لبنان، مجروح و بحران‌زده

سه شنبه (۹ ژوئن، ۱۹ خرداد) صدمین روز دومین دور حملات نظامی بی‌وفقه اسرائیل علیه لبنان در کمتر از دو سال گذشته بود.

طبق اعلام وزارت بهداشت عمومی لبنان، در صد روز اخیر اسرائیل بیش از ۳۶۰۰ نفر را در حمله به این کشور کشته است. حداقل ۲۴۵ نفر از آنان کودک بوده‌اند. ۱۱ هزار نفر دیگر نیز در حملات اسرائیل زخمی شده‌اند، که دست کم ۹۰۰ کودک در میان آنان هستند.

در این صد روز نیروهای اسرائیلی ده ها روستا در جنوب لبنان را نابود کرده‌اند. در روزهای اخیر به شهرهای صور، نبطیه، ضاحیه بیروت و روستاهای جنوبی حمله کرده‌اند.

حملات هوایی متعدد اسرا‌ئیل به شهر بندری صور خسارات جانی و مادی فراوانی به جا گذشته است. حزب الله از درگیری‌های زمینی متعدد در مناطق مرزی (از جمله حول محورهای یحمر الشقیف، غندوریه و حداثا) خبر می‌دهد.

تشدید جنگ اسرائیل علیه لبنان از دوم مارس آغاز شد، اندکی پس از آنکه حزب الله شش موشک به سوی اسرائیل شلیک کرد. این نخستین واکنش حزب الله به تجاوز اسرائیل در بیش از یک سال گذشته بود.

تلاش‌ها برای برقراری آتش‌‌بس تا کنون بی‌نتیجه بوده‌اند. توافق‌های غیررسمی راه به جایی نبرده‌اند. اسرائیل علی‌رغم برخی هشدارها در واشنگتن، دست خود را برای درگیری نظامی باز می‌بیند. دولت رسمی لبنان ضعیف است و اعتراض‌ها و خواسته‌هایش راه به جایی نمی‌برند.

محیط منطقه‌ای و فضای بین‌المللی‌ای که در آن لبنان ضعیف و اسرائیل گردنکش است، در جهت تداوم وضع موجود است.

ارزیابی از استراتژی «پیوند زدن» از سوی تهران

درگیری‌ها در خاورمیانه درهم‌تنیده‌اند. برجسته‌کردن پیوند آنها در گفت‌وگو برای تنش‌زدایی لزوما به کاستن از مشکل‌ها راه نمی‌برد، چنانکه در مورد تلاش دولت ایران برای پیوند زدن میان آتش‌بس با آمریکا و توقف حمله‌های اسرا‌ئیل به لبنان دیده می‌شود.

الجزیره در تحلیلی این ارزیابی را از این تلاش ارائه می‌کند: هدف اصلی حملات بالستیک پایان هفتهٔ ایران، ایجاد یک چتر بازدارندگی همه‌جانبه بر فراز حزب‌الله بود؛ تلاشی برای گره زدن مستقیم آتش‌بس میان آمریکا و ایران به توقف اقدامات نظامی اسرائیل در لبنان. با این حال، آتش‌باری‌های سنگین و اخیر ارتش اسرائیل در مناطقی فراتر از رودخانهٔ لیتانی ثابت می‌کند که این راهبرد با شکست مواجه شده است. تل‌آویو نابودی ساختاری حزب‌الله را یک ضرورت امنیتی مستقل و غیرقابل‌مذاکره می‌داند؛ امری که عملاً سپر نیابتی و منطقه‌ای ایران را بیش از پیش ناکارآمد جلوه می‌دهد.

ندیم حوری، مدیر اجرایی "ابتکار اصلاحات عربی" (ARI) در لبنان، به الجزیره گفته که ایران در تلاش است استراتژی دیرینه «وحدت جبهه‌ها» خود را حفظ کند تا شبکه متحدان منطقه‌ای خود را حفظ کند.

و این کاری است که دولت ایران چندان در انجام آن موفق نشده است. فشاری که از طرف آمریکا به اسرائیل وارد شده، برای اینکه در مذاکرات آتش‌بس با ایران اختلال نکند، چندان کارساز نبوده و تنها بر روی شدت و هدف حملات به لبنان تأثیر موقت گذاشته است.

حاکمیت تکه‌پاره و استقرار «وضعیت استثنایی» دائمی

تلاش ارتش اسرائیل برای تثبیت مواضع خود در فراتر از رودخانه لیتانی و ایجاد استحکامات بتنی در اطراف قلعه بوفورت، چیزی بیش از یک اشغال نظامی ساده است. این اقدام عملاً جنوب لبنان را به یک «وضعیت استثنایی» دائمی تقلیل داده است؛ جایی که قانون و حاکمیت ملی لبنان کاملاً تعلیق شده و ساکنان بومی به حاشیه‌رانده‌شدگانی بی‌دفاع تبدیل شده‌اند.

انفعال کامل دولت مرکزی لبنان در برابر بمباران زیرساخت‌ها و میراث فرهنگی (مانند ویرانی‌های اخیر در شهر باستانی صور)، نشان‌دهنده فروپاشی عاملیت دولت است. دولت بیروت عملاً به یک ناظر منفعل در قلمرو خود تبدیل شده است.

ضعف قدرت مرکزی در لبنان، تصویر یک جنگ داخلی خاموش را در ساختار سیاسی لبنان زنده کرده است؛ جایی که جناح‌های سیاسی مختلف به جای پاسخگویی به یک بحران ملی، در حال محاسبه وزن کشی‌های پساجنگ برای بازتعریف توزیع قدرت در خلأ ناشی از تضعیف احتمالی رقبا هستند.

در همین حال حزب‌الله در حال تجربه یک تغییر ساختاری عمیق است. این گروه که پیش‌تر به عنوان یک شبکه درهم‌تنیده از خدمات اجتماعی و نمایندگی سیاسی در لبنان عمل می‌کرد، اکنون در حال تقلیل یافتن به یک «مجمع» صرفاً نظامی و نامتقارن است.