بحران در زندان‌های ایران؛ از کمبود غذا و دارو تا انتقال‌های نامعلوم در سایه جنگ

سازمان حقوق بشر ایران در گزارشی تازه اعلام کرد که از زمان آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، وضعیت زندان‌های کشور به‌شدت بحرانی شده و الگوی نگران‌کننده‌ای از نقض حقوق بشر در این مراکز شکل گرفته است.

بر اساس گزارش‌هایی که این سازمان منتشر کرده است، زندانیان با مشکلات گسترده‌ای از جمله کمبود مواد غذایی، تعطیلی فروشگاه‌های زندان، محرومیت از خدمات درمانی، شرایط غیربهداشتی، محدودیت دسترسی به امکانات اولیه و انتقال‌های خودسرانه مواجه‌اند؛ وضعیتی که در برخی زندان‌ها به اعتراض و اعتصاب غذای دسته‌جمعی انجامیده و دست‌کم به مرگ یک زندانی به‌دلیل نبود رسیدگی پزشکی منجر شده است.

گزارش‌ها نشان می‌دهد که از نُهم اسفندماه، هم‌زمان با آغاز جنگ، کنترل شماری از زندان‌های کشور از جمله در مشهد، اصفهان، خرم‌آباد، ارومیه، قم، قزوین و تهران بزرگ به نیروهای یگان ویژه «نوپو» واگذار شده و فضای این مراکز به‌شدت امنیتی و نظامی شده است. «نوپو» مخفف «نیروی ویژه پیرو ولایت» و زبده‌ترین واحد عملیاتی یگان‌های ویژه فراجا (پلیس ایران) برای پایان دادن به وضعیت‌های امنیتی حاد است.

در این میان، بسیاری از زندانیان با جرائم سبک یا مالی به مرخصی اعزام شده‌اند، اما زندانیان سیاسی و عقیدتی و محکومان با احکام سنگین در شرایطی نامناسب در زندان باقی مانده یا به مکان‌هایی نامعلوم منتقل شده‌اند.

در زندان اوین، منابع آگاه از وضعیت نگران‌کننده بند ۷ خبر داده‌اند؛ جایی که بسیاری از زندانیان به بیماری‌های فصلی مبتلا شده‌اند اما به دارو دسترسی ندارند، آب گرم قطع شده و برق تنها از طریق ژنراتور تأمین می‌شود. همچنین تعطیلی فروشگاه زندان و جیره‌بندی غذا، شرایط معیشتی زندانیان را دشوارتر کرده است.

در زندان قزل‌حصار کرج نیز گزارش شده که زندانیان یک واحد به‌صورت گروهی دست به اعتصاب غذا زده‌اند. تعطیلی فروشگاه، نبود خدمات درمانی و کمبود شدید امکانات، زندانیان را به این اقدام اعتراضی سوق داده است.

در زندان تهران بزرگ (فشافویه) نیز پس از حملات هوایی به اطراف این مجموعه، وضعیت به‌مراتب وخیم‌تر شده و زندانیان از کمبود شدید آب، غذا و قطع مکرر برق و گاز خبر می‌دهند. همچنین گزارش‌هایی از برخورد خشونت‌آمیز مأموران با زندانیانی که قصد ترک زندان را داشته‌اند منتشر شده است. خانواده‌ها نیز هنگام تلاش برای رساندن اقلام ضروری به زندانیان با شلیک تیر هوایی متفرق شده‌اند.

در زندان عادل‌آباد شیراز، منابع از توزیع غذای مانده، قطع طولانی‌مدت آب گرم و شرایط غیربهداشتی ناشی از مشکلات فاضلاب خبر داده‌اند. هم‌زمان، شماری از زندانیان سیاسی به مکان‌های نامعلوم منتقل شده و برخی دیگر در شرایط انفرادی نگهداری می‌شوند. کاهش زمان هواخوری و تراکم شدید جمعیت در بندهای جدید نیز از دیگر مشکلات گزارش‌شده است.

در زندان لاکان رشت نیز گزارش شده که ده‌ها نفر با اتهامات امنیتی بازداشت و در شرایطی ایزوله نگهداری می‌شوند. به‌گفته منابع، کنترل این زندان به نیروهای سپاه پاسداران واگذار شده و بسیاری از کارکنان پیشین حضور ندارند. همچنین تعدادی از زندانیان سیاسی پیشین به مکان‌های نامعلومی منتقل شده‌اند.

در زندان قزوین، فضای امنیتی و حضور گسترده نیروهای نظامی و بسیج، شرایطی پرتنش ایجاد کرده است. گزارش‌ها حاکی از بدرفتاری مأموران و حتی سوءاستفاده مالی از زندانیان است. در زندان قم نیز وضعیت به‌عنوان یکی از بحرانی‌ترین موارد توصیف شده؛ جایی که تراکم بالا، درگیری‌های خونین و نبود رسیدگی پزشکی جان زندانیان را تهدید می‌کند. در یکی از موارد، یک زندانی متهم به جرایم مواد مخدر به نام حامد عباس‌زاده که مبتلا به دیابت بود، به‌دلیل عدم دسترسی به درمان جان باخته است.

در مناطق کردنشین نیز شرایط مشابهی گزارش شده است. پس از آسیب‌دیدگی زندان مریوان در جریان حملات هوایی، بازداشت‌شدگان به شهرهای دیگر منتقل شده‌اند و در سنندج نیز امور زندانیان خارج از محیط زندان و در نهادهای دیگر پیگیری می‌شود.

این گزارش‌ها نشان‌دهنده بحرانی عمیق در مدیریت زندان‌های ایران در شرایط جنگی است؛ بحرانی که پیامدهای جدی برای جان و حقوق زندانیان به‌همراه داشته و نگرانی‌ها درباره وضعیت انسانی در این مراکز را به‌شدت افزایش داده است.