حمله به انستیتو پاستور: تهدید علیه اکوسیستم جهانی
روزبه اسکندری، پژوهشگر محیط زیست، در گفتوگو با رادیو زمانه حمله به انستیتو پاستور ایران را نه یک آسیب موضعی، بلکه «ریسک سیستماتیک» توصیف کرد که حلقههای پایش بیماریهای زئونوتیک را میگسلد. به گفته او، تخریب بانکهای زیستی و آزمایشگاههای مرجع، خطر جهشهای خاموش ویروسی و اپیدمیهای فرامرزی را تا سطح کووید-۱۹ افزایش میدهد. اسکندری با اشاره به رویکرد «یک سلامت»، هشدار داد آلودگی خاک و آبهای زیرزمینی ناشی از نشت مواد شیمیایی و بیولوژیک، میتواند زنجیرههای اکولوژیک محلی را برای سالها مختل کند و این تهدید را از مرزهای ایران به سطح منطقهای و جهانی بکشاند.
حسین نوشآذر
حسین کرمانپور، سخنگوی وزارت بهداشت ایران با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس گفته است که بخشهایی از انستیتو پاستور در حملات اسرائیل و آمریکا دچار آسیب جدی شده است. ۱۳ فروردین ۱۴۰۵ ـ عکس: وحید آنلاین
در پی حملات هوایی اخیر آمریکا و اسرائیل به ایران بخشهایی از ساختمان مرکزی انستیتو پاستور ایران در تهران بر اثر موج انفجار و اصابت ترکشها به شدت آسیب دید. این نهاد با یک قرنقدمت در ایران همواره نمادی از علم، سلامت و مقاومت در برابر بیماریهای عفونی بوده است.
تخریب کامل برخی ساختمانها، ریزش تجهیزات حساس آزمایشگاهی و آسیب به ۱۳ آزمایشگاه مرجع کشوری (از کووید-۱۹ و هاری گرفته تا طاعون و تبهای خونریزیدهنده) و همچنین بانکهای زیستی، تنها گوشهای از فاجعه است. این مجموعه که به عنوان همکار سازمان جهانی بهداشت (WHO) ایفای نقش میکند، بیش از یک قرن است که ستون فقرات نظام پایش بیماریها و تولید واکسن در ایران محسوب میشود. حالا اما، این قلب تپنده بهداشت عمومی، هدف مستقیم در جنگی شده که ابعاد زیستمحیطی آن کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
حسین کرمانپور، سخنگوی وزارت بهداشت ایران، در شبکهٔ اجتماعی ایکس با انتشار عکسهایی از تخریب این مرکز نوشت :«آسیب به زیرساختهای علمی و بهداشتی، تنها یک خسارت ملی نیست؛ تهدیدی برای امنیت سلامت جهانی است». انستیتو پاستور در منطقه ۱۱ تهران در سال ۱۲۹۹ تاسیس شده و مرکز اصلی مبارزه با بیماریهای عفونی در ایران و یکی از قطبهای اصلی تولید واکسن در کشور است.
این حمله بیتردید یک تهدید مستقیم و بالفعل برای تعادل اکولوژیکی و سلامت عمومی است. با روزبه اسکندری، پژوهشگر محیط زیست گفتوگو کردهایم. میشنوید.
ارزیابی آسیب به انستیتو پاستور
اسکندری حمله ۱۳ فروردین به انستیتو پاستور در تهران را یک تهدید مستقیم و چندلایه توصیف کرد. به گفته او، انستیتو پاستور صرفاً یک ساختمان یا آزمایشگاه معمولی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت حیاتی زیستی کشور و حتی حلقهای از شبکه جهانی سلامت محسوب میشود. او تأکید کرد که این آسیب باعث اختلال در نظام پایش و کنترل بیماریها، مختل شدن زنجیره تشخیص و هشدار زودهنگام، کاهش ظرفیت پاسخ به اپیدمیها و افزایش ریسک گسترش بیماری در جامعه میشود. از منظر اکوسیستم انسانی، اسکندری اظهار داشت:
ما این سازوکار حفظ تعادل میان انسان و عوامل بیماریزا را از دست میدهیم.
و این یک تهدید جدی برای ایمنی زیستی است.
او همچنین به بانکهای زیستی حاوی نمونههای ویروسی، باکتریایی و ژنتیکی اشاره کرد و گفت احتمال نشت هرچند کم وجود دارد و خطر دسترسی غیرمجاز نیز افزایش مییابد.
در بعد محیط زیستی مستقیم، اسکندری توضیح داد که تخریب فیزیکی، آتشسوزی یا نشت مواد شیمیایی میتواند منجر به آلودگی خاک و آبهای زیرزمینی شود و زنجیرههای اکولوژیک محلی را مختل کند:
به عبارت روشنتر:
موضوع از بحث سلامت عمومی فراتر میرود و وارد حوزه سلامت اکوسیستم میشود.
از دیدگاه حکمرانی محیط زیستی، این حمله مرز میان اهداف نظامی و غیرنظامی را در عمل از بین میبرد، امنیت انسانی را تضعیف میکند و تهدیدی علیه عدالت محیط زیستی است.
اسکندری خاطرنشان کرد که شدت پیامدها به میزان تخریب، نوع آزمایشگاههای آسیبدیده، وقوع یا عدم وقوع نشت و سرعت مهار حادثه بستگی دارد.
ریسکهای بلندمدت زیستمحیطی و اثرات فرامرزی
اسکندری تأکید کرد که حمله به مراکز علمی مانند انستیتو پاستور قطعاً در چارچوب ریسکهای بلندمدت قابل ارزیابی است و صرفاً یک اختلال مقطعی نیست. به گفته او، این رویداد میتواند منجر به «بازآرایی منفی در رابطه میان انسان، محیط و پاتوژن» شود و تعادل اکولوژیک را به تدریج و به صورت نهانی آسیب بزند.
مهمترین پیامد، افزایش ریسک بیماریهای زئونوتیک (مشترک بین انسان و حیوان) است، زیرا با تخریب این مرکز، دیگر نمیتوان مخازن حیوانی را پایش کرد، تشخیص جهشهای ویروسی با اختلال مواجه میشود و حلقههای انتقال اولیه بدون کنترل باقی میماند. اسکندری هشدار داد:
ممکن است یک جهش خاموش اتفاق بیفتد و اصلاً متوجه نشویم، پس اپیدمیهای منطقهای، محلی و حتی جهانی افزایش پیدا میکند.
او افزود که بخش زیادی از دادههای سلامت بین ایران و شبکه جهانی در چنین مؤسسهای متمرکز بوده و از دست رفتن آن باعث ایجاد نقاط کور در نقشه جهانی بیماریها و کاهش امکان پاسخگویی سریع میشود.
در مورد آلودگیهای شیمیایی و زیستی، اسکندری به نشت حلالها، مواد نگهدارنده و مواد سمی از آزمایشگاهها اشاره کرد و گفت اگر این نشت زیاد باشد، پیامدها شدید و بلندمدت خواهد بود، به ویژه در مناطقی که منابع آب در نزدیکی قرار دارند. او با اشاره به رویکرد «یک سلامت» (One Health) که سلامت انسان، حیوان و محیط زیست را پیوسته میداند، توضیح داد که آسیب به زیرساختهای سلامت فقط به انسان محدود نمیشود و ممکن است کنترل بیماریهای دامی نیز از دست برود و پاتوژنها به گونههای جدید منتقل شوند. اسکندری تأکید کرد:
بیماریها از طریق سفر، تجارت و مهاجرت گسترش مییابند. آلودگیهای آب و هوا میتوانند در مقیاس منطقهای به مشکلات جدید تبدیل شوند. نمونه کووید-۱۹ را اگر یادتان بیاید، یک اختلال محلی توانست یک بحران جهانی رقم بزند.
او در ادامه حمله به انستیتو پاستور را نوعی «ریسک سیستماتیک» دانست که یک آسیب موضعی نیست، بلکه گسترش بیماریها، به خطر انداختن امنیت زیستی و شیمیایی، مختل کردن اکوسیستمهای انسانی و طبیعی و ایجاد سرریزهای فرامرزی را در پی دارد و به یک تهدید منطقهای و جهانی تبدیل میشود:
یکی از حلقههای بسیار ظریف تعادل میان انسان، علم و طبیعت در اینجا متأسفانه گسسته شده که بازسازی آن بسیار دشوار به نظر میرسد.
نظرها
نظری وجود ندارد.