گزارش رویترز از بزرگ‌ترین صرافی رمزارز ایران؛ بازوی مالی سپاه برای دور زدن تحریم‌ها و کمک به نیابتی‌ها

خبرگزاری رویترز در گزارشی تحقیقی در روز جمعه ۱۱ اردیبهشت، نوشت نوبیتکس، بزرگ‌ترین صرافی رمزارز ایران، که میلیون‌ها کاربر عادی ایرانی از آن برای خرید، نگهداری و انتقال رمزارز استفاده می‌کنند، هم‌زمان به یکی از مسیرهای مهم دور زدن تحریم‌ها برای نهادهای حکومتی و امنیتی جمهوری اسلامی، از جمله بانک مرکزی و سپاه پاسداران، تبدیل شده است. این گزارش که حاصل بررسی داده‌های بلاک‌چین، گفت‌وگو با تحلیلگران مالی و مصاحبه با افراد مطلع و کارکنان سابق نوبیتکس است، مدعی است که این شرکت طی سال‌های گذشته نقشی فراتر از یک پلتفرم خصوصی مبادله رمزارز پیدا کرده و در ساختار مالی موازی جمهوری اسلامی جا گرفته است.

به گزارش رویترز، نوبیتکس در سال ۲۰۱۸ از سوی دو برادر به نام‌های علی و محمد خرازی تاسیس شد؛ اما آنان در فعالیت‌های تجاری خود از نام خانوادگی دیگری، «آقامیر»، استفاده می‌کردند. رویترز می‌نویسد این دو برادر از نسل سوم خرازی‌ها، خانواده‌ای قدرتمند در ساختار جمهوری اسلامی‌اند؛ خانواده‌ای که طی دهه‌های گذشته با رهبران جمهوری اسلامی و نهادهای مرکزی قدرت رابطه نزدیک داشته و با خانواده‌های خمینی و خامنه‌ای نیز پیوندهای خویشاوندی پیدا کرده است. اشاره این بخش گزارش رویترز به رابطه فامیلی با آیت‌الله خرازی و فرزندانش است. سید محسن خرازی، عضو سابق مجلس خبرگان، پدر همسر «سید مسعود خامنه‌ای» (پسر سوم علی خامنه‌ای، رهبر سابق جمهوری اسلامی) است.

بر اساس این گزارش، همین نسبت خانوادگی برای بسیاری از کارکنان و آشنایان حرفه‌ای آنان پنهان مانده بود و برخی از کارکنان سابق تنها پس از تحقیقات بیرونی یا گزارش‌های رسانه‌ای به این ارتباط پی بردند.

نوبیتکس می‌گوید اکنون حدود ۱۱ میلیون کاربر دارد؛ رقمی که بیش از ۱۰ درصد جمعیت ایران را شامل می‌شود. رویترز نوشته است تحریم‌های گسترده غرب علیه ایران، سقوط ارزش ریال و تورم بالا باعث شده بسیاری از شهروندان عادی ایرانی برای حفظ ارزش دارایی یا دسترسی به بازارهای جهانی رمزارز به نوبیتکس روی بیاورند. در شرایطی که ایرانیان به‌طور قانونی امکان افتتاح حساب در بسیاری از صرافی‌های بین‌المللی رمزارز را ندارند، نوبیتکس برای آنان راهی داخلی برای ورود به بازارهای جهانی رمزارز فراهم کرده است. اما همین جایگاه گسترده باعث شده این صرافی برای نهادهای تحریم‌شده نیز به ابزاری مهم تبدیل شود.

بر اساس یافته‌های رویترز، نوبیتکس تراکنش‌هایی به ارزش ده‌ها تا صدها میلیون دلار را پردازش کرده که به نهادهای تحریم‌شده مرتبط بوده‌اند. در این گزارش از جمله به بانک مرکزی ایران و سپاه پاسداران اشاره شده است. شرکت تحلیل رمزارزی کریستال اینتلیجنس و چهار کارآگاه مالی خصوصی به رویترز گفته‌اند داده‌های بلاک‌چین نشان می‌دهد دولت ایران از نوبیتکس برای انتقال پول به متحدان خود در خارج از سیستم بانکی رسمی استفاده کرده است. همچنین شش نفر از کارکنان سابق نوبیتکس به رویترز گفته‌اند از استفاده دولت و نهادهای امنیتی ایران از این صرافی برای دور زدن تحریم‌های مالی غرب آگاه بوده‌اند.

نوبیتکس در پاسخ به رویترز هرگونه توافق با نهادهای دولتی ایران را رد کرده و گفته است هیچ‌گاه از حمایت حکومتی برخوردار نبوده است. این شرکت تاکید کرده که با محدودیت‌های جدی از سوی حکومت ایران روبه‌رو بوده، از جمله یورش به دفتر، مسدود شدن دامنه اینترنتی و بسته شدن درگاه‌های بانکی. نوبیتکس گفته این اقدامات با ادعای دریافت حمایت دولتی ناسازگار است. این شرکت همچنین گفته اگر پول مشکوک یا غیرقانونی از مسیر پلتفرم عبور کرده باشد، «بخش بسیار کوچکی» از حجم کل مبادلات بوده و بدون اطلاع شرکت انجام شده است. به گفته نوبیتکس، در موارد شناسایی رفتار مشکوک یا ناسازگار با مقررات، حساب‌های مربوطه به‌طور دائمی بسته می‌شوند.

با این حال، رویترز می‌نویسد نوبیتکس در گزارش‌ها و راهنماهای عمومی خود به کاربران توضیح داده است چگونه می‌توانند در فضای تحریم، تراکنش‌های رمزارزی خود را کمتر قابل ردیابی کنند. در گزارش سالانه ۲۰۲۱ این شرکت آمده بود که به دلیل «افزایش محدودیت‌های مرتبط با تحریم‌های بین‌المللی»، نوبیتکس آدرس کیف‌پول‌هایی را که برای انتقال وجوه استفاده می‌کند تغییر می‌دهد و ابزارهایی برای دشوارتر کردن ارتباط میان کیف‌پول‌های مرتبط توسعه داده است. به نوشته رویترز، نوبیتکس همچنین به مشتریان توصیه کرده بود با استفاده از چندین آدرس کیف‌پول، تراکنش‌ها را لایه‌لایه کنند تا ردگیری آن‌ها برای ناظران غربی دشوارتر شود.

یکی از بخش‌های مهم گزارش رویترز به رد پای بانک مرکزی ایران در شبکه تراکنش‌های رمزارزی مربوط است. بر اساس تحلیل شرکت الیپتیک، شبکه‌ای از کیف‌پول‌های مرتبط با بانک مرکزی ایران بین نوامبر ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۵ بیش از ۵۰۰ میلیون دلار رمزارز خریداری کرده بود. این شرکت گفته است حدود ۳۴۷ میلیون دلار از این مبالغ در شش ماه نخست سال ۲۰۲۵ از سوی بانک مرکزی، که تحت تحریم ایالات متحده است، به نوبیتکس ارسال شده است. کریستال اینتلیجنس نیز بخشی از این الگو را بررسی کرده و به انتقال دست‌کم ۲۰ میلیون دلار از وجوه تحریم‌شده بانک مرکزی به آدرس‌های تحت کنترل نوبیتکس اشاره کرده است.

رویترز می‌نویسد برآوردها درباره حجم کل تراکنش‌های غیرقانونی یا مرتبط با نهادهای تحریم‌شده در نوبیتکس متفاوت است. الیپتیک رقمی حدود ۳۶۶ میلیون دلار را شناسایی کرده، چین‌الیسیس این رقم را نزدیک به ۶۸ میلیون دلار برآورد کرده و کریستال اینتلیجنس ۲۲ میلیون دلار انتقال مستقیم از کیف‌پول‌های تحریم‌شده را گزارش کرده است. با این حال، همه این شرکت‌ها تاکید کرده‌اند رقم واقعی احتمالا بسیار بالاتر است، زیرا بسیاری از تراکنش‌ها از مسیرهای پیچیده و کیف‌پول‌های چندلایه عبور می‌کنند و تنها بخشی از شبکه قابل شناسایی است.

در گزارش رویترز همچنین آمده است که دست‌کم دو شرکت تحلیل رمزارز تراکنش‌هایی را در نوبیتکس شناسایی کرده‌اند که به حساب‌های مرتبط با حوثی‌های یمن، متحدان مورد حمایت ایران و تحت تحریم غرب، مربوط بوده است. این یافته‌ها، به نوشته رویترز، نشان می‌دهد نوبیتکس نه فقط برای کاربران عادی ایرانی، بلکه برای شبکه‌های نیابتی جمهوری اسلامی نیز اهمیت پیدا کرده است.

بخش دیگری از گزارش به ارتباط بنیان‌گذاران نوبیتکس با خانواده خرازی اختصاص دارد. رویترز می‌نویسد خانواده خرازی از دهه‌های گذشته در سیاست، دیپلماسی و ساختار مذهبی جمهوری اسلامی حضور داشته و با هر سه رهبر جمهوری اسلامی پیوند خویشاوندی داشته است. کمال خرازی، وزیر خارجه پیشین و مشاور علی خامنه‌ای و مجتبی خامنه‌ای، از چهره‌های برجسته این خانواده بود که در جریان جنگ ۳۸ روزه کشته شد. به گفته رویترز، علی و محمد خرازی در فضای شرکت و دانشگاه عموما با نام خانوادگی «آقامیر» شناخته می‌شدند و حتی برخی از همکاران نزدیک آنان از نسبت خانوادگی‌شان با خاندان خرازی بی‌خبر بودند.

رویترز در عین حال تاکید می‌کند که این ارتباطات خانوادگی به معنای مصونیت کامل نوبیتکس از فشارهای حکومتی نبوده است. کارکنان سابق گفته‌اند سپاه پاسداران از همان سال‌های نخست فعالیت شرکت به دفتر نوبیتکس مراجعه و مدیرانش را بازجویی کرده است. در یکی از موارد، امیرحسین راد، مدیرعامل وقت و از چهره‌های عمومی شرکت، بازداشت و دفتر شرکت پلمب شد؛ هرچند نشانه‌ای از طرح اتهام رسمی علیه او در گزارش ذکر نشده است. برخی منابع گفته‌اند این فشارها ممکن است به دلیل اختلاف بر سر پردازش وجوه مرتبط با فروش نفت تحریم‌شده سپاه بوده باشد، در حالی که برخی دیگر آن را به رقابت‌های تجاری و شکایت رقبا نسبت داده‌اند.

یکی از مقام‌های سابق وزارت خزانه‌داری آمریکا که در طراحی سیاست تحریم‌های ایران نقش داشته، به رویترز گفته است سپاه در همه بخش‌های مهم اقتصاد ایران نفوذ دارد و طبیعی است که به شرکتی با اهمیت نوبیتکس توجه ویژه نشان دهد. میعاد مالکی، مقام پیشین دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا، گفته است وقتی یک کسب‌وکار در ایران به سودآوری قابل‌توجه می‌رسد، حکومت برای گرفتن سهم خود وارد می‌شود. او همچنین گفته است در ایران نمی‌توان یک کسب‌وکار بزرگ و موفق داشت بدون آن‌که تحت کنترل یا نفوذ حکومت قرار گیرد.

گزارش رویترز به نقش نوبیتکس در دوره جنگ اخیر ایران با آمریکا و اسرائیل نیز پرداخته است. این خبرگزاری نوشته است با وجود خاموشی گسترده اینترنت، قطعی برق و محدودیت‌های شدید ارتباطی، نوبیتکس همچنان به پردازش تراکنش‌ها ادامه داده است. بر اساس داده‌های کریستال اینتلیجنس، این صرافی در همین دوره بیش از ۱۰۰ میلیون دلار تراکنش پردازش کرده؛ رقمی که حدود ۲۰ درصد فعالیت معمول آن ارزیابی شده است. شرکت نت‌بلاکس نیز گفته است در جریان قطع اینترنت، تنها گروه کوچکی از کاربران در «فهرست سفید» مورد تایید حکومت امکان دسترسی به اینترنت داشته‌اند. رویترز نوشته است برخی از این کاربران ممتاز دست‌کم ۵۴ میلیون دلار از نوبیتکس خارج کرده‌اند و بخش مهمی از آن به کارگزارانی در خارج از کشور رسیده که رمزارز را با پرسش‌های اندک به پول نقد تبدیل می‌کنند.

نوبیتکس پیش‌تر در جریان هک سال ۲۰۲۵ نیز زیر ذره‌بین قرار گرفته بود. در آن حمله، گروهی به نام «گنجشک درنده» حدود ۹۰ میلیون دلار رمزارز را به کیف‌پول‌هایی غیرقابل‌دسترس منتقل کرد که با نام‌های توهین‌آمیز ضد سپاه برچسب‌گذاری شده بودند. به نوشته رویترز، نوبیتکس و سهامدارانش، از جمله برادران خرازی، پس از این حمله به‌طور مستقیم خسارت مشتریان را جبران کردند؛ اقدامی که نشان‌دهنده منابع مالی گسترده این شرکت بود.

نوبیتکس این اتهامات را رد می‌کند، اما یافته‌های رویترز مدعی است که بزرگ‌ترین صرافی رمزارز ایران اکنون در قلب یکی از مهم‌ترین پرونده‌های تحریم، فناوری مالی و اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی قرار گرفته است.