پیامدهای حمله به ایران: کاهش عرضه و افزایش قیمت غذا

یک روز پس از اینکه دبیرکل سازمان کشاورزی و خواربار سازمان ملل هشدار داد جنگ، مسدود شدن تنگه هرمز و محاصره ایران «به طور فزاینده‌ای بر تولید مواد غذایی، تجارت نهاده‌های دامی و کشاورزی و دسترسی به مواد غذایی در سراسر جهان تاثیر می‌گذارد»، این سازمان از افزایش ممتد قیمت مواد غذایی برای سومین ماه متوالی خبر داد.

فائو در تازه‌ترین گزارش شاخص جهانی مواد غذایی اعلام کرد که میانگین قیمت مواد غذایی طی یک آوریل ۱٬۶ درصد افزایش یافت و به رقم ۱۳۰٬۷ رسید که دو درصد بزرگتر از شاخص اعلام شده در آوریل ۲۰۲۵ است.

شاخص قیمت غلات هم در چهارمین ماه ۲۰۲۶ نسبت به ماه قبل ۸ دهم درصد و سال قبل ۴ دهم درصد بزرگتر شده که به معنای افزایش قیمت غلات است. در بخشی از این گزارش علت افزایش قیمت گندم «احتمال کاهش بارندگی در استرالیا و خشکسالی در آمریکا» بیان شده است. به گفته این سازمان؛ افزایش هزینه انرژی ناشی از بسته شدن تنگه هرمز دسترسی به کود را دشوار و انتظار برای کاشت را کاهش داده است.

میانگین قیمت برنج نیز رشد ۱٬۹ درصد را طی یک ماه ثبت کرد. عامل اصلی روند صعودی قیمت جهانی برنج پیامدهای جنگ با ایران و افزایش نرخ انرژی بود.

«ماکسیمو توررو»، اقتصاددان ارشد فائو افزایش ملایم نرخ غلات را ناشی از «ذخایر نسبتا قوی و عرضه مناسب از دوره‌های قبل» دانست. او گفت افزایش شدید قیمت روغن‌های گیاهی «عمدتاً ناشی از افزایش قیمت نفت است که تقاضا برای سوخت‌های زیستی را بالا برده و فشار مضاعفی بر بازارهای روغن گیاهی وارد می‌کند.»

شاخص قیمت روغن نباتی فائو نسبت به ماه مارس ۵٬۹ درصد افزایش یافت که بالاترین سطح از ژوئیه ۲۰۲۲ است. محرک اصلی این وضعیت یعنی رشد قیمت برای پنجمین ماه متوالی جنگ با ایران بود. در جنوب شرق آسیا که سریعتر از دیگر مناطق به افزایش قیمت نفت واکنش منفی نشان داد، تقاضا برای سوخت‌های غیرفسیلی و جایگزین نفت بیشتر از هر زمان دیگری رشد کرد.

فائو افزایش هفت دهم درصدی قیمت ذرت را هم پیامد کاهش برداشت در برزیل و ایالات متحده به دلیل وضعیت آب و هوا تحلیل کرد. یک عامل دیگر اما جنگ با ایران است که به صورت غیرمستقیم بر بازار جهانی ذرت اثر منفی گذاشته؛ تحت تاثیر افزایش نرخ نفت تقاضا برای اتانول هم بالا رفت و نگرانی برای دسترسی به کود بیشتر شد.

در سبد پروتئین‌ها بیشترین افزایش قیمت سالانه را گوشت داشت؛ ۶٬۴ درصد در مقایسه با آوریل ۲۰۲۵ و ۱٬۲ درصد نسبت به مارس ۲۰۲۶. فائو افزایش قیمت صادرات برزیل به دلیل کاهش عرضه دائم برای کشتار را مهمترین علت افزایش قیمت گوشت گاو دانست.

فائو روند قیمت شکر و لبنیات را نزولی اعلام کرد. به گفته این سازمان افزایش تولید و عرضه فشار نزولی بر این دو سبد را شدید کرده است.

این سازمان در یک گزارش دیگر که میزان تولید مواد غذایی در دوره ۲۰۲۵/۲۶ را برآورد کرده است، روند فعلی را مطلوب و مطابق با برآوردهای قبلی دانست اما گفت که «این چشم‌انداز همچنان با برخی عدم قطعیت‌ها روبرو است» چرا که بسته شدن تنگه هرمز قیمت محصولات وارداتی به ویژه انرژی و کود را افزایش داده است، و در کنار قیمت نسبتا کمتر گندم «حاشیه سود کشاورزان» و «باروری» را کاهش می‌دهد که «می‌تواند بر تصمیمات کاشت گندم تأثیر منفی بگذارد.»

این سازمان پیشتر نسبت به تاثیر منفی مسدود شدن تنگه هرمز بر بازار جهانی غذا هشدار داده بود. دبیرکل این سازمان گفته بود: اختلال در جریان حمل و نقل از تنگه هرمز «عواقب بالقوه شدید برای تولید محصولات کشاورزی و قیمت مواد غذایی دارد».

شو دونگیو در نشست وزرای کشورهای مدیترانه‌ای با موضوع «حمایت از امنیت غذایی و دسترسی به کود» نسبت به تاخیر در تامین کود هشدار داد: «کودها باید در لحظات خاصی از چرخه محصول استفاده شوند. اگر به موقع نرسند، صرف نظر از آنچه بعداً اتفاق می‌افتد، بازده کاهش می‌یابد.»

او با بیان اینکه آثار مسدود شدن تنگه هرمز محدود به قیمت کنونی نیست بلکه به برداشت‌های بعد منتقل خواهد شد، گفت این وضعیت عرضه مواد غذایی را تا نیمه دوم سال‌های ۲۰۲۶و ۲۰۲۷محدود خواهد کرد.

دبیرکل سازمان ملل کشورهایی که به واردات وابسته‌اند کشورهای وابسته و در حال حاضر با ناامنی غذایی حاد، تزلزل اقتصادی و یا شوک‌های مرتبط با آب و هوا روبرو هستند، بیشترین آسیب را از وضعیت جنگی و بسته ماندن هرمز خواهند دید.

ایران در میانه جنگ با آمریکا و اسرائیل اعلام کرد مانع حرکت کشتی‌ها از تنگه هرمز خواهد شد. پس از آن آمریکا هم اقدام به محاصره دریایی ایران کرد. این وضعیت تردد کشتی‌ها از این گذرگاه آبی مهم را محدود کرده است.نهادهای بین‌المللی گفته‌اند ادامه این وضعیت اقتصاد بسیاری از کشورها را تحت تاثیر شدید قرار خواهد داد. افزایش نرخ بنزین و تورم مصرف‌کننده سریعترین پیامدهای تنش نظامی بر سر این آبراه است.