پایان کار ویکتور اوربان: در هم شکسته شدن یک پایگاه مهم پوپولیسم راست در اروپا

برآمد انتخابات پارلمانی مجارستان که در ۱۲ آوریل ۲۰۲۶ (۲۳ فروردین ۱۴۰۵) برگزار شد، تحولی مهم در این کشور و در کل اتحادیه اروپاست.

پس از شانزده سال، دوره‌ای که در مجارستان با تحکیم تهاجمی قدرت اجرایی، تضعیف سیستماتیک آزادی بیان و توازن دموکراتیک، و دشمنی عمدی با اتحادیه اروپا به نفع آمریکا و روسیه مشخص می‌شد، نخست وزیر، ویکتور اوربان و حزب حاکم "فیدس" شکست انتخاباتی فاجعه باری خوردند. پتر مجارِ چهل و پنج ساله، از چهره‌های سابق فیدس که از طریق حزب تازه تأسیس خود "احترام و آزادی" (تیسا) بخشی از طرفداران اوربان را هم به سمت خود کشید، پیروزی قاطعی به دست آورد که نقشه سیاسی کشور را بازتعریف می‌کند. با مشارکت بی‌سابقه رأی دهندگان که موفقیت اپوزیسیون را رقم زد، حزب تیسا ۱۳۸ کرسی از ۱۹۹ کرسی مجلس ملی را به دست آورد. این میزان کرسی از آستانه تعیین‌کننده دو سوم فراتر رفته و اکثریتی را فراهم می‌کند که قادر به وارونه کردن ساختار حقوقی و نهادی ریشه دار رژیم اوربان است.

سقوط سیاسی ویکتور اوربان دارای تأثیراتی فراتر از مرزهای مجارستان است. بیش از یک دهه، اوربان به عنوان یکی از معمارهای  ایدئولوژیک اصلی و موفق‌ صادرکننده چیزی عمل کرد که آن را "دموکراسی غیرلیبرال" می‌خوانند. او از مجارستان آزمایشگاهی برای پوپولیسم راست افراطی، تصرف نظام‌مند نهادهای دولت و محدودیت کردن آزادی بیان ساخت. دوره طولانی حکومت او جناح‌های اقتدارگرا را در سراسر اتحادیه اروپا جسور کرد، شکاف استراتژیک مهمی به سود منافع ژئوپلیتیکی روسیه ایجاد نمود و بوداپست را به عنوان زیارتگاه ایدئولوژیک جنبش محافظه کار آمریکایی تثبیت کرد.  سقوط انتخاباتی او موجی از شوک فوری در شبکه‌های پوپولیست فراملی ایجاد می‌کند که در پی تکرار مدل او بودند.

اوربانیسم

ویکتور اوربان در دوره اول نخست‌وزیری‌اش میان سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۲ سیاست‌مداری بود کمابیش در قالب نولیبرال‌های اروپای شرقی. با بازگشتش به قدرت در سال ۲۰۱۰ حالت تهاجمی اقتدارگرا به خود گرفت: از کادر متعارف اروپایی خارج شد، پیشتاز حمایت از ترامپیسم شد، و مثل هر پوپولیست راست‌گرای دیگری به آزادی رسانه تاخت و مدام علیه مهاجران سخن گفت. او با مشت آهنین حکومت می‌کرد، اما هر چیزی را قانونی پیش می‌برد، به این معنا که نهاد و قانون را به نفع خود تغییر می‌داد.

او در طول شانزده سال، دولت فیدس مجارستان را به آنچه پژوهشگران بین المللی و پارلمان اروپا رسما «رژیم ترکیبی خودکامگی انتخاباتی» می‌دانستند، تبدیل کرد. این شامل حمله‌ای بسیار پیچیده و چندوجهی به زیرساخت دموکراتیک کشور بود که هدف آن اطمینان از این بود که فیدس از طریق فرآیندهای استاندارد انتخاباتی برکنار نشود.

دولت اوربان استقلال قوه قضاییه را با دقت محدود کرد. دادگاه قانون اساسی پر از وفاداران حزبی شد و سن بازنشستگی اجباری برای قضات به طور ناگهانی کاهش یافت تا قضات مستقل از قضاوت حذف شوند. به همین ترتیب، دولت فیدس شورای بودجه را بازسازی کرد و اختیار وتوی گسترده‌ای در مورد بودجه ملی به آن داد. این سازوکار نهادی به گونه‌ای طراحی شده بود که اگر دولت مخالف قدرت را به دست گیرد و بودجه‌ای را تصویب نکند که شورای همسو با فیدس را راضی کند، رئیس جمهور جمهوری می‌تواند به طور قانونی پارلمان را منحل کرده و انتخابات جدیدی برگزار کند.

 در دوره اوربان، رسانه‌های مستقل به طور سیستماتیک از درآمد تبلیغات دولتی محروم بودند، تحت نظارت‌های سختگیرانه نظارتی قرار می‌گرفتند و در نهایت توسط الیگارش‌های همسو با دولت خریداری می‌شدند. این فرایند منجر به ایجاد محیط اطلاعاتی بسیار نامتقارن شد که اساسا به عنوان واسطه‌ای برای تبلیغات دولتی عمل می‌کرد و روایت‌های تهدیدآمیز دولت درباره مهاجرت، اتحادیه اروپا و درگیری ژئوپلیتیک را تقویت می‌کرد، در حالی که دسترسی معنادار اپوزیسیون به عرصه عمومی را محدود می‌کرد. حتی در جریان رقابت شدید انتخاباتی ۲۰۲۶، رقیب مقدماتی، پتر مجار، حتی از حضور نمادین در تلویزیون عمومی محروم شد که این موضوع ماهیت ساختاری فاسد میدان نبرد انتخاباتی را برجسته می‌کند.

پوپولیسم فراملی

طول عمر کم نظیر و جسارت ایدئولوژیک ویکتور اوربان، او را بسیار فراتر از جایگاه یک رهبر منطقه‌ای اروپای مرکزی ارتقا داد؛ او به چهره نمادین اصلی و گره راهبردی برای راست پوپولیست و ملی گرای جهانی تبدیل شد. دوران ریاست او نقشه راهی ملموس برای جنبش‌های سیاسی همدل با خود در سراسر جهان فراهم کرد و دقیقا نشان داد چگونه پوپولیسم ملی گرایانه می‌تواند به طور مؤثر برای به راه انداختن جنگ‌های فرهنگی داخلی، سرکوب جامعه مدنی و بهره برداری از قدرت دولت در برابر مخالفت سیاسی به کار گرفته شود.

در اتحادیه اروپا، اوربان با اشتیاق نقش دشمن اصلی داخلی را پذیرفت و عمدا انسجام راهبردی بلوک را تضعیف کرد. استراتژی عملیاتی او شامل استفاده از قواعد اجماع شورای اروپا درباره سیاست خارجی و امنیتی به عنوان ابزاری صریح برای اخاذی ژئوپلیتیکی بود. اوربان که از آسیب ناپذیری داخلی خود دلگرم شده بود، در لحظات بحران شدید قاره‌ای به طور سیستماتیک تصمیم گیری اروپایی را مختل کرد.

پس از تهاجم تمام عیار روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، مجارستان به طور مداوم از قدرت وتوی خود برای مسدود کردن کمک‌های نظامی حیاتی اروپا به کی‌یف، تضعیف و تأخیر در تحریم‌های اقتصادی علیه فدراسیون روسیه و جلوگیری از حمایت حیاتی کلان اقتصادی استفاده کرد. اخیرا، پیش از انتخابات ۲۰۲۶، اوربان وام عظیم ۹۰ میلیارد یورویی اتحادیه اروپا را که برای جبران احتمال قطع کمک‌های ایالات متحده به اوکراین در نظر گرفته شده بود، مسدود کرد و این اقدام مستقیما بقای دولت اوکراین را تهدید می‌کرد.

اوربان به طور علنی رابطه خود با بروکسل را در زیر عنوان «شورش» فعال توصیف می‌کرد و خواستار مقاومت سیستماتیک در برابر کنشگری قضایی اتحادیه اروپا بود. این رویکرد پس از آن شدت گرفت که دادگاه عدالت اروپا (ECJ) جریمه سنگین ۲۰۰ میلیون یورو و جریمه‌های روزانه ۱ میلیون یورو را به دلیل عدم رعایت سیستماتیک قوانین پناهندگی و مهاجرت اتحادیه اروپا اعمال کرد. به جای تبعیت، اوربان تلاش کرد مخالفان خود را با تبدیل شدن به نیروی محرکه پشت گروه «میهن پرستان برای اروپا» نهادینه کند؛ گروهی که به سرعت رشد کرد و به سومین بلوک بزرگ سیاسی در پارلمان اروپا تبدیل شد و به عنوان یک ابزار قانون گذاری یکپارچه برای نیروهای ملی‌گرای ضد وحدت اروپا عمل کرد.

نفوذ اوربان به طور قابل توجهی در سراسر اقیانوس اطلس گسترش یافت و به سیاست داخلی ایالات متحده نفوذ کرد. او ائتلافی بی سابقه و بسیار قابل مشاهده با جنبش «آمریکا را دوباره بزرگ کنیم» (MAGA) و رهبر آن دونالد ترامپ شکل داد: محافظه کاران آمریکایی به طور فزاینده‌ای مجارستان را به عنوان الگویی آرمانی برای مقابله با سلطه نهادی پیشرو می‌دیدند و به کارگیری بی پرده قدرت دولتی توسط اوربان برای اجرای سیاست‌های اجتماعی محافظه کارانه و محدود کردن آزادی آکادمیک تحسین می‌کردند.

این همسویی راهبردی در آستانه انتخابات آوریل ۲۰۲۶ مجارستان به اوج خود رسید، زمانی که معاون رئیس جمهور آمریکا، جی دی ونس، به بوداپست سفر کرد تا فعالانه در کارزار انتخاباتی اوربان کمپین شرکت کند.

ریشه اقتصادی سقوط و چگونگی ضربه خوردن اوربان

آسیب پذیری ناگهانی رژیم اوربان ناشی از احیای ارزش‌های دموکراتیک و شعار دادن صریح به نفع آزادی وعدالت نبود. فروپاشی ۲۰۲۶ ناشی از شکاف داخلی نخبگان و بسیج گسترده و شدید نارضایتی اقتصادی توسط چالشی بود که عملا جذابیت اجتماعی-سیاسی اولیه اوربان را مصادره کرد.

وعده‌های بنیادین حکومت اوربان، یعنی تجارت آزاد، آزادی فردی، شفافیت نهادی و همسویی اروپایی برای ثبات اقتصادی داخلی، تثبیت سقف قیمت خدمات عمومی و حمایت دولتی، تحت فشار رکود شدید کلان اقتصادی به طور کامل فروپاشید. مدل اقتصادی مجارستان که به شدت به تمرکز و تخصیص منابع هدایت شده توسط دولت به بخش‌های استراتژیک مورد علاقه حزب وابسته شده بود، شروع به شکست در حمایت از پایگاه‌های اصلی خود کرد. در سال منتهی به انتخابات، اقتصاد مجارستان تنها ۰,۴ درصد رشد کرد و به طور قابل توجهی از همتایان منطقه‌ای مانند لهستان که نرخ رشد قوی ۳,۶ درصدی داشتند، عقب بود.

این رکود کلان اقتصادی به شدت با تورم سرسام آور که به سرعت از رشد دستمزدها پیشی گرفت، تشدید شد و قدرت خرید خانوارها را در مراکز شهری و مناطق روستایی به شدت تضعیف کرد. خدمات عمومی، به ویژه در بخش‌های حیاتی مراقبت‌های بهداشتی و آموزشی، دچار افت پیوسته و قابل مشاهده شدند که منجر به ناامیدی گسترده عمومی نسبت به بی حرکتی اجتماعی شد.

از سوی دیگر کمیسیون اروپا دسترسی مجارستان به طیف وسیعی از بودجه‌های اتحادیه را تعلیق کرد و این دسترسی را کاملا مشروط به اجرای اصلاحاتی کرد که هدف آن بازگرداندن استقلال قضایی و مبارزه با فساد است.

در حالی که همه چیز برای سقوط اوربان فراهم می‌شد در اوایل ۲۰۲۴ پتر مجار سربرآورد. مجار، وکیل ۴۵ ساله، مقام ارشد سابق در نهادهای دولتی و همسر سابق وزیر دادگستری سابق اوربان (و وزیر امور اتحادیه اروپا)، عمیقا در بالاترین سطوح حوزه سیاسی فیدس نفوذ داشت. پس از یک رسوایی عفو ریاست جمهوری پر سر و صدا و ویرانگر که ریاکاری عمیق اخلاقی نخبگان محافظه کار حاکم را آشکار کرد، مجار به طور علنی از صفوف حامیان اوربان خارج شد و جنبشی بسیار منظم، پرشور و بی‌وقفه علیه فساد را آغاز کرد.

مجار با نقشه‌ای حساب شده، حزب مرکز-راست تیسا (احترام و آزادی) را تشکیل داد. او خود را به عنوان یک محافظه کار اجتماعی اصیل معرفی کرد که مستقیما همان احساسات ناسیونالیستی و فرهنگی سنتی را نمایندگی می‌کند که ابتدا فیدس را به قدرت رساندند. او انتخابات را به عنوان انتخابی وجودی میان «شرق یا غرب» مطرح کرد و وعده داد که «تبلیغات نفرت» را پایان دهد، پیوند فساد را از هم بپاشد، تار عنکبوت الیگارشی را از هم بپاشد و جایگاه مجارستان را به عنوان شریک محترم و کارآمد اروپایی بازگرداند.

این طرح استراتژیک برای فیدس کشنده بود. مجار، با تقلید از محافظه کاری فرهنگی فیدس در حالی که فساد گسترده و ناتوانی اقتصادی آن را به شدت نقد می‌کرد، راهی امن و مجاز برای رأی دهندگان راست گرای ناامید فراهم کرد، برای آنانی که به مخالفان سنتی اوربان یعنی لیبرال‌ها و چپ‌ها رأی نمی‌دادند. مجار بی وقفه در سراسر کشور سفر ‌کرد و تا شش سخنرانی در روز ارائه ‌داد. او با بهره گیری از اطلاعات دست اول داخلی خود، مدام سازوکارهای درونی «دولت مافیا» را افشا می‌کرد.

با شفاف شدن نتایج در شب انتخابات، ابعاد رد رأی غیرقابل انکار شد. با شمارش بیش از ۹۸ درصد آرا، حزب تیسا حدود ۵۳ درصد آرای مردمی را به دست آورد، در حالی که حمایت فیدس به حدود ۳۷ تا ۳۸ درصد کاهش یافت.

واکنش دیپلماتیک فوری پایتخت‌های اروپایی با آرامش عمیق و تقریبا ملموس مشخص می‌شد. رئیس کمیسیون اروپا، اورسولا فون در لاین، اعلام کرد که «قلب اروپا امشب در مجارستان قوی تر می‌تپد»، بازگشت کشور به مسیر همکاری اروپایی را جشن گرفت و اشاره کرد که «اتحادیه با خروج اوربان قوی‌تر می‌شود». رئیس جمهوری فرانسه، امانوئل ماکرون، پیروزی رقیب اوربان را پیروزی برای مشارکت دموکراتیک و گامی ضروری برای ساختن «اروپای مستقل‌تر» اعلام کرد. صدراعظم آلمان، فریدریش مرتز، و نخست وزیر اسپانیا، پدرو سانچز نیز ابرازی خوشحالی کردند.

گذار از یک خودکامگی انتخاباتی ریشه دار به دموکراسی کارآمد و تثبیت شده، چالش‌های ساختاری و سیاسی عمیقی را به همراه دارد. ویکتور اوربان شانزده سال را صرف بافتن یک «تار عنکبوت» پیچیده از وفاداران در عمیق‌ترین لایه‌های دولت مجارستان کرد. دولت جدید تیسا اکنون باید روند خطیر بازپس گیری دولت را طی کند و هنجارهای دموکراتیک را بازگرداند. کار سختی در پیش است. مردم مجارستان، مثل جاهای دیگر، وعده زیاد شنیده‌اند.

منابع

Antiliberalism and Counter-Enlightenment for the 21st Century: Viktor Orbán's Illiberal Political Ideology - Cambridge University Press

Hope, fear and an ‘unpredictable outcome’ as Hungarians vote after 16 years of Orbán - Guardian 

How Viktor Orbán's Hungary Eroded the Rule of Law and Free Markets - Cato Institute

Magyar celebrates as Orbán's 16-year rule ends - Guardian

Viktor Orbán - Wikipedia

What's behind Péter Magyar's ascent to power in Hungary after Prime Minister Orbán's defeat - AP News