رئیس آژانس بین‌المللی انرژی: جنگ ایران، صنعت سوخت‌های فسیلی را برای همیشه تغییر داد

رئیس آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) می‌گوید بحران نفتی ناشی از جنگ ایران، صنعت سوخت‌های فسیلی را دگرگون کرده و کشورها را به سمت فاصله گرفتن از این منابع و حرکت به‌سوی انرژی‌های جایگزین سوق داده است.

فاتح بیرول، مدیر اجرایی این نهاد و از برجسته‌ترین اقتصاددانان انرژی در جهان، در گفت‌وگویی اختصاصی با روزنامه گاردین تأکید کرد که یکی از پیامدهای اصلی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، کاهش اعتماد کشورها به سوخت‌های فسیلی خواهد بود؛ موضوعی که در نهایت به افت تقاضا برای نفت و گاز می‌انجامد.

او گفت:

به گفته او، این تغییرات مستقیماً بازارهای اصلی نفت را تحت تأثیر قرار خواهد داد. بیرول با تأکید بر ماندگاری این تحولات افزود: «دیگر راه بازگشتی وجود ندارد. گلدان شکسته است؛ جمع‌کردن تکه‌ها بسیار دشوار خواهد بود. این بحران پیامدهای دائمی برای بازار جهانی انرژی در سال‌های آینده خواهد داشت.»

تردید درباره گسترش استخراج نفت در دریای شمال

مدیر آژانس بین‌المللی انرژی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، درباره برنامه‌های احتمالی بریتانیا برای توسعه میادین نفتی دریای شمال نیز هشدار داد. او گفت توسعه میادینی مانند «جک‌داو» و «روزبانک» تأثیر قابل توجهی بر امنیت انرژی بریتانیا یا قیمت جهانی نفت و گاز نخواهد داشت.

به گفته او، حتی از منظر اقتصادی نیز سرمایه‌گذاری‌های گسترده در اکتشاف میادین جدید چندان منطقی نیست، چرا که این پروژه‌ها در کوتاه‌مدت به تولید قابل توجهی منجر نخواهند شد و تأثیری بر کاهش هزینه‌ها نخواهند داشت. او افزود بریتانیا همچنان وابسته به واردات باقی خواهد ماند و تحت تأثیر قیمت‌های جهانی خواهد بود.

با این حال، بیرول اشاره کرد که توسعه میادین موجود (tiebacks) می‌تواند ادامه یابد.

انرژی‌های تجدیدپذیر؛ گزینه‌ای «بدون پشیمانی»

بیرول در این گفت‌وگو از انرژی‌های تجدیدپذیر به‌عنوان گزینه‌ای «بدون پشیمانی» یاد کرد و گفت: «هرگز نشنیده‌ام کسی از سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر پشیمان شده باشد.» او همچنین پیش‌بینی کرد که نقش انرژی هسته‌ای نیز در سال‌های آینده افزایش خواهد یافت.

با این حال، او هشدار داد که قیمت‌های بالای سوخت‌های فسیلی ممکن است برخی کشورهای در حال توسعه را به سمت استفاده بیشتر از زغال‌سنگ سوق دهد، هرچند انرژی خورشیدی از نظر هزینه در بسیاری موارد رقابتی‌تر شده و با سرعت در حال گسترش است.

بحران انرژی با پیامدهای گسترده‌تر

بیرول تأکید کرد که حتی در صورت بازگشایی تنگه هرمز، پیامدهای این بحران بر صنایع مختلف ـ از جمله کود شیمیایی، مواد غذایی، هلیوم و نرم‌افزار ـ ادامه خواهد داشت. او این بحران را «بزرگ‌تر از مجموع بحران‌های پیشین» توصیف کرد و افزود: «هنوز نمی‌توانم درک کنم چگونه اقتصاد جهانی تا این حد به یک تنگه ۵۰ کیلومتری وابسته است.»

واکنش‌ها در بریتانیا و تاثیرات جهانی بسته شدن هرمز

مواضع بیرول در بریتانیا با استقبال برخی مقامات مواجه شده است. دولت کارگر که پیش‌تر وعده توقف صدور مجوزهای جدید اکتشاف نفت را داده بود، اکنون با فشارهایی برای توسعه میادین جدید روبه‌روست.

کارشناسان و فعالان محیط‌ زیست نیز از دیدگاه‌های بیرول حمایت کرده‌اند. اد متیو، مدیر اندیشکده E3G، گفت: «ذخایر سوخت فسیلی بریتانیا تا ۹۰ درصد کاهش یافته و توسعه آن‌ها تأثیری بر کاهش هزینه‌ها ندارد.» او تأکید کرد که تنها مسیر واقعی برای امنیت انرژی، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک داخلی است.

تسا خان، مدیر سازمان «آپ‌لیفت»، نیز هشدار داد که فشار لابی نفت برای افزایش حفاری، در حالی صورت می‌گیرد که جهان به‌سرعت در حال گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر است و عقب‌نشینی در این زمینه می‌تواند بریتانیا را به یک سیستم انرژی پرنوسان و رو به افول وابسته نگه دارد.

بسته شدن تنگه هرمز، که حدود یک‌پنجم نفت جهان و بخش مهمی از گاز مایع از آن عبور می‌کند، به‌سرعت به یک بحران جهانی تبدیل شده اشت. این اختلال که معمولاً با جهش قیمت نفت و گاز آغاز شده است، به‌دنبال آن زنجیره‌های تأمین، هزینه حمل‌ونقل و قیمت کالاها، از غذا تا انرژی، را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داده و گستره تاثیرات مخربش ادامه دارد. کارشناسان این حوزه و نهادهایی مانند آژانس بین‌المللی انرژی و بانک جهانی هشدار داده‌اند که این وضعیت می‌تواند به تورم گسترده، فشار بر اقتصاد کشورهای واردکننده انرژی و حتی رکود جهانی منجر شود.

قرار است بیش از ۵۰ دولت، از جمله بریتانیا، کشورهای اتحادیه اروپا و تولیدکنندگان بزرگ نفت، هفته آخر آوریل در کلمبیا گرد هم آیند تا در نخستین کنفرانس بین‌المللی گذار از سوخت‌های فسیلی، درباره پیامدهای بحران اخیر و آینده انرژی‌های تجدیدپذیر گفت‌وگو کنند.