سازمان جهانی بهداشت: مواد غذایی فاسد جان میلیون‌ها انسان را تهدید می‌کند

سازمان جهانی بهداشت (WHO) هشدار شدیدی درباره پیامدهای فاجعه‌بار مواد غذایی ناایمن صادر کرده است. بر اساس آمارهای جدید این سازمان وابسته به سازمان ملل متحد، سالانه حدود ۱,۵ میلیون نفر در سراسر جهان بر اثر ابتلا به بیماری‌های ناشی از مصرف مواد غذایی آلوده جان خود را از دست می‌دهند. نکته تکان‌دهنده این گزارش، آسیب‌پذیری شدید کودکان زیر پنج سال در برابر این خطر بهداشتیِ تا حد زیادی قابل پیشگیری است.

تدروس ادهانوم قبریسوس، دبیرکل سازمان جهانی بهداشت، در جریان رونمایی از این مطالعه جدید در ژنو گفت: «ایمنی مواد غذایی یک موضوع انتزاعی نیست؛ این مسئله با هر وعده غذایی، هر خانواده و هر روز ما سر و کار دارد.» او افزود مواد غذایی ممکن است به باکتری‌ها، ویروس‌ها، انگل‌های مضر یا مواد شیمیایی خطرناک آلوده شده و باعث بروز بیماری‌های بسیار شدیدی شوند.

ابعاد فاجعه؛ ۸۸۶ میلیون بیمار در سال

سازمان جهانی بهداشت برای انجام این پژوهش، داده‌های مربوط به ۱۹۴ کشور جهان را در بازه زمانی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۱ مورد ارزیابی قرار داده است. نتایج این بررسی تصویر هولناکی را ترسیم می‌کند: سالانه حدود ۸۸۶ میلیون نفر در جهان به‌دلیل مصرف غذاهای ناایمن بیمار می‌شوند. در این میان، کودکان به شکل معناداری بیش از بزرگسالان و نوجوانان در معرض خطر قرار دارند.

این نهاد بین‌المللی تأکید می‌کند که مواد غذایی آلوده در سطح جهان نه‌تنها سبب بروز بیماری‌های حاد گوارشی می‌شوند، بلکه پیامدها و آسیب‌های سلامت بلندمدتی نیز به‌همراه دارند. از جمله این عوارض می‌توان به عفونت‌های شدید، نارسایی اندام‌های داخلی، اختلالات رشد در کودکان و بیماری‌های مزمن اشاره کرد.

شکاف عمیق منطقه‌ای؛ آفریقا و جنوب شرق آسیا در خط مقدم بحران

اگرچه آمار کل مبتلایان در مقایسه با سال ۲۰۰۰ کاهش یافته است، اما شکاف میان مناطق مختلف جهان همچنان بسیار عمیق و نگران‌کننده است. قاره آفریقا و منطقه جنوب شرق آسیا بیشترین آسیب را از این وضعیت دیده‌اند؛ به طوری که بر اساس داده‌های سازمان جهانی بهداشت، نزدیک به سه چهارم (۷۵ درصد) از کل موارد بیماری ناشی از غذای آلوده و حدود ۶۰ درصد از مرگ‌ومیرهای جهانی در این دو منطقه رخ می‌دهد.

عوامل متعددی در بروز این فاجعه نقش دارند: عدم رعایت بهداشت، نبود زنجیره سرمایشی مناسب برای نگهداری مواد غذایی، آب آشامیدنی آلوده، نظارت ضعیف بر سلامت مواد غذایی و سیستم‌های بهداشتی ناکارآمد، وضعیت را در این مناطق به‌شدت وخیم‌تر کرده است. افزون بر این، در بسیاری از مناطق محروم، آگاهی کافی درباره روش‌های ایمن آماده‌سازی و نگهداری غذا وجود ندارد.

از این رو، سازمان جهانی بهداشت خواستار افزایش سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی در حوزه ایمنی مواد غذایی، بهبود مکانیزم‌های نظارتی در طول زنجیره تأمین و اجرای برنامه‌های جامع سلامت شده است.

همچنین کارشناسان هشدار می‌دهند که با توجه به گسترش جریان‌های تجارت جهانی، رشد کلان‌شهرها و تغییرات اقلیمی، مخاطرات این حوزه در آینده تشدید خواهد شد. دماهای شدید و بلایای طبیعی می‌توانند بستر مناسبی را برای شیوع و گسترش سریع‌تر میکروب‌های خطرناک فراهم کنند.

فاجعه خاموش در نظام سلامت جهانی

در حالی که جهان سرگرم گفت‌وگو درباره جنگ‌ها، بحران‌های اقتصادی و مناقشه‌های ژئوپلیتیک است، سالانه ۱.۵ میلیون انسان بر اثر عاملی جان می‌بازند که باید به‌طور بدیهی ایمن باشد: «غذا».

آن‌چه این واقعیت را تلخ‌تر می‌کند، مرگ معصومانه کودکان است. میلیون‌ها خانواده به غذای سالم، آب پاکیزه یا نظارت‌های بهداشتی دسترسی ندارند، در حالی که در کشورهای ثروتمند، روزانه چندین تن مواد غذایی راهی زباله‌دان‌ها می‌شود. این تضاد و نابرابری دیگر از این آشکارتر نمی‌شود.

آمارهای سازمان جهانی بهداشت آشکارا نشان می‌دهند که چگونه سلامت، فقر و زیرساخت‌ها به یکدیگر گره خورده‌اند. کسی که از زنجیره سرمایشی استاندارد، معیارهای بهداشتی و مراقبت‌های پزشکی محروم است، هر روز با یک خطر نامرئی زندگی می‌کند. خطری که با تغییرات اقلیمی و افزایش دما بزرگتر نیز خواهد شد. امنیت غذایی بدون شک یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های سلامت در دهه‌های آینده خواهد بود.

بیماری‌های ناشی از مواد غذایی قرن‌هاست که از بزرگ‌ترین چالش‌های بشریت به‌شمار می‌روند. تنها پس از صنعتی شدن، تعریف استانداردهای مدرن بهداشتی و اعمال کنترل‌های دولتی بود که این خطرات در اروپا و آمریکای شمالی به‌شدت کاهش یافت. با این حال، زنجیره‌های تولید ایمن، امکانات سرمایشی و نظارت‌های بهداشتی همچنان در بسیاری از کشورهای در حال توسعه وجود ندارد.

سازمان جهانی بهداشت پیش‌بینی می‌کند که موضوع ایمنی مواد غذایی در سال‌های پیش رو به‌دلیل رشد جمعیت، شهرنشینی و تغییرات اقلیمی اهمیت حیاتی‌تری پیدا کند.

بدون سرمایه‌گذاری گسترده دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی در زیرساخت‌های آب، فن‌آوری‌های سرمایشی و آموزش‌های عمومی، شمار قربانیان در مناطق محروم همچنان بالا خواهد ماند و بحران‌های بهداشتی جدیدی جهان را تهدید خواهد کرد.