دو تصویر از وضعیت اینترنت در ایران؛ از «بازگشایی تدریجی» در داخل تا «قطع ۴۷ روزه» در گزارش‌های جهانی

رسانه‌های داخل کشور مانند «دنیای اقتصاد»، روز چهارشنبه ۲۶ فروردین از «افزایش دسترسی برخی اقشار به اینترنت بین‌الملل» و احتمال «بازگشایی تدریجی» خبر دادند و به دسترسی محدود دانشگاهیان برای هدف‌های تحقیقاتی و همچنین استفاده محدود برنامه‌نویسان از برخی سایت‌ها اشاره کردند.

هم‌زمان محسن پاشا، سرپرست معاونت امنیت مرکز ملی فضای مجازی اعلام کرده است که «رایزنی‌هایی برای بازگشایی آی‌پی‌ها و برخی نیازمندی‌های ضروری عمومی در دست انجام است و تلاش برای بازگشایی آی‌پی کسب‌وکارها و تمرکز بر بهبود زیرساخت‌های شبکه صورت گرفته است».

با این حال نیما قاضی، رئیس انجمن تجارت الکترونیک تهران در موضعی دیگر تأکید کرده که با وجود همه طرح‌های مطرح‌شده، «هیچ اقدام عملی انجام نشده و شرکت‌ها هنوز به اینترنت ویژه تجاری دسترسی پیدا نکرده‌اند».

در همین فضای ابهام، موضوع موسوم به «اینترنت پرو» نیز مطرح شده که برخی آن را شکل رسمی‌تر «اینترنت طبقاتی» می‌دانند؛ طرحی که گفته می‌شود قرار است دسترسی آزادتر را برای گروه‌هایی خاص، از جمله اصناف یا افراد احراز هویت‌شده فراهم کند، آن هم نه به صورت رایگان بلکه با هزینه‌هایی که در برخی گزارش‌ها برای هر کاربر تا بیش از دو میلیون تومان و برای مصرف هر گیگ اینترنت بدون فیلتر حدود ۸ هزار تومان و در مقابل اینترنت فیلترشده حدود ۴۰ هزار تومان برآورد شده است.

همچنین گفته شده برخی پیامک‌ها برای کاربران، از جمله حتی کسانی که پیش‌تر دارای «خط سفید» بوده‌اند، ارسال شده و در آن تلویحاً هشدار داده شده که در صورت عدم پذیرش طرح، دسترسی آن‌ها به اینترنت آزاد به حالت فیلترشده بازمی‌گردد، موضوعی که طبق گزارش‌ها هیچ نهاد رسمی مسئولیت ارسال یا سیاست‌گذاری آن را برعهده نگرفته است.

در ادامه همین گزارش‌ها، به اختلاف در سیاست‌های اجرایی نیز اشاره شده؛ از یک سو نهادهای مختلف از آغاز ثبت‌نام یا طراحی اینترنت ویژه کسب‌وکارها خبر داده‌اند و حتی فرم‌هایی برای درخواست منتشر شده، اما از سوی دیگر همان‌طور که رئیس انجمن تجارت الکترونیک تهران گفته است، این طرح‌ها «هنوز به مرحله اجرا نرسیده» و به‌گفته او یکی از دلایل اصلی، مخالفت برخی نهادهای امنیتی با اجرای آن است.

در کنار این روایت‌ها، گزارش‌هایی نیز از باز شدن محدود برخی سرویس‌های بین‌المللی منتشر شده است؛ از جمله دسترسی به پایگاه‌های علمی مانند ScienceDirect و Springer و همچنین سرویس‌های زیرساختی توسعه وب مانند Vercel؛ موضوعی که از نگاه تحلیلگران نشان می‌دهد الگوی دسترسی نه یکپارچه است و نه عمومی، بلکه به صورت انتخابی و نامنظم تغییر کرده است.

در مقابل گزارش‌های رسانه‌های داخلی، نت‌بلاکس، نهاد بین‌المللی پایش اینترنت در جهان، روز چهارشنبه نوشت:

گزارش نت‌بلاکس از اساس با تصویر «بازگشایی تدریجی» در برخی رسانه‌های داخلی هم‌خوانی ندارد و آن را زیر سؤال می‌برد.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، دوشنبه ۲۴ فروردین گفته بود: «اتصال اینترنت بین‌المللی با تصمیم و بررسی نهایی مسئولان و نهادهای امنیتی است.» او در بخش دیگری از اظهارات خود درباره اینترنت موسوم به سفید تأکید کرده بود که از جزئیات افراد و نحوه اعطای این دسترسی‌ها اطلاع دقیقی ندارد.

در کنار همه این اظهارات، گزارش‌های اقتصادی نیز از تبعات سنگین ادامه این وضعیت خبر می‌دهند. افشین کلاهی، رئیس کمیسیون کسب‌وکارهای دانش‌بنیان اتاق بازرگانی ایران یکشنبه گذشته گفته بود:

به‌گفته افشین کلاهی، این در حالی است که «هزینه ساخت پل بی‌یک که پیش‌تر تخریب شده، حدود ۲۰ میلیون دلار برآورد می‌شود و همچنین احداث هر مگاوات نیروگاه برق به حدود ۳ میلیون دلار سرمایه نیاز دارد».

کلاهی با تأکید بر این‌که این خسارت‌ها در عرصه اقتصاد دیجیتال رخ می‌دهد، افزوده بود: «در عمل، هر روز شاهد نابودی چندین پل بزرگ و نیروگاه هستیم؛ اما چون این تخریب‌ها ملموس و قابل مشاهده نیست، حساسیت لازم نسبت به آن وجود ندارد.»

اظهارات او با واکنش تند برخی کاربران حکومتی شبکه‌های اجتماعی مواجه شد و عده‌ای او را به «همکاری با دشمن» به‌دلیل دفاع از رفع محدودیت اینترنت متهم کردند.

مقام‌های جمهوری اسلامی از ۹ اسفند، روز آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، اقدام به قطع گسترده اینترنت کردند؛ اقدامی که همچنان ادامه دارد و بیش از ۹۳ میلیون نفر جمعیت کشور را تحت تأثیر قرار داده است.

پس از قطع تقریباً کامل اینترنت در جریان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در بهار گذشته و اختلال ۲۱ روزه آن همزمان با اعتراضات سراسری دی‌ماه، این سومین قطع اینترنت در کمتر از ۱۲ ماه گذشته است.