواستند به یاد فرزندانشان «شاد باشند».
ایلام؛ آبدانان و شلیک در حاشیه مراسم
در آبدانان، هزاران نفر در چهلم علیرضا صیدی، نوجوان ۱۶ سالهای که ۱۹ دی در تهران کشته شد، شرکت کردند. حاضران با در دست داشتن گل و تصاویر یادبود، شعار «مرگ بر خامنهای» و «لعنت بر خمینی» سر دادند. ویدئوهایی نیز از دویدن مردم پس از شنیدهشدن صدای تیراندازی منتشر شد؛ هرچند نوع شلیک مشخص نبود. منابع محلی از اختلال گسترده اینترنت همزمان با مراسم خبر دادند. یاسین الهی از دیگر جانباختگان این شهر بود که نامش در تجمعهای شبانه پیش از چهلم تکرار شد.
خراسان رضوی؛ مشهد در دو روایت
در مشهد، در مراسم حمید مهدوی ـ آتشنشانی که تصویر کمکرسانیاش به یک معترض بازتاب وسیعی یافته بود ـ شعار «قسم به خون یاران، ایستادهایم تا پایان» طنین انداخت. همزمان در خیابانهای شهر شعار «هر یک نفر کشته شه، هزار نفر پشتشه» شنیده شد و گزارشهایی از شلیک هوایی برای پراکندهکردن جمعیت منتشر شد.
در همان روز، مسعود پزشکیان در حرم امام هشتم شیعیان حضور یافت و در آیینی رسمی شرکت کرد؛ مراسمی که همزمان با برنامه حکومتی در مصلای تهران برگزار شد.
اصفهان؛ از نجفآباد تا شاهینشهر و بهارستان
در نجفآباد، مردم کنار آرامگاه محمد گلی، آتشنشانی که بهگفته شاهدان با خودروی آتشنشانی برای معترضان سپر ساخته بود و با شلیک گلوله کشته شد، گرد آمدند و شعار «باشرف، باشرف» سر دادند.
در شاهینشهر، مراسم محمدرضا قربانی ۱۸ ساله با «رقص سوگ» برگزار شد. خانواده او پیکر تنها فرزندشان را پنج روز پس از کشتهشدن تحویل گرفتند و پدرش از روی تتوی دست، او را شناسایی کرد. در بهارستان، همسر فرهاد پورکاوه ۴۲ ساله گفت: «به فرهاد شجاع افتخار میکنم؛ خونش پایمال نمیشود.»
بوشهر و برازجان؛ تشویق و کلکشیدن بر مزارها
در بوشهر، مراسم چهلم زهره فاضلی، دارای دکترای مدیریت راهبردی که ۱۹ دی هدف گلوله قرار گرفت، و نیز نیما جوزایی برگزار شد. در برازجان، اسماعیل خروشا ۳۸ ساله، پدر کودکی سهساله، با شعار «این گل پرپر شده، هدیه به میهن شده» و کلکشیدن حاضران بدرقه شد.
مازندران، گیلان و غرب کشور
در روستای مسده چالوس، چهلم امیرعلی دارابی ۱۷ ساله با سرود «ای ایران» و موسیقی محلی برگزار شد. در چمستان نیز فضای امنیتی گزارش شد. در بندر انزلی، از میلاد میانهخواه منفردی، بازیکن تیمهای پایه ملوان، با لباسهای سفید و رقص سوگ یاد شد.
در کرمانشاه، خانواده عرفان جامهشورانی ۲۵ ساله بر مزارش بیتابی کردند. در زنجان، محمدمهدی گنجدانش ۱۷ ساله با تشویق ایستاده بدرقه شد. در روستای فیروزه بجنورد، خانواده ملیحه (مهسا) فیروزه بر مزارش سوگواری کردند. در نورآباد ممسنی، عبدالسادات شمسالدینی ۶۴ ساله با آوازخوانی دوستانش یاد شد.
در اراک، مراسم اسماعیل گنجگلی با وجود تعطیلی گورستان و محدودیتهای شدید برگزار شد؛ تصمیمی که خانوادهها آن را تلاشی برای جلوگیری از تجمع دانستند.
روایت حکومت؛ از مصلا تا هشدارهای رسمی
دولت از مردم خواسته بود در مراسم رسمی ۲۸ بهمن در مصلای تهران و مراکز استانها شرکت کنند. در مصلای بزرگ تهران، حاضران با پرچم جمهوری اسلامی و تصاویر کشتهشدگان، شعار «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» سر دادند. محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، و اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، در این مراسم حضور داشتند. قاآنی حامیان «اغتشاشگران» را «جنایتکار» خواند.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، سهشنبه ۲۸ بهمن در سخنانی کشتهشدگان اعتراضات دیماه را به سه دسته تقسیم کرد: نیروهای مدافع امنیت، رهگذرانی که در جریان اعتراضات کشته شدند و کسانی که «فریب خورده و پشیمان» شدند. او تأکید کرد که همه این افراد «فرزندان ما» هستند و باید طلب مغفرت برای آنها کرد، اما سردستهها و کسانی که از دشمن پول یا اسلحه گرفتهاند از این دایره مستثنا هستند.
مقامهای رسمی شمار کشتهشدگان را حدود سه هزار نفر اعلام کردهاند، اما نهادهای حقوق بشری ارقامی بهمراتب بالاتر ـ از بیش از هفت هزار تا دهها هزار نفر ـ را ثبت کردهاند و از بازداشت بیش از ۵۳ هزار نفر خبر میدهند.
مراسم چهلم جانباختگان دیماه، اگرچه آیینی برای سوگواری است اما اینبار به عرصهای برای بازخوانی روایتها و نمایش شکاف عمیق میان جامعه معترض و حاکمیت تبدیل شد؛ شکافی که به نظر میرسد با گذشت زمان، نهتنها ترمیم نشده، بلکه در حافظه جمعی تثبیت شده است.
نظرها
نظری وجود ندارد.