سیگنال‌های متناقض جنگ و صلح در خاورمیانه

دو منبع آگاه در گفت‌وگو با خبرگزاری رویترز گفتند که انتظار می‌رود پنتاگون هزاران سرباز از لشکر ۸۲ هوابرد ارتش ایالات متحده آمریکا را به خاورمیانه اعزام کند. این اقدام به تقویت گسترده نظامی آمریکا در منطقه می‌افزاید، آن هم در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور این کشور از احتمال توافق با تهران برای پایان دادن به جنگ سخن می‌گوید.

رویترز نخستین بار ۲۷ اسفند / ۱۸ مارس گزارش داد که دولت ترامپ در حال بررسی استقرار هزاران نیروی اضافی است؛ اقدامی که گزینه‌های نظامی را تا حد استقرار نیرو در داخل خاک ایران گسترش می‌دهد. چنین تنشی می‌تواند مخاطرات این درگیری را که وارد هفته چهارم خود شده و بازارهای جهانی را متلاطم کرده است، به‌طور چشمگیری افزایش دهد.

این مقامات که نخواستند نامشان فاش شود، مشخص نکردند که این نیروها در کجای خاورمیانه مستقر خواهند شد یا چه زمانی به منطقه می‌رسند. این سربازان در حال حاضر در پایگاه «فورت براگ» در کارولینای شمالی مستقر هستند. ارتش آمریکا پاسخ به پرسش‌ها در این باره را به کاخ سفید ارجاع داد، اما کاخ سفید هنوز واکنشی نشان نداده است.

یکی از منابع گفت که هنوز تصمیمی برای اعزام نیرو به داخل خودِ ایران گرفته نشده است، اما این نیروها ظرفیت‌های لازم را برای عملیات‌های احتمالی آتی در منطقه ایجاد خواهند کرد. یکی دیگر از منابع اعلام کرد که پنتاگون آماده اعزام بین ۳,۰۰۰ تا ۴,۰۰۰ سرباز است.

آرایش نظامی در منطقه

اعزام این سربازان پس از گزارش ۲۹ اسفند / ۲۰ مارس رویترز صورت می‌گیرد که در آن از تصمیم آمریکا برای اعزام هزاران تفنگدار دریایی و ملوان با کشتی تهاجمی آبی-خاکی «یواس‌اس باکسر» (USS Boxer) به همراه یگان اعزامی تفنگداران دریایی و کشتی‌های جنگی همراه به خاورمیانه خبر داده بود.

پیش از اعزام این نیروهای بیشتر، ۵۰,۰۰۰ سرباز آمریکایی در منطقه حضور داشتند. خبر اعزام نیروهای کمکی تنها یک روز پس از آن منتشر می‌شود که ترامپ تهدیدها برای بمباران نیروگاه‌های برق ایران را به تعویق انداخت و از گفت‌وگوهای «سازنده» با ایران سخن گفت. با این حال، پس از یادداشت ترامپ در «تروث سوشال» در روز دوشنبه، ایران برگزاری هرگونه گفت‌وگو را تکذیب کرد.

از زمان آغاز عملیات‌های نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه، ایالات متحده به ۹,۰۰۰ هدف در داخل ایران حمله کرده است. طبق گفته یک مقام آمریکایی، تاکنون ۱۳ سرباز آمریکایی در این جنگ کشته و ۲۹۰ نفر زخمی شده‌اند. در حالی که ۱۰ نفر همچنان در وضعیت وخیم به‌سر می‌برند، ۲۵۵ سرباز به خدمت بازگشته‌اند.

ترامپ در حال بررسی گام‌های بعدی

منابع پیش‌تر گفته بودند که ارتش آمریکا در حال بررسی گزینه‌های جنگ با ایران است؛ از جمله تأمین امنیت تنگه هرمز که احتمالاً از طریق استقرار نیروهای آمریکایی در سواحل ایران انجام خواهد شد. رویترز همچنین گزارش داده که دولت ترامپ گزینه‌های اعزام نیروی زمینی به جزیره خارگ، منبع ۹۰ درصد صادرات نفت ایران، را نیز بررسی کرده است.

لشکر ۸۲ هوابرد که تخصص آن در عملیات چتربازی است، می‌تواند ظرف ۱۸ ساعت پس از دریافت دستور، مستقر شود. با این حال، هرگونه استفاده از نیروهای زمینی آمریکا — حتی برای یک مأموریت محدود — می‌تواند خطرات سیاسی قابل‌توجهی برای ترامپ داشته باشد؛ چرا که حمایت عمومی در آمریکا از حمله به ایران پایین است و ترامپ پیش از انتخابات وعده داده بود که از درگیر کردن آمریکا در مناقشات جدید خاورمیانه خودداری کند.

نظرسنجی رویترز/ایپسوس که روز سه‌شنبه منتشر شد، نشان می‌دهد که تنها ۳۵ درصد از آمریکایی‌ها با حملات ایالات متحده به ایران موافق هستند (کاهش نسبت به ۳۷ درصد در هفته گذشته). حدود ۶۱ درصد از شرکت‌کنندگان با این حملات مخالف بوده‌اند که نسبت به ۵۹ درصد در هفته گذشته افزایش یافته است.

 دیپلماسی تحت فشار؛ بی‌اعتمادی تهران و پیشنهاد ۱۵ ماده‌ای

همزمان با این تحرکات نظامی، دولت آمریکا تلاش کرده مسیر دیپلماسی را نیز فعال نگه دارد. یک بسته پیشنهادی ۱۵ ماده‌ای از سوی واشنگتن از طریق میانجی‌گران منطقه‌ای به تهران ارائه شده که شامل محورهایی چون پایان درگیری‌ها، بازگشایی کامل تنگه هرمز، کاهش یا لغو تحریم‌ها در ازای محدودیت‌های هسته‌ای و موشکی، و توقف حمایت از نیروهای نیابتی است. همچنین برخی منابع از احتمال آتش‌بس یک‌ماهه برای فراهم کردن فضای مذاکرات خبر داده‌اند.

با این حال، فضای بی‌اعتمادی میان دو طرف همچنان عمیق است. مقامات ایرانی به میانجی‌گران در کشورهایی مانند پاکستان، مصر و ترکیه اعلام کرده‌اند که تجربه‌های قبلی نشان داده همزمان با پیشرفت مذاکرات، حملات نظامی نیز علیه ایران صورت گرفته است. به‌ویژه در مواردی مانند مذاکرات ژنو یا تلاش‌های دیپلماتیک پیشین، حملات ناگهانی باعث شده تهران نسبت به نیت واقعی واشنگتن تردید جدی داشته باشد.

در مقابل، مقامات آمریکایی تأکید دارند که افزایش حضور نظامی صرفاً برای «مذاکره از موضع قدرت» است. یکی از نزدیکان ترامپ این رویکرد را ترکیبی از «دیپلماسی و اجبار» توصیف کرده و گفته است رئیس‌جمهور آمریکا همزمان پیشنهاد توافق می‌دهد و فشار نظامی را حفظ می‌کند. حتی پیشنهاد حضور جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا در مذاکرات نیز مطرح شده تا نشانه‌ای از جدیت واشنگتن باشد.

با وجود این، تهران همچنان هرگونه مذاکره مستقیم را تکذیب کرده و برخی مقامات ایرانی گزارش‌ها درباره گفت‌وگوهای قریب‌الوقوع را «اخبار جعلی» خوانده‌اند. این وضعیت نشان می‌دهد که مسیر دیپلماسی همچنان با موانع جدی مواجه است و احتمال شکست آن کم نیست.

شکاف در واشنگتن و واکنش فوری بازار نفت

در داخل آمریکا، سیاست‌های ترامپ در قبال ایران با اختلاف‌نظرهای جدی روبه‌رو شده است. سنای آمریکا بار دیگر طرحی را که هدف آن الزام رئیس‌جمهور به دریافت مجوز کنگره برای هرگونه اقدام نظامی جدید علیه ایران بود، رد کرد. این طرح با ۴۷ رأی موافق در برابر ۵۳ رأی مخالف شکست خورد؛ هرچند شکاف‌های حزبی در این رأی‌گیری نیز قابل توجه بود.

دموکرات‌ها اعلام کرده‌اند که به تلاش‌های خود برای نظارت بر اقدامات دولت ادامه خواهند داد و خواستار برگزاری جلسات علنی با حضور مقامات ارشد امنیتی و نظامی شده‌اند. در مقابل، جمهوری‌خواهان همچنان از اختیارات گسترده رئیس‌جمهور در مدیریت این بحران حمایت می‌کنند.

در همین حال، بازارهای جهانی به‌سرعت به تحولات دیپلماتیک واکنش نشان داده‌اند. پس از انتشار خبر ارائه طرح پیشنهادی آمریکا به ایران، قیمت نفت کاهش چشمگیری را تجربه کرد.

بهای نفت برنت با افت حدود ۵,۹۲ درصدی به ۹۸,۳۰ دلار (معادل ۸۴,۷۹ یورو) در هر بشکه رسید. همچنین نفت وست تگزاس اینترمدیت (WTI) نیز با کاهش ۵,۰۱ درصدی به ۸۷,۷۲ دلار (۷۵,۶۶ یورو) سقوط کرد.

این کاهش قیمت نشان می‌دهد که بازارها احتمال کاهش تنش و افزایش ثبات در عرضه نفت را در نظر گرفته‌اند، هرچند تداوم نااطمینانی‌های ژئوپلیتیک همچنان می‌تواند نوسانات شدیدتری را رقم بزند.

همزمانی افزایش حضور نظامی، تلاش برای پیشبرد مذاکرات، تردیدهای عمیق طرف ایرانی و شکاف‌های داخلی در آمریکا، این بحران را در نقطه‌ای حساس قرار داده است؛ جایی میان تشدید درگیری و فرصت‌های شکننده برای دیپلماسی که آینده آن همچنان نامشخص باقی مانده است.