مذاکرات ایران و آمریکا؛ توافق «در مشت» طرفین است

در حالی که رفت‌وآمدهای دیپلماتیک میانجی‌ها در مسیر تهران و واشنگتن شدت گرفته، مقام‌های ایرانی و آمریکایی از نزدیک شدن به توافقی برای پایان دادن به جنگ و آغاز مرحله‌ای تازه از مذاکرات سخن می‌گویند.

هم‌زمان، گزارش‌هایی درباره احتمال آزادسازی میلیاردها دلار دارایی مسدودشده ایران و کاهش تحریم‌ها منتشر شده، اما امارات متحده عربی بخشی از این گزارش‌ها را به‌طور رسمی تکذیب کرده است.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، روز جمعه اعلام کرد که دستیابی به توافق با آمریکا «هیچ‌گاه تا این اندازه نزدیک نبوده است». او با این حال تاکید کرد که هنوز هیچ توافقی امضا نشده و متن نهایی همچنان در حال بررسی است.

به گفته عراقچی، طرح مورد مذاکره دو مرحله دارد. مرحله نخست شامل امضای یک تفاهم‌نامه برای توقف درگیری‌ها، از جمله پایان حملات در لبنان و تعهد طرف‌ها به خودداری از ازسرگیری جنگ است. مرحله دوم نیز قرار است به مذاکرات درباره آینده برنامه هسته‌ای ایران، رفع تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده اختصاص یابد.

وزیر خارجه جمهوری اسلامی همچنین گفت که بر اساس طرح مورد بحث، تنگه هرمز تحت حاکمیت ایران و عمان باقی خواهد ماند، هرچند شیوه مدیریت آن نسبت به گذشته تغییر خواهد کرد.

در سوی مقابل، یک مقام ارشد آمریکایی نیز اعلام کرده است که دو طرف «بسیار به خط پایان نزدیک شده‌اند»، اما هنوز توافق نهایی حاصل نشده است. به گفته او، تفاهم‌نامه اولیه می‌تواند شامل کاهش قابل توجه تحریم‌ها و آزادسازی بخشی از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران باشد، مشروط بر آنکه تهران تعهدات خود را اجرا کند.

مقام‌های آمریکایی تاکید کرده‌اند که آزادسازی منابع مالی یا لغو تحریم‌ها بلافاصله پس از امضای تفاهم‌نامه انجام نخواهد شد و اجرای این امتیازات به میزان پایبندی ایران به توافق وابسته است. واشنگتن همچنین می‌گوید انتظار دارد ایران برنامه هسته‌ای خود را برچیند، مواد هسته‌ای حساس را واگذار یا نابود کند و تنگه هرمز را به‌طور کامل به روی کشتیرانی بین‌المللی باز نگه دارد.

در همین حال، موضوع دارایی‌های مسدودشده ایران به یکی از مهم‌ترین محورهای مذاکرات تبدیل شده است. خبرگزاری رویترز به نقل از چهار منبع آگاه گزارش داد که امارات متحده عربی با آزادسازی میلیاردها دلار دارایی مرتبط با ایران موافقت کرده و حتی بخشی از این منابع در اختیار تهران قرار گرفته است. برخی منابع ارزش این دارایی‌ها را حدود ۱۰ میلیارد دلار و برخی دیگر تا ۲۰ میلیارد دلار برآورد کرده‌اند.

با این حال، وزارت امور خارجه امارات ساعاتی بعد با انتشار بیانیه‌ای این گزارش را به‌طور قاطع رد کرد و اعلام کرد هیچ دارایی مسدودشده ایران از طریق امارات آزاد، منتقل یا جابه‌جا نشده است. این وزارتخانه از رسانه‌ها خواست تنها به اطلاعات رسمی استناد کنند و از انتشار ادعاهای تاییدنشده بپرهیزند.

در عین حال، یک مقام اماراتی بدون تایید موضوع انتقال پول، گفت سیاست خارجی ابوظبی بر کاهش تنش‌ها و حمایت از صلح و ثبات منطقه‌ای استوار است و این کشور از تلاش‌های آمریکا برای جلوگیری از گسترش بحران حمایت می‌کند.

اختلاف روایت‌ها تنها به موضوع دارایی‌های بلوکه‌شده محدود نیست. رسانه‌های دولتی ایران گزارش‌هایی درباره مفاد احتمالی توافق منتشر کرده‌اند که از جمله بر حفظ کنترل ایران بر تنگه هرمز و آزادسازی سریع بخشی از منابع مالی تاکید دارد. اما دونالد ترامپ این روایت‌ها را نادرست توصیف کرده و مقام‌های آمریکایی نیز گفته‌اند توافق مورد بحث مستلزم برچیده شدن برنامه هسته‌ای ایران و بازگشایی کامل تنگه هرمز است.

ترامپ همچنین ابراز امیدواری کرده که توافق جدید بتواند طی روزهای آینده امضا شود و حتی گفته است که تهران بابت انتشار اطلاعات نادرست به‌صورت خصوصی عذرخواهی کرده است؛ ادعایی که جزئیات بیشتری درباره آن ارائه نشده است.

در همین حال، فضای مذاکرات همچنان تحت تاثیر تحولات نظامی قرار دارد. پس از چند روز تبادل حملات میان دو طرف، رئیس‌جمهوری آمریکا تهدید کرده بود جزیره خارگ، مرکز اصلی صادرات نفت ایران، را هدف قرار خواهد داد، اما ساعاتی بعد اعلام کرد به امید دستیابی به توافق، از اجرای دور تازه حملات صرف‌نظر کرده است.

بامداد شنبه، تنها چند ساعت بعد از پیایان مصاحبه عراقچی با صداوسیما، یک درگیری جزئی میان آمریکا و ایران در تنگه هرمز رخ داد. رسانه‌های ایرانی از شلیک به سمت کشتی‌های متخلفی خبر دادند که به دنبال عبور هماهنگ‌نشده از تنگه هرمز هستند. دقایقی بعد سنتکام از هدف قرار دادن پهپادهای انتحاری ایرانی که به سمت کشتی‌ها در حرکت بودند خبر داد.

در فضای سیاسی رسمی داخلی در ایران و آمریکا هنوز صداهای مخالف توافق بلند است، هر چند به نظر می‌رسد دست بالا را فعلا طرفداران توافق دارند.

با این حال مقام‌های جمهوری اسلامی همچنان نسبت به نیت واقعی دولت ترامپ ابراز بی‌اعتمادی می‌کنند و می‌گویند حملات نظامی آمریکا در جریان مذاکرات پیشین، اعتماد متقابل را به‌شدت تضعیف کرده است.